EncyclopjEdia; Lib. XXVII. 



564 



& erneratio {pniw »iulis. Funaio natuialis eft nutri- 

 t,o , aui^io, eencrar.u.,auraaio,.cteiu.o,aitctatio Ex 

 his or«n bus S fii^^ulis difFcrcntix fymptomatum aaionis 

 Isfe primilm furountuiide.mle ex la:liums modo ,^ Nam pn- 

 irumex ilia aaiouis , fiue funaioms diftcienna , fympto- 

 uiata&facultatispriiicipis,vt ddiiium, obliuio Si.c. vcl mo- 

 tiu*, v: conuulfio.praoitasvocis Scc.vel fcnfitiux , vt pcrui- 

 gilium,vercij;o &c vel viiali^, vt pulfus debilis, fyncopc,li. 

 poihymia &c. vel narutalis , vr eft appetitus abolitus aut de- ' 

 . prauatus , hs^hsx'^'"' ' 'O';^!''* .«'■£?■? <* &=• Sccmdum ge- 

 nus fymptomMHin confideiatuv inhabitu corporis , nimirum 

 fcnfibUiisqualitas : quo peitincnt colotes , foni , odorcs, fa- 

 porcs , mas^nitudo , numerus, & figuia pi.T(er naruram. v. gr. 

 Eolor flauus in iftcro , color niger in hngua ttlMicitantis , 

 Itruior dcncium , graucolentia oris, humor fiKus linguani 

 imbuens , cutis arida , nafusacutus , oculi concaui , coUapfa 

 tcmpota , aurcs contrasfiia; , crura dificfta &c. Tertium ge- 

 nttt fymltomaturr. m contcntis coulillit : vti funt excrcmen- 

 torum & retentotum vitia. c. gr. profjfio fanguinis prxtcr 

 iiaturam , excrenienrorum fupprclllo , cxcrccio & retencio 

 imraodica eicrcmcr.torum , & alia id gcnus. DijferentU 

 fymp!tma.tmnirt ffecie funt vc diilcrentix morborum. Ita- 

 que fympromata funt cercbri, occulotum,aurium, oris, cor- 

 dis , hcpatis Sic de ciuibus confule Duncanum inprimis & 

 Riolanum. 



'te-piia ln'a. Y\.Sigvadii!igiioj}!ca p"£fcmemjlatum ngrtdemefjflrantt 

 J"^'*- prognojlica.^f!ituruin pri)i>iuHii,mt. 



Sl/rn.i /Ha^^rfjlrrr. t:crum indicanc p.u-tcm aff.:i5l3m , vel 

 ipfjm afrcctum , (iue raorbu n , eiulq ic caaGiB ititLTnam. 

 Pr.TcipiM ligna ', tjuibus pars ,,feu fedcs atFcft.i dignofwitur, 

 «d quiiiquc capiia folf nt reduci. Nam dignof:in us par.cin 

 afFcftjn) r, ab aclione Ia;(a. r. ab cxcrctis. 5. i flt i. 4.a do- 

 lons proprietaic. f. aptopriis accidcntibus. qnibus addi po- 

 tiTit co'li!:;antia . (uie confcnfus parcium. Cugnita parte af- 

 Kfta plcmni..]uc vna morbns 5i caufa niorlit nitcr.Ta inani- 

 fi:(ii erit. Nam pauca fuiit ligna, qu^ iion fi.TSiilaffeAum vna 

 cum p3rtcarrcc.1.ioll:r.iduiir. Nihilominus arcidit, »c cog-.i- 

 13 parte affcila ignorctur , quomodo lardatur, au pr^prio 

 fffcifhi , an cx coiifi-nfn : demrie, qua fpecie morbliaborec , 

 & an morb'is in fifri fic , ari f.ii^us : Pr.^cr^rea li plurcs mor- 

 bi.an vn'is alieiius lit caufa, fiuean vnus 'it !iiiniarius , .iliiis 

 ftcuodarim. t.Ju,romnia in curatione pline funt necelTatia. 

 nignofciuit autem alfttflus fiue motbl fpccic5 omniuni ac- 

 c.iraciflime ex propriis fymptoinatUnis , fne lignis pacho- 

 gnomicis ; quanquam Galcnus pr.rci(>ua aficifluum (igna ad 

 quatuor genera rcducic : quorum i fumitur ab cxcrctis. i. a 

 Joci nacura. 5. a dolotis proprictatc. 4. cx ptopriis acciden- 

 tibiis. His addi potcrunt alia finna , qux funt ininus princi- 

 valia, qur conic<!^U'am confirmant , & fumuntur a promp- 

 titudinc xgiorandi , (eii ab habilirate ac inclin-icione ad mor- 

 bum. Porro fignamnrb ■ii.im vcl funt figna t.intum , vc fym- 

 p.oniata confcqucntia moibos : vcl lunt figna &c.itila: fi- 

 iniil , qur moibos pri?.:cdunt & producunt. Inu:nto iam 

 afFcAu , partcque afFct^a , & caufis , mox ad frognoflica , fcu 

 pr.;eragia , acccdcre dcbcmus. Sunt autcm ina'gtis tria potlf- 

 iimiim pra;cog{]ofccnda. 1. quo crurrpcr morbus , an ad 

 fiiutem , vcl cxitium. 1. quo tcmpore pociflimum. 3. quif- 

 ramfitfuturus modus faUitis vel morcis. Signa , ex qui. 

 bus h-x-c prxcognofcimus , ttiplicia fcrefunt: primo , falucis 

 & mortis : fecundo., concoiflioni^ & crudiracis : tcitio figna 

 cricici , fcu decrctoria , & modi eucntiis. .Sumuntur autcm 

 li;;na prognoflica non ab cfFcdlis ( ciim cfFcfta fututorum 

 nondum (int ) fcd a canfis proximis , ncinpc a morbo , & a 

 natiiva tcu viribus laboraiiiis , qus duo inrcr fe pugnant^ex 

 qiioruni vehcmcnt:a & viribus , vttius fit futura vidoria, 

 dcinde quando fit f;ituia , &: quomodo , pia:uidet mcdi- 

 cus. Quite diio crunt fontes fignoium prognofficorum , du- 

 pliciaque figna ,qiiorum alia fu.nuncur ab ipfo morbo , alia 

 a nacuc.i laboranris , & ab iit , qu.f circa laborancis corpus 

 apparent. Ac primiim in motbo quinque func confideranda 

 I. idea , fcu fpccicsmorbi. i. magnicudo. 3. mos. 4. mocus. 

 S. c<j-nrus feti cxiius. Oeinde fignafumpcaa ftatu laboran- 

 tis Ciipliciifunt. nam aliaad fundriones referuntur , alia ad 

 c^fcrcmcnti , nrnnulla ad ipfim a-gri corpus pertincnt. Ex 

 his itaque fig.ii s vires .Tgri& morbi iftimantur : ex quarum 

 togmcione omnis morbi euentus , cuentiifquc dilFi^rentia, 

 tempus , & modus pi-a;cognofcitur. Verum cum morbo 

 iiiorbi eaufas & fymptomita coniungerc dcbcmus , & cum 

 natuta omni.r auxili;, n.uuMlia & aicificialia ; poltca pcrpcn- 

 dere , vcr.i: vircs fint maiores. Sub caufis morbificis omnia 



auxiliis 'vero omnia iuuan- 



lafilcncia comprelicnduntur : fnb „„.. ,^ 



ti3,fcilicet me.licamcnta & fimiFia. 'o^are fcx tcs non- 

 nuuralcs, aci , cibus, potus&c.itcm fcxus , xtas, confue - 

 CidoAc. quatenus pro viribus contra morbum pugnant, 

 a.irilMsalniimerantur; qmtcnus morbum ftiuent , ciufis 

 motbificis. C^tcnira eHemtis mirbi prscognofcitur potifTi- 



miiin ex motbifpecie , magnitiidine , motu, & more , fatS* 

 <:ompar.iti»ne ciim viribus a;gri. Mocltu illitn euentus efl fubi- 

 to vel pjulatim. Paulatira morbi falutares alterationc , aut 

 concociionc loluuntut •, lethalclesconfumptionc , calorifque 

 uaciui cxtintflcane fenfim ad mortem tendunt. Subitus vero 

 eucntus,vel cum pugna natuta:& morbi elF, & niatcrii mor- 

 bificx fecretione , velfinc pugna. Subita mutatTo , qa.r cum 

 pugu.i elt , fiue falutatis fiue perniciofa,cri(is vocatur;at fubi- 

 ta aiuracio finc pugni , quia natura repugnare nequit , fed 

 pLinc fuccumbic , non crifis , fcd fubitus intcritus*dicitur. 

 Dcniquc tempti^ faltuis (^ mortii cx coraparatione virium 

 l"gri & morbi .rllimatut , & cxtempore ftatiis. De his vide 

 P'j;prum AlfnHm , medicum PJtauiKUin , qui de pra^fagicn- 

 da vica & mortc a;grotantium ha'c fummatim habct. Co- 

 gnitjo virium uatuia; , vitium morborum , parcium corpo- 

 ris , & crifeos abf )luic prognollicum medicum. Et frimo 

 quidcni oportet c.ignofccte vircs natucT . fcu aftioncs fa- 

 cultatum robtilfas & debiles ratione f.icultatis animalis , vi-- 

 talis , & uaturilis. Hic itaque pr.cdiClio fumituta deliriis , 

 facuit-uc , .ibliuion; , vifion- nuUa vel ccnebricofa , furdita- 

 te,tinnicuauiiu;Ti , cacFudeperdico , vigilia , fomno , decu- 

 bitu , inquiecacionc , iaftionc , tremotibus , palpitacion- 

 bus ■ conijulfionibus , apKonia, tefpirationc , pulfu', appe- 

 tcntia cibi & potfis magna , parud , vel nuUa. Vires deinie 

 morbi dcbiliores & potenciotcs cognofcuntur ex idea, ma- 

 gnitudine, more &c. morbi. Tertib. in partibus corporis , 

 iremquc in toccJ-cotpore , funt dolor , lallitudo , caliditas , 

 frigidicas , ficcitas . humiditas, mutacio caloris ad frigus , & 

 vicilfitn frigotis ad calorem , corporis emaciatio , color cor- 

 poris & aliquot parcium , mucatio faciei ; accidencia varia 

 oculorum , gcnarum,am'ium,nafi, labiorum , dcntium , lin- 

 gja: , faiicium , dorfi, hypochondriotura , parcium ignobi- 

 iiorum & extremarum. Crifis proprii: efl fubita mutatio in 

 morbis ad falucem vel mortem , cum pugna & perturbatio- 

 ne. Mucacio autem illa quadruplex eft:vel immediate ad fa.. 

 luicm , Tcl immediate ad mortem , vel ad ftatum raelio- 

 rcm , vcl ad llatum detcriorem. Quare crifis ell quadru- 

 plcx; verum illa per excellcntiam abfolute & fine adieftio- 

 ne ccifis , itemque optima ctifis dicitur , qua: ad falutem du- 

 cit; qua: vero ad mortem,ctifis mala, reliquae dus,ctifes im- 

 pcrfc<fi-x : fed quae ad ftatum meliorem, crifis bona imperfe- 

 <fla , qua; ad deteriorem , crifis raala imperfetfla. Abfoluta 

 crifis , norma ca:rcrarum , definitur fubita mutatio ad falu- 

 tem , cnm pugna & petcurbationc , fafta die critico bono, 

 in ftatu , a nacurati virtute , yniuerfam materiam morbifi- , 

 cam vinceme , & expcllente. Porro crifis eft duplex : alia 

 per excretionem , fiue euacuationem extra corpus , alia pcr , 

 tranflitioncm , fiue tranfiniffionem a parte afFetflus ad par* 

 tcm dcbiiiorem & ignobiliotcm. Quod atcinet ad dies crt- 

 ticos , non quouis die crifes bonas incidunt , fed certis tan- 

 tiim , vt longa experientia docust , in quibus feptenarij Sc 

 qua'ernarij orlo potiflimu.Ti nbletuatur , quo dctermjnato 

 m-i:u natura fua injnia excquitut. Dierum quoquc ciritico- 

 rum non cadem efc dignitns, aut vis, veriim illi optimi sfti- 

 miintur,quibus plurima: crifcs bonx inci.-lunt , nimiram per- 

 fetffi , f:da:,tuc.-c , antea iudicat3:,cum fubica excrecione po- 

 tiijs , quim cum abfceiFu : dcinde , qui non adco magnura ■ 

 apparatum in corpore requirunt , id efl , non magnum ro- 

 bur virium , & omnia adeo expedita. Talis intra 10. diein 

 primo eft .^ies 7. dcinde 14. hinc p.ii.mox 17.5.5. ^ 4- t^n- 

 dem ig. E conuerfo intra vcgefimumdiem peticulofiftimus, 

 & natura' niaxime contrarius cft 6. quia Gakno dicitur ty- 

 rannus , quod vel interficiat , vcl difficillimas ciifes faciac 

 hinc fequitur 8.& 10 deinde 11.1fi.19.At i ?•& i^.indifferens 

 efF. Poft 10 diem,ad 40. quia crifcsde vehementia fua plu- 

 timijm re.-nitcunc , rariufque incidunt , auc imperfetfta: funr, 

 pauciores dies critici numetantur : in quo ordine primus 

 cfl: 17. 5 4.& 4o.hioc 11.14.5 1. 57. Dies non-cricici appellan- 

 t ir indiccs & contcmplacorij ; quia in iis concemplari &pra:- 

 videre pofTumus , qua; fucura funt fcquenti die critico. Ita 

 quirtus dies efl index fcptimi , vnjecmus decimiquatti,de- 

 cimus feprjmus vigefimi &c. Dies intermedi) , qui interci- 

 dentcsvocantur , fcilicet fextus 8.10.11.&C, aliquando indi- 

 cantjfed tariflimc. 



VII. Alethodus medcndi ell ipfii rerum falubrium M 1 



••;.." . , , . ' j ., • «"' 



cogmtiojegtttrna ratione cr ordme procedenf, per inten- ^,, , 



tiones & iridicationes , ad fanitatem conferttandam, & <i» ' 



amiffim recuperandam. 



Itaque mcthodus medendi eft duplex ; methodus vide- 

 licec fartitatis tuendaf , & niethodus curatiua. Inflrumen- 

 ta , per qua; operationcs ill.c perficiuntur , funt fimilia& 

 contraria. nam duo Medicin.-E principia funt : Ciua;cun- 

 que humano corpori fecundum naturam infunc , confcr- 

 uapda efTe ij]ua: prxter naruram , tollcnda. Conferuantut 1 

 omnia in fuo ftatu limilibus , tolluntur & immutantut corr 1 

 trarii?. It.j^uc mctkediis curitittn «fl: ia.''\o & orjo^pama*. > 



aica4t 



