Medicin^E Sea, I. Cap.VII I & IX 56 5 



ciemcntaotpcllere.^.piohiberc.nehomo citofcnefcit. Quod 

 ii in horum vfu crioi grauior fit conimiflus 'pracruntrice 

 opus crit. Nam pt.rftruatio , (iucpr.fc.uitio , dclicrur corpo- 

 ribus fanis paratis .vgrotare , qux vulgo Jiciiiitur ncuua. Ac 

 curmio morbum tautum rclpicit. It.ujue medicina confer- 

 uat corporafananon parata ,x'grotare:pra;fctuat corpora ncu- 

 tra, fiue faua parata .rgrotarc : curac dcniquc corpora non d- 

 ai iam argrotantia. Qii3nr]uam ctlam cll prj;ieru.itto cor- 

 porum acgrorum. Non ciTim foliiin pr.vllruancur corpo- 

 ra fana parata .rgrotate , fcj ctiam x^m , dum moibi in hcri 

 funt, Sc a caufi toucntur. In morbis n.imquc ficncibus , qui 

 caufam antccedcntem tollit , non propric cuiare , fcd quod 

 futurum eli pt.rc-iuere cS: aucrterc dicitur ; ex qua prxferua- 

 tionc fcquitur cuftodia naturalis habitiis. At curatio mor- 

 bum tantiim rcfpicit , & quantum morbi gcnitum cll tollit. 

 Quarc prsfetuatij in :jEgris eft tumcurationcproprie dicta; 

 in jicutris, cum conferuatione tantilm : fola vcio confcruatio 

 proprie fanis dcbetur. Jtaquc prophylaAica cft rcfcrcnda 

 partim ad medicinam contcruacricdm , partim ad cuiacricctn. 

 Porro medicina curactix, liuc therapeutrica,dicitui iace &: ftri- 

 ifle. Late complcrticurpaciiologiain & femeiologiam patho- 

 logicam : ftridediftinguitur ab vtraquc , vc viderc cft .ipud 

 Duncanum , qui lib. i. tradit parhologiara , dc morbis Sc 

 inorborum diftcrentiis ; lib. }. .Semciocicam ; lib. 4. The- 

 rapcuticam, id eft, viiiuerfalem mcdendi rationcm & matcrias 

 auxilioniiti. 



I I. Caupt morbi (nimpe ejficiens) vcl eiiidens & ma- 

 nifejlaej} , vel occnlta CT latens. Qatifa euidens dicitur 

 procatar-^Iica ; efifjtte ncceffiiria , vel contingens. Caufh 

 occttlta ,fiite mterna , eji pnmo covgenita , veladfliti- 

 tia :deinde 'nrcfHyisfJi.ivn , vel (^iwiKTiKii , id efi , antcce- 

 dens , vel continens. 



Cnufa morbimxrife/la eft , qu.v omnibus fcnfu mota eft, 

 itavtadeius cognitionem nullaopuslic conieclur.i. Alias 

 dicitur caufa procacarftica , id eft , prxincidens , item ciufa 

 recens Sc.cxterna,denique occafio mofbi. Hxc taliscaufaeft 

 neceflaria, vel contingens. llL'. coinplcc^^itur rcs.qu.v neceHa- 

 rio nobis occuuunc , &: line quibus viucre non licct : fub hdc 

 continentur res, qux nulla nccellitate obueniunt , & quas de- 

 clioare poflumus. Caufx iiajue inorborum neeejfarii. func res 

 iion-naturalcs , vtpote qux ad vitam funt neceflaria; : puta 

 r. acr. i. cibus , pocus. j. retenta,cxcieta. 4. fomnus , vigi- 

 lia.5.motus, quies. 6. animi pathtmata. H.x res dicuntur 

 non-natuiales ; quia vlu iplarum modcrato fanicas confer- 

 uatur v immoderato , morbi gignuntut : quare nunc caufx 

 falubres , nunc infalubres vocantur. C.vter.-c caufx proca- 

 catiSic« ad vitam necelTaria; non funt, fcd fortuito nobis 

 obueniunt , vt cafus , ictus lapidis vel gladij , contagium,ve- 

 nenpm , & limilia infinica. Canfit >norb't cccultx , fiu>: intcr- 

 na, originisfux rcfpeclu, vel cot.gcnita & niciuaeft, vcl ad- 

 fcititia. Con^enitn , in vtcro , ab iplo ortu concrahitur : ad/ci- 

 titi.% vero polt ortum. Deinde caufa interna , prouc ad mor- 

 bum produccndum concurrit, cftancecedcns vcl contincns. 

 Antecedetn caufa eft , qux afFciflum antecedit . & per fe pro- 

 prie tantisper durat , aftuque mouec ; doncc cffeflus con- 

 ilituatur , fiue contincns morbi caufa in artum deducatur. 

 Caufn contlnens eft caufa morbi immcdiata & adxquata. 

 Porro caiifa morbi interna eft in partibus contincntibus ^fi- 

 ue folidis , vel in coatentis , vel in fpiritibus. Deniquc caufa 

 morbi cftalia primiiria^ princifiitn , qu,vpropria ratione & 

 per fc fola viin agendi habet alia adiuuans , qux propria 

 quidcm ratione , fcd non pcr fe fola agerc poceft , nificuni 

 primaria coniungatur: alia d<*niquc edpne qua wn , qu.xnec 

 piopria ratione , iiec pcr lc iola agit, fed ab jis^qux agunc , fe- 

 lungi potelt. 



III. Morhortm diffcremiiZ in genere fitmuntur a 

 rnorbo ,fHbieflo, & causa morhifica. 



/wOTori» iftaquinque confidcrancur : morbicflentia, ma- 

 gnitudo , motus , mos fitie modus , & exicus fcu euentus. 

 Ab elfcncia morbi lumuntur diffcrentix fpecificx , quibus 

 genera & fpccies morborum continentur : a c.rccris omni- 

 bus diffcrentii tantiim accidcntalcs. Ix3.q\xk a morbt ejjen- 

 tid coniticuuntur tria prima & (umma morborum gencra: 

 vnum , partium fimilanum dyfcrafia fiuc intempcries : al- 

 terura , partium 'diffiniilarium niala compolitio : tcrtium, 

 vtriquc communc , vnitatis fiue continuitatis folutio.^ /»- 

 iemperies cft , vbi elcmcntovum dcbica proporcio non eft, 

 fed vel vna fola qualicas trcs cxccras vincit , vel du.c reli- 

 quas duas. Ea propiie tribuicur parcibus fimilaribus : eiufque 

 genera funt o.fto ; quacuor vidclicet intempcrics limpliccs, 

 vbi vna tantimi qualicas exuperat, nimirum calida, frigi- 

 da,huiTiida, velficca:&: qu.tcuor compoficx , fiue coniu- 

 gatx, nimirum calida humida , calida ficca, frigida humi- 

 Tom. III. , 



da , trigida ficci Mala comfofitia cll , vbi appropriata or- 

 gani alicuius compolitio pcr fe labcfadtatur : quod quidein 

 quacuor modis rontinglr. Frgo qu.ituor crunt gcnera nioi - 

 borum oigaiiicorum : vnum , conformationis ; vbi ill moi- 

 bus in figui.i , lupcrficic , & cauitatc fcu mcacu : alccruin, 

 magnitudinis , aud.c fcilicec vcl diminut.v ; tcriium , nume- 

 ri , rationcdetcdus vci cxuperanti.r ; quartumconncxionis, 

 (uie confcnfus , & fitiis : ibi cft coalcfcencia labiorum , ftra- 

 bifmus &c. hic luxatio , piocidencia vtcri &c. Solutio vni- 

 tatii t.-im (imilaribus quam dinimilaribus cft communis. Va- 

 rialuntipfius gcncra : ncmpc vulnus , vlcus , ruptio , con- 

 tuho , fiflura , traftura , caries , conuullio , diuullio &c. H.tc 

 funt prima& fimpliciffima morbocum gcncia , eorumque 

 fpccics , quibus corpus humaiuim concra nacuiam afficitur. 

 Afticicur autem velin vnaparce , vcl in pluribus ; Idquc aut 

 limplict ahquo morbo , auccompofiio. Componuntur au- 

 tcm morbi illi limpliccs niultis modis : aut gencris ciufdcm, 

 vt inccmpcries cum inccmperic: vcl generis diucrfi, vc intem- 

 pcries cummalacompoficione, aut vnitacis folucionc. Rur- 

 fus componuntur vel in vn.-i pavticuI.T , vcl in diuerfis parti- 

 culis vnius organi. Hxfunt diffcvcncix morborum cflencia- 

 les : qu.x fequuntur , fiint accidencalcs. Ica ergo morbus 

 a m.-g;{ttiUme , caufx , cffc£ti , & adiuncli , cft ma^gnus , pat- 

 uus, velinteimedius. Atmtu ^y tiuratione , qu.x diuidituriu 

 quatuor tempora , principium ; augmcntum , ftatum , Sc dc- 

 clinacioncm ; abhoc, inquam , mocu & duracionc , raorbus 

 cft breuis vcl longus , acutus vcl non vConcinuus vcl inccr- 

 miccenj ; & hichabct fuum typum & pcriodum. Typui cit 

 ordo iuccntionis & rcmillionis in morbo : perindm cllcem- 

 pus il!ius intenfionis & rcmiflionis. Ex mote , feumcdo, 

 movlius eft mlcis & bcni^nus , vel fxuus & malignus ; ub 

 euen/u , falucaris , vcl lecnalis. Bifferentid mcrhorum aftib- 

 iecio & ipfx func vari.v. Nam rati.ne mtutx fiuc tempcra- 

 menti, morbus eit natur.v familiaris & cognaius , vel mi- 

 nus cogn.itus : rattone fextis, cll virovum vcl freminavum pro- 

 prius : rntiene st.^tis eft pucrorum , iuucnum , vel fcnum ; ra- 

 /.'oaf /nr« ^ rL;^;e/)«eftfpoiadicus , vcl pandcmius ; &liicen- 

 dcmiiis , vel epidemius : ratisnc pantum affecinrum eft vni- 

 ucrfalis,vcl paracularis ; itcmque funftionem Ivdit vcl pcr 

 fc , vcl pcr confenfum , ieu , pcr iiiimuifMu/ , vel w^mj- 

 6cicu. 1 andcm n w;//;j oriuncur noa paucx morbovum diffe- 

 rencix. Icacniminovbus elt legicimus, vcl nochus ,fcuillegi- 

 timus : ha-;editarius , a vitio fcminis & materni fanguinis i vcl 

 anatiuicacc, vel adfcicitius poft partum : deniquc ab humo- 

 ribus cft morbus fanguincus , biliofus ,picuico(us , vcl mclan- 

 cholicus. 



I V. Dijferenti£ morhortm infpecie duobus 

 potijfimkm modis colliguntur. 



Principio quidam obferuanc ordineni alphabeticum ; vt 

 paulo poft in Mcdicina praftica Rulandi vidcre eft. Deinde 

 alij hiftovi.un morborum texunt mcchodicc ; vbi maxime pro' 

 bacur hxc r<rbella. 



CTotius corporis : vt Marafmus , fcbris &c. 



fSuprcmi ; vbi funt mor- 

 bi capitis , oculottini, 

 aurium , nafi , faciei, 

 oris , faucium. 



Morbonini 

 d rtercnri.-5 

 in fpccie. 



Movbi^ 

 lunt 



^Ventris^ 



I Pavtium cor- . 

 Lporis puta. * 



Medij : vbi funt niorbi 

 choracis, pulmonum;& 

 cordis. 



Infimi : vbi funt movbi 

 vcntviculi , iecoris,lie 

 nis,intc(tinorum, alui, 

 rcnum , velice , gcnita- 

 liuni, & vteri. 



C Artuum : puta manuum & pedum. 



V. SymptomatU caufa efi morhtn ; differentia in.. 

 genere triple.v , in fpecie multiple.v. 



Cum fymptoma fit morbi cffedtus , & morbum adinftar 

 vmbr.r condquatur , ncccfli: cft omnium fympconucumf/iw- 

 /jOT morbos cfle , & quoduis fympcoma a motbo aliquo , vcl 

 iinmcdi.;tc, vclmcdiancibus aliis (ymptomatibus onn.D ffe- 

 nnii^ fymftomatum la genere tres funt. tt primo quidcm 

 fympcoma morbum iminediate confequcns , cft aAio fiue 

 funvflio lx(a , qu.x pro numero facultacis cil animalis, vicalis, 

 vel naturalis. Fuuclio animalis eft princcps , Uue gubtrnaiis, 

 moriua , & fcnficiua. Functio ptinceps efi inuginatio , cogi- 

 tatio, & mcmoria-.motiua in manibus cft apprchcnfio,in cru- 

 ribusambulacit),in thorace refpiratio, in liiigua locutio : fcn- 

 fitiuacrtvviio, aiditio&c. Funaiovitaliscft pulfus , affcdus, 



Bbb 1 &gcnc- 



Symptoma- 

 ciinitlo&ri- 

 n;<. 



