Il 



Mediciax Sed. I. Cap. VII. 561 



I- 



M- 



In afC^ris tcnipus clbandi .-cftimatur cx viiiiim prrfenti.i 

 juxta.-cgri conruttuilincm tcir.poic fanitaris , & virium tolc- 

 rantiam,toler,int vircs .-ugvi facillitnecibumquo tcmporemi- 

 nus a morbo ;j;iauantur , proindc in nioibis , qui typos non 

 habent , tcmpus fumondi cibi lithora conlucta tcmporc fa- 

 nitatis : In continuis hota raiiioris aiHidlionis : in iiuermit- 

 tcntlbus tempus declinationis , aiit'hota <]ux loni^iirmie re- 

 ccdit a patoxyfniorum incurfu : namjin paroxyffnis cibos prx' 

 berc noxium ell , (cmpcrautcm , li quis ceito viuendi c;cne- 

 rc quam plurimo tcinporc farius pcrnianfciit , adalianicoh- 

 fuctudincm nullo modo rcduccndus elVluia li illa vU\m con- 

 fiietudo natur.c conucniensnoB fu (Vct , eam toleraie nullo 

 modo reduccndus cll , quia ii illa viiflus confuetudo naturi 

 conueniens non tuiflct ,cam toletaie nullo snodo pAtuiirct;at 

 ina;gris mala confuctudo & natur.c inicmpeiat.r ( vc nionct 

 Galcn.5. de •anu.tuend. ) m-icanda non tunt tcmporc xgiitu- 

 dinis , icdfcnlim tempotefanitatis. 



Tandem modus cibandi , an taro aut farpe , & fingutis 

 ■ vicibus , an parum aut nuilrum e.vhibendum iic , .Tltimatur 

 in fanis cx viribus tantum pro modo indigcnt.x , in ;rgris 

 habita ratione morbi; ac in vtrifque condonautes femper ali- 

 quid teinpori , regioni , xtati , & confuetudini , vt pr.xfcri- 

 bit Hippocratcs ly.aph.i. Vcrum fani bene valentcs,vt mo- 

 net Celfus nullisobligarc fc !eg;bus debcnt,nullum genus ci- 

 bi fugcrc , quo populus vtatur , interdum io conuiuio elVc, 

 interdum fe ab eo rcnahcrc , & bis in die potius qu.am lciuel 

 c.bum capere, & femper quain plurimum , dununodo id 

 concoquant , bene doniiiant , fefeque frcquentius cxcrceie 

 queant : verum robuftis plus fempet exhibcrc conuen't,dc- 

 bilibus parum fxpeque, &hyeme, autin regionibus fepten- 

 trionalibus, plus quam a:|late & in lueridionalibus.offerre; & 

 juuenes pleniiisfxpiufque quamk'nesj& afluccos, quaranon 

 alTuetos nutrirc. 



In xgris vero comparandx funt viies cum morbo : viires 

 autfunt debilcs ,' nicdiocros aut roburt.c , morbus vero , aut 

 ctim humorum defeftu , copi j , aut corruptcla : vires robuftx 

 copiofa , debilcs pauca , niediocres mcdiocria cxigunt ; hu- 

 morum defciflus copiofa indicat, vc dcperditum rsticiatar.hu- 

 morumcopia, p.iuca : corruptcla, vt malignitas omnis con- 

 temperetur , copioia alimcnta : quare in morbis , fi virtus iit 

 valida cum humorura copia , vt in plcthoricis , raro paucis 

 nutriemus. Sin vites validx cum humorum dcteftu auc cor- 

 rnptlone, fxpe multumque ,modo paroxyfmi & fymptomata 

 non prohibcant ; tum enim parum fipcquc darc conuenit ; at 

 C vitesdebiles fuerintcum humorum copia aut mediocritate 

 aliqua, raro & pauca offeremus , & eo minus quo maior co- 

 jia : fin vires debiles cum humorum defedu aut corruptio- 

 ne , parum fx-pcque exhiberc decet, & in corruptione humo- 

 rum epicrafi aliquavti, iiue paulatim euacuare , & paulatim 

 reficere : nam impura corpora , quanto magis nutries , taiito 

 magis Ixdes, vetum in his dandum aliquid ccmpoti , regioni, 

 xtaci, & confuetud !ni. 



Ad tempoia quod .ittinet , xftate paiiciora offerte cooiie- 

 nit , quia vires debiles funt ex dctcctu innati caloris^fed fxpe, 

 quia corpota plurimum diiroluuntur: contra hyemc in fanis, 

 niulta, ob vim caloris n.itiui , & raro , quia corpor.i parum 

 difflantur : in xgris vero licct pofita morborum inxqualitatc 

 virtus hyeme robuftior (it,quam in xftate , tainen ,quia virtus 

 naturalis membrorum non ita op.eratur in fanis , vt in argris, 

 vincet indicatio ab xgritudine indicationcm fumptam aviri- 

 bus,idec) Auiccnna in xgtis hyeme minus exhibetquamxfta- 

 te : & Galenus Commen.s^.lihm i. Jt^ut. miniis c.xhibet tem- 

 poribusminiis calidis , vbiexproportione dcfluxuscibiquan- 

 "titatem definit ; veremedioautxftati proximo , pauca&ra- 

 x6 oFFcremus , quia co tcmpore xgri aut plethorici lunt , aut 

 adplethotieam difpofitioncm proxime acccdunt , ob fluxio- 

 nem aut refolutioncm humorum , qui hycme concreuerunt. 

 Autumnalis conftitatio aflimilatur morbis ex corrupcione 

 humorum , ideo fi vircs validxfint, multum & (xpc ciban- 

 bandum erit ,_ fin dcbilcs p.irum fxpcquc , verum fani .x'ftate 

 & autumno cibos difficillimc fetunt , hyemefacilliine, verc 

 mcdio modx. Eadcni propcmodum ratio eft in regionibus, 

 xtatibus , & confuecudiiie fumpta indicatione a viribus & 

 cotporisdifpofitionc ; nam liiigula aut fortes aut dcbiles vi- 

 res& vimcaloris natiui efficiunt vcl arguunt. Deindcipfum 

 corpus difponunt vel ad humotum copiam , vel ad cotrup- 

 tionem , vel advcilisalimcntidefedum; quarciuuenibus ob 

 robur virium, & multain corporis diiHationem plus , fxpdqu^ 

 dandum quam f cnibus ; & Scptcntrionalibus , obvimcaloris 

 innati,quam Mcridionalibus,& afTuetis ob lobut virium,quim 

 non afluetis, & cxctcitatis ob multani difflaiionem.- quam non 

 exercitatis. 



Tcmporum intcrualla in fanis dcpcndent potiflimilm a con- 

 fuetudinc : In igris magis incerta funt , vt fiipr.n dcmonftraT 

 tum eft. Deinde cerca quantitas fingulis vicibus accuratc de- 

 terminari ncquit , fcd a viribus dcpendet , pro varictate con- 

 cod:ionis& diftribucionis alimenci percorpiis, ac difpoficio- 

 nis corporum & humorum in ventriculo aut vcnis; concoclio 

 Tom. III. 



SVnalaai- 

 lacit. 



autcin quietc pcrficitut , & potidiinum calore naciuo .idintc- 

 riora rctraLlo , vt in fonmo , digellio vctomclius motu cor- 

 poris& cxcrcitacionc : corpoiaautcnialia melius comparata 

 (uncad concoilioncin , quiui difttihutioncm, alia magis ad 

 diftribufioncm , vt calida iicca , rari hubitus , qux latasvcnas 

 habent , multifquc labor:bus dcdita funt , inaicumquc ditfian- 

 tut ; proiiidequi mclius alimcnta concoquunt , qu;ini digc.- 

 riint ,vt_dilkilHitio nKlicsr fiat , plus cibiin prandio qu.im in 

 cocnaafiumcrc dcbcrcnt ; contra qui nieliiis digcrunt qu.im 

 concoquuntjVt incluis concodtio proccd.u, plus in coen.i. 



(^ui .vqualiter digcrunt & concoquunt , tantum in cocna, ^"tal""' 

 quaatum in prandio , .luc p.uiln plus , quia plus tcmporis in- hrgi.iscfre 

 tcrccdic intcr ca;n,-im & prandluin , plus ctiam in cocn.iaflu- dtbcat ? 

 niant bcnc valentcs ,alVuoti phis vcfpcri ingcrcic, .icqui mul- 

 tisncgotiis intcrdiii occupati funt ; Vcuim dilpoficioncs par- 

 tium &humorumin vcntnculo & vcuis , contrarium intcr- 

 duiii ficri (uadcnt : nam qui catarrhls , epiIcpfi.T& fiirtihbus 

 niorlus cap itis cbnoxij fimt , quia fomtius caput rcplet , iin- 

 primis li adfit rcdundantia crudi iiumoris in vcncriculo, tales a 

 copiofa ca;n.aabftinefe dcbcnt , & phis in prandio aflumcrc'. 

 In conualcicentibus autextcnuatis, qui longo tempoicexte* 

 niiati flint, lcntc ri^iicerc oportcc uiprimis^alimcntis l^lidis: 

 quibrcui breuitcr.admentis magishumidii:if//;.7 ^^hor. i. 



VI. Si^nafanonmfpcnantMrin^eijehe &injpccie. 



'• Ingenere hiceft canon : Signa fanitatis funt , quando opcra 

 partium funt tcmpcftiua , & quantitatc qualitaccque modcra- 

 ta. ;»^<r.'p Qint fic;na accurr.ite fani , vc! deflciftentisabac- 

 cuiat.i (cmitate. S/jwii aicurate J»m funt adVioncs animalcs 

 motibus valid.r & concinni' , li;n(us intcgri , infomnia lcuia 

 & pnra, cupiditaies tntraniodum , thynioles virtutibus con- 

 fcncicntes , pulfus & rcfpiracio mcdiocrcs , aftioncs natutalcs 

 tcmpcftiux, humorcs & excrcmenta nec quantitate acc quali- 

 t.ate molcftajfanguinispars maxima,mox pituitx, tum me- 

 laucholi.r , dchincbilis; deicdfio confiftcntia mediocri , co- 

 lorepaululumbile tinfta, quantltatc refpondcns cfculcntis; 

 vrina confifcnciii inediocri , clara, pcUucida , colore fubau- 

 leo ,quan:;tate rcfpDndensefcuIcnris ;coIoicutiS floridus,& 

 tanquam ex albo & rubro paritermlftis; crincs capitis inter 

 dcnfos & tcnucs modeiati , interquc crifpos & reftos raedij. 

 iigtn f^n tntis d<-fliBs>itis ralit/i iiumiilii. funt fenfus hcbetio- 

 rcs , motus tenipcratrs tardiores , infomnia vifis plcna , pro- 

 pcnlio ad itam , pulfus molles , fangulnis redundantia & fe- 

 minis , calor fanguincus , cxcremcnta copiofa &^moderate 

 codta , corpus moUius & carnofius temperato , capilli fubfla- 

 ui , recli , plani , cralli , mollcs : cnliJ^fictA, motns pcrfeftus, 

 mobllitasin opinionibus ,ccIcrit.isinocus, fomni lcuesbre-- 

 uefquc , infomnia ignea , ingenij celericas , audacia, teineri- 

 tas , ad Venercm propcnfio , vox clara & afpcra',excrementa 

 pauca, fcmen paucmr. & craflum , pili cito & multumaufti, 

 cutwdura&nigelLl. Signnfamtitis delhBentis f<igidi.hum\JA 

 funtfenfus obtufiores, motustardores, fomaolcntia, fom- 

 nus grauis & profundus, pulfus n-.olles acparui , irx minime 

 tenaccs , pcnes tardactcftio , cmiflio femuiis vclox , cxcre- 

 meutamulta, feraen tenue & aquofum, coipus mollc&la. 

 xum, pilialbicantes &molIes : fr!^tdii.fuci, corpus duriufcu- 

 lum , tcnue , refpiracio & pulfus tard:ores ac rariores - ira te- 

 nax , fanguis parcus , fcmcn paucuni. Rxri corp9Tem3.x\m.\m 

 pattcm calidiores humrdiorcfquc cxiflunc , tadfu molles , fa- 

 cile ac c^to cxerciratione fudantcs , faboribus cito exfoIu.ti, 

 externis facile ofFcnfi. D.;>/ foir/orf habcDi^fignahiscon- 

 traria. 



VII. Qm funt accnratefani , vel non adhibebunt Reircr) 

 pharmaca, vel adhibeb^int fouetitia: qui vero de^eUmt 'anitate 

 ab accnratafanitate , vtenter primo icnibfti pHrgami- 

 bus y deinde foKentibfii , fed tamen vtri/^ne parce, irt- 

 primiiprioribns. 



Sanit.is cftmcdium latitudinis , & proindc varios admittit 

 gradus. §ltticunque ctno funt aciurate fani , contenticrunt 

 rli.cta, & fi caufa incidat , vtcntur pharmacis fouentibus , fiuc 

 fimplicibus , vti funt cubebx, nux mufcata&c. fiue compo- 

 fitis , vti cfl: Elcdluaiium cordis Petri Aponenfis , Reflaurati- 

 uum Rantzouij , & Mcdicamcntum Hieronymi BrunfuuicK, 

 de quibus vide B.antz.ouium lib. de conferuanda valetudine cap. 

 17. Quodaccinctadillos , quomm fanuas deflecHt ab acctira- 

 td , illi leni purgationc intcrdum vtentur , inprimis aioc, Sc 

 ex fouentibus adhibebunt lapidem bczoar. 



atcm 



cuciitia. 



Bbb 



Qavvt 



