568 Encyclop^di^ Lib.XXVII. 



M> 



«|uil.us put?aU9 conueniat.'-.qiii,& quaha purgare oporteat. 



j.quantjm, c,uou(que , & quoties. 4. quo tcmpore pot.fTi-^ 



mum. s . pcr quas vias , fiue loca. Vb. lu.n Ux regula:. uCer- 



tor»cacochy»>c^ ptmari dcbent : qux- ijempe prauis fucas 



ime humorihus qualitatc pcccantibijs rcdundaat. Proindc 



put"at»o vcli.-mcus iiou conucnic lanis, fed neutns, & .xgns, 



in.quibus praiiorum fuccorum rcdundantia cft. i. Corf9ra ca- 



cochymka nor, (cmfer furs*nd<. um : fed pr.mitm , (1 vircs fe- 



rant , corporls conrtitutio , aer arabiens , cxtcraquc permit- 



tant '; deindf , d aliis lcnioribus curarc non liceat ; t.rt:o , vbi 



natura per fe non fufficit , ad morbificam caufam depellen- 



dam , aut vbi natura fc ducein non prxftat ; .jU.irth , h humor 



ad putfjationem p'ane incptus & iiiidoncus fiv, 3.^'«) meaia 



omnium oft':me jur^^,it:ones lufiinet : prffime Atm fen:lit <iy in- 



fanti-.. Proindc fcnibus i: puer s purgantia cihibere non 



conuenit , nifi vircs conftcnt ," & nwgna neccflitas vigat, 4. 



Viri /lerumqu fHr^nticnibui mig-^ dnnfi funt, cjuam mutieres. 



^. Timperarrieiiti-m fy conjiituao >r,cd a lucgaticniLus ma.vime 



ofportun^f efi. Corpora vero ficca , frigida , niacilenta , laxa, 



r.ira , raoliia , aut nimis obcfa , purgationcs i-griiis ferunt. 



i.Oh lAorvy:ci»oji:i* ricnnyjl' TJ.Uid.ipur^aairaf.iciiefujlincnt, 



ts'i/ lewhu-i multnm tJfrN-Junlur ; alij hvs , lil^iUis rnagis dcle- 



cianiur.y .Conf.iciudi) lur^andi, valide fu^riitotiii m:nits infesia 



reddit. K, Timpus lernum , dtinde autumnjle , ife'mque z.onit 



tempemt.i / u^ itionibm mAxime accoi7imodat» funt : deiiide aer 



eaiidtts , hitmidu.i. Namconftitutio aetis .aut rcgionis frigida 



humorcs nimiuni cogif, calidavircs corpotise.xliautit.9.^«J- 



tuor humores qu.^litJte feccantes , eu.ic:!are o/^fcrtct : fiue re- 



dundct vnus himior , fiue duo , fiue plurcs. Itaque humor re- 



dundans fiuc fimplcx ,fiuc compofitus ,appropriatio niedica- 



jncnto expurgaiidus ell ; biliolus choiagogis , pituitolus 



phlcgmagogis &c. 10. Humor vitiofus , ratione qualitatis cfl 



(cudus vcl concccius ; confijlent s. tenuls , cmjfs , mcdit ; denique 



quietus ,in:faStus , furens , tiiriridus, -vtl mchilis. lacileau- 



ccii; putg.intur humores co.:ti , deindc turgidi , confiftcntia; 



tcnuis , aut mcdiocris: difficultcr humorescrudi,quicti , auc 



^mpadi, cralfi , & vifcidi. Itaque nonnifi concofta , non au- 



tcm criida , purgare oportct. 11. quantum humorit , qunuf- 



qis:\ ^ quoties furgandum fil,cx:iBi fciri neqaif. Nihilominus 



artificiosu quadain conicrtura aliquo modo dcprchenditur 



«juantitas nicdicamcnti ad quantitatcm humoris peccantis , 



iiabita rarione virium ipfius xgri, tuin natur.T & fitus humo- 



i'is pcccantis , intcrdum etiam aeris ambientis. Gcnus quidcm 



medicamenti ex humoris fpccic xftiiTiatur , vt diximus : ac 



quam validum clle dcbeat, non tam cx natura, quam cx fitu 



humoris peccantis.Nam benigna mcdicamcntaa prima regio- 



Tie corporis ; mediocria a mcdia regione ; validilTlma a tertia 



euacuant. Verum qua dofi, fiue quantitate, ofFerri debcant,ex 



viribus ,xgri potjfTimum colligitur. Proinde Medici vnicui- 



cce fcre purganti triplices dofes alfignant , comparatione 



lafta ad vires ; nimirum robuftis,'maximam ; debihorjbus, mi. 



nimam ; mi.dio modo fe habcntibus , mcdiam: ac quantita- 



tcra dctetmiiiat.im purgantis mcdicamenti intra amplitudi- 



Bem rninimi;& inaxime co.rprchendunt picrumque. 11. F/- 



fluriiiiism Unientia hlundeque euacuantia V7>ciarum pondere 



e.vhibentur ; mediotr.ier furgant<a . drachmarum ■,-validiJJime, 



granorum. \ 3. T)uo funt {igna, hons.furgat:onu : fi nempe ea qua: 



oportet ci!,»cuent(ir , & a:gcr facile ferat, 14- Medicamentum 



flenam piit^aticnim incirns , fine ftimma confideratione nen efi 



*A-/ji(;i j(/|r<»j.EuacU)atur quidem fnsteria coda vna vicc , C vires 



facile fcrant : fcd prxcipuc ii tota (imul fit , aut parata ad ex- 



pulfioncTi. Alioqui paulatim pluribus vicibus , initio fafto a 



Jcuioribus, pr,-cmifris pripaiantibus, fi neceiTitas exigit.i^iOi-- 



d<ms ratio hahenda eH in < urgationihus : ita nenjpe , vt rcfi- 



cientia & vcna; fcftip prarccdat, vcl fequatur , prout neceflltas 



exigit IncipienduiTi namque eft ab ca operatione , qux altt;- 



TJ conducit , tollcndo id, quod caula cft confequentium : (cd 



ei , quod maxi.nc v.gct , omniu.ii primo occurrendum erit. 



Vcluc fi in venis fit .nagna hu.Tiorum redundant.a , primum 



vcnam fecare , deinde purgare cx venis conuenit , tandem , 



^uod reliquum cft , contcTiperarc. Nam vbi ven,T; copia di- 



lknta;funt, poft phlebotomiam purgatio cx vcnis faciiius 



lucccd.t. Verum I. i.npuritas aliqua fit iii piinia corporis re- 



gione , anie phlebotoiTiiain confultu.n e.it , lcui pharmaco 



«^acuaic , ne in venas rapiatur, fua labe fanguincm inficiat. 



\ .,'."'" """'('"'um , quo omnia cruda funt , fnrgare nin conue- 



■ria turgcat : nec in augmento perfeiie , ueque 



ertur. 



f>it,nifi mat. 



ettam '.nftatu. Nam hoc tempore niorbus cuni impetu ft 

 M"'"e (i initcria non turgcat , purgatio perfcaa plcnaue 

 dittercnda crit ad iincii "^ ■' "^ ■ "^ - *^ 



:in vigoris , quando o.iinis conco- 



operaclacft. ij. In morhu , qui ctrent parox-yfmn , ^fta- 

 ie hon m:,uttns.pottjf„nitm conucniunt ; frigidis ver)> tem~ 

 por.bus , tcmpus m-rldianum magi^. Inprimis ^ccet medi- 

 <:ament.i (umcre tanto ante tcmpore , quanto ipfa egent, 

 VF in att^m dedueantur , & prxdiftis horis opcrationem 

 peitic.ant. I 8. Ter;j,ori- 'r«nquiLU^ temferato tiittor cr com- 

 tveUtor eltfur^ntio : temfore calsJo ^ humido cofiofior. 19. 

 Dantitrmterdur» purg.ti.ncs hortt vejpcrt,n:s : vt p.luLx' !c- 

 nw vna Iioia ante casn,im., ad euacuationcm e ventre • aut 



tribus horls a coena, ad euacuationein a capite. Verum va- 

 lidc putgantia aflumenda non ftint , nifi ieiuno ventricu- 

 lo : lcuia vero dantur &c ante cibum , & cum cibo intcr- 

 dum. 19. Vur^atioinftituitur aut fer fuperiota ,vomitu ; aut 

 per inferiora , alui deieiiione. Oportct autem confiderarc, 

 num vix' , per quas purgatio inftitui debet , fint confuetXi 

 patentes , libet* , vicina; loco quem occupat humor , na- 

 turalitcr difpofita: , necne. 10. Vorma, medicamenti liquida 

 alttiti ficilitifque fenetrat , premftiits agit , pottntitts detergit, 

 ebiirubdiinefque aperit t frma vero folida , vt filularum, diu- 

 tiits in ventriculo h&ret , tardiits oferatur , t^f k fuferioribus 

 panibut meUus trnhit. 11. Jjjiimfto medicamento fer aiuum 

 furgaate h£c fum agenda. Hordciaqua, mulfa , aut fimile quid 

 pauca quantitate ftatim bibatur : vt reliquia: a faucibus & gu- 

 la detcrgantur, & faciliiis defcendant. Deindc corpus in quie- 

 te primum contineatur ; &c fi vomitus timeatur.paululum niali 

 acidi aut cidonij, vel miu.i; cidoniorum, & fimile deguftctur ; 

 naribus acetum rolaccum ,aut cum crufta panis admoucatur, 

 fummi manuum digiti in aquam ftigidam immergantur , fa- 

 cics .iqua trigida fubito aipergatur , PiLulis aurem ajfnmptts, 

 periTiittitur fomnus, vc vitcs earum citius in adum deducan- 

 tur: a potione aut bolo non item. Incipicnte vcio purgatio- 

 ne per aluum , ab omni cibo , & fomno , etiara ab o.nnibus 

 aninii perturbationibus abftincre oportet , ad confummacam 

 vfque purgationem , nain cibus & fumnus vires niedicamen- 

 toruni obtundunt. /7j/«»i/'fc vomitorio conuenit corpus moue- 

 rc , cibum aliquando exhibere , aut aqua.Ti calida.n ciun oleo, 

 vt facili.is ("ucccdat cuacuatio ,dcinde fauces irritare. Perafta 

 purgatione fenfim ad cibos acccderc oportet , fcd non (tatim 

 copiose aflumere , nec quam diu ventriculus ex putgatione 

 languidus eft, 



XIV. Euacuatio fanguinis aut efl vniuerfalis ,& 



flt ven£ fcliion€,feu phlebotomia : vel parti- 



cuLvii, & jitperhirttdines,fcarifica- 



tionem , CT" cHCHrbitulof, 



Vhlcbotomia eft euacuatio humorum quantltate nocen- 

 tium , arte tafta pcr apertioncm vena: aut arteriar , in eum fi- 

 ncm, vt vafa multltudine diftenta, aut vires onere grauata; !e- 

 ucntur , vel materia noxia a parte aifcfta auertatur. Proinde 

 triplcx elf phlebotomia. i.euacunns ; alia ex toto coi.'pore,'alia 

 ex detcrminata parte. 1. reuellens icyiz humotes cumimpetu 

 fluentes, ant fluxuri, in partem contrariam trahuntur , vt im- 

 petus fluxionis quam citilTime cohibeatur. 3. deriuans ; c^mh 

 humores citra impctum in partem afFcftam defluentes , aut 

 qui dcfluxerunt, fed nondum impacfti funt, auertunpurad lo- 

 cura vicinum , vt pars affefta ab humore noxio fiBeretur. Dc 

 his gcneribuSjVt & requifitis phlcbotomia;, notentur iftx re- 

 gulxj I. J'hi reqtiiritur fhlehotomiaci tote euacuans, quauii vena 

 feiia iffunditur fmguis. Commodifr.me tamen plenitudo itt 

 toto,fiue plethora, detrahitur, friiis cuhiti venis,fr&cipue inte- 

 rtore vena cuhif. dextri , qui a caua p!urimii.n , a iecore vali- 

 difr.nie pro!icit , maxinie i. plenitudo fimplex aut biliofa fue- 

 rit : quod fi .nelancholica , intenor finiftri cuhiti potius fecari 

 debet. 1. Eiiacuaf interlor ctthiti venr>,qu& b.ifilica dicitur , non 

 folum a toto corfore , fed ttiam a partibus infra eollum fy rcnes, 

 cito valideque rctiellit ; tardius & fegnius eius propago , qu.-e 

 faluatclla dicitur inter .Tiinimum digitu.Ti & annularcm. ^.Ve- 

 na cubit' exteriorfiue humeraria, qui cephalica dicitur euacuat 

 ctti ^ validi reucllii a fart ibus fufra clauiculas : tatiims vero 

 & debiliiis vena illa brachij , qu^ funiculus dicitur. 4. Vena 

 commfinii ex bafilica ^ cephilica^ctrcamediamiunEiur&flexu- 

 ram dediiBa,qu:a ab vtrifque deriuata eft,a fuperiorihus ^ in- 

 ferlorihus euacuat CT rcuellit. 5. Si affecius confiitetit fub reni- 

 bus , fcHa vena crurum citists Qf perfeciius euacuatio ejfcitur ; 

 tardiits, feBis venis malleoli. 6.Semper a, fuperioribtti ad in/erio- 

 ra conuertitur htimcr , ftHa vena cittrum ©• pedum : contra ah 

 inferioribus ai fuperiora,fecia vena brachij. 7. Reuulfio bumoris 

 fiuentis k farte aifeCia in contrariumfieri dehet, feruxta, quan- 

 tum fiert queat , rcBitudine ^eommunicmvennrum. ReiVitu- 

 do .lutem venarum eil fecund,um longitudinem pociflimum. 

 Nam a dextris ad iiniftra, & contra, non eft tanta venarum re- 

 ifticudo, necetiam communio, quanta dcxtrorum cum dex- 

 tris,& finiftrorum cum fi.i.ftris. ii. Dcriuaticfit feita ea vena, 

 qu.t inpanem ajfeciapj infn itur ; aut feBa vena deduBa ab his, 

 qui. in farte ajjeiia funt. 9. Eadem efi propemodum ratio inar- 

 tiriariim ftBicne, v! />.' vtnnrum : licet arteriarum fcftio peri- 

 culo non carcat, potiflimiim fi maiorcs fuerint. 10. Vires ro- 

 bufts. ferfeBum ; mediocres iml^erfeH^m, fed vtilem,deielis, exi- 

 gliam aut n<flUm fanguinis detraciionem fuftinent, 1 1. TemfUS 

 opporturiumprifcrihit neeejficcitvrgms.&virtus tolerans.TSie- ' 

 ccffitasaliacft maxima, qu,x-fanguinis miflionemtardare non 

 finit: aIianiinor,qux'diemauthdiam acconimodatam elige- 

 re finit. Vndc alia phlcbotomia eft coada , alia cleda. i i.Phle- 

 botomia infiiittitur autgratia curationis, vt in £gris : aut prtfer- 

 uationis. vtin 'anif. Nominatitii vena; fcftio debetur omnijn- 

 flammationi,phrenitidi,hepacidi, fplenitidi, nephritidi, pleuri- 



