Medidn^B Sc6^. I. Cap. X. 569 



1 1. Chirnrgica eft pars Ther.ipeuticx Ute nccipta. 



tidi , ophthalmiat, odontaigix , vcrtigiiii .fanguiiiis violcrto: 

 eruptiom &c 13. Tmo , an^uii mrtitur iii ,tfiii funt aj}neii,ijui- 

 ktti 'vem ampti, fiiiijue f»cili tf/Ortns are[tctio»e ortn occnfan- 

 tHr.\^. Sa.i:u's tutifimimit'i!ur '.n vcre: tiim i» ••tiini/mo.ilis 

 rnimtomporibus.vtpotc tempetatis.viics funt intcgiioics.i <. 

 Ir^bui ,ie ciufts iteratiir-vent. /^i^/ucvttutior Sc taciliov iijc rc- 

 uullioivt virium imbccillitati profpiciatui,cicnK]uc vc fangilir.is 

 totius habicus c vcnis capill.inbus hauriatuv. 16. Ante fctio- 

 nsmvcns. cxjurgctur primacorpotis rcgio, & ventriiulus at- 

 quc cor loborcntur : in feciionifcohMxix fcllio,&: cmilfio fan- 

 guinis pro rationc vmnm: f tfi f<ci:o)um rcquiritur niotus mo- 

 dcratus,S.'reicC':io; Hirudmet inprimis conijcniunt cutis vitiis, 

 vt fcabiei. 'icnrificMime iixxmm aut (ine cucurbitulis, aut cum 

 cucurbitulis : & viciffim cuuibitulisKX (iccis linc facrilicatio- 

 ne, aut cum (acriticationc. Sacriticationc linc cucurbitulis vti- 

 mur, vbi attraftionc magna opus non cll , ncc copiofa cua- 

 cuatione ,&: pociirimum in pucris ,& ccrporibusmolhbusra- 

 ris. Cucuthitulx autcm vtrolbct modo adhibitx euacuant, 

 attrihunt, loco niatcriam moucnt, rcucllunt.altcrant, dolorcs 

 initigant. Euaciianc auccm ficcx tantiim inlenlibiliter , & fla- 

 toofos fpiritus difcutiunt, vomitum & fmgultum lillunc , de- 

 ftillaciones in (lomachum lufpendunt. Cum facrilicatione 

 fenfibilitcrfanguincmcarterofque humorcs cuacuanc,ii.: a re- 

 motioribus altioributl]ue pardbus eiici-int. .\d txtremum.fc.i- 

 riftcatio vtilitatem incerdum non minorem pra-ftat, ciudn^ ipfa 

 venx fcflio. Eu.miat emm non folum humorcm parti inhx- 

 rentcm;e(ficacius muicoquam phebotomia, fed ctiamrcdun- 

 dantiam a toto quoj.unraodo. itcra rcueiiit & dermac, cucius 

 quidemquain phlebotomia , veriimfcgnius taidiulqae , & ci- 

 traminorem corporis commocioncm , auc v.rum iafturam, 

 cciam in vigorc raorbi. Acque hxc cft Therapcucica , quam 

 Riolanus totam in Indicationibus& Rcmediis occupari docct. 

 Deremcdiis vide mox i^railicara Rulandi. 



C A P V T X. 

 Chimrzica deltneatur. 



PRiECEPTA- 



] Hirurgica cfl: doftrina, qux meciica & artifi- 

 ^ ciosa manu tiiorbob exteinos ab hoinine de- 

 pellic. 



Ea vcrHitur in cluobus cantum mi>rborufn gene- 

 ribus : in folutione concinui,& immoderatione par- 

 tise cxternae. 



Ad folutionem continui pertinrnc vicrra, vulne- 

 ra,fra6lura:,& luxationcs : ad uumoderationem,tu- 

 tnores comra naturam. 



R E G V I, .,€. 



I. Chirurgice eft mentU , vel mantts. 



Partes Medicinx interiores communi omnium fuffragio 

 .funt tres : Dixtcticc, Pharmaccucice,& Chirurgice, quia tribus 

 inftrumentis Therapeutes morbos o.nncs depeilit. niittiid- 

 miniftiifunt coqui,aut clinic.r roulieres : pharmitc-A, pharma- 

 ■copxi: chirtir^i^, chirurgi. Q_uibus omnibus prxeft Medicus. 

 .Hodie tamen videntur Medici cum Chirurgis ita fuas operas 

 partiri , vt interiorura pr.xcipue morborum fanationem rcti- 

 ,neanc , extetnorum vero potilTimum, qui manus operam re- 

 .quirunt,vt vuinerum , fradturarum , luxationum curationem 

 Chirurgis rcHnqtiant. Ea tamen Iege,vt &dixcx,& piiarma- 

 cix , & chirurgix fundamenca & mcchodum prxfcriiBit Me- 

 dicus : qui non alitcr,quam gubernator nauem,aut arcliiccftus 

 asdificium', confilio fuo cotura negociura regic. Mcricoitaque 

 Chiturgica racionalis ab empirica , & mcntalis a manuali di- 

 ftingui^ui.Confer reg.feq. j. & infra Chirurgicam. 



Thcrapeunci , lace acccpto vocabuio, cft ars curandi moc- 

 bos : liue illi (int iuicrni,(iue extcrni.Scd quiaplu- .,uis &in- 

 dulhix requiritur .id curationcm morborum incrnorum, 

 quam extcrnorum , per c.xcclleiitiam ars moibonmi mtcrno- 

 rum cutandotum TiierAl-eulicA , cr Mediciim fr.iclica : i-^tcr- 

 norum vcro Chirugica appcllatur. Itaquc Chirurgica pcrtinct 

 .id Tlicr.-»pcucicam,late fuiiipto hoc vocabulo. 



III. ExternorujnTnorhorttmctirandariirnfciemia Me- 



dico qntc^iie tCfiaidd ejt , vt pojfit prcccfx opcri : 

 opcnitio ipjd Clthurgo rclitic^ncrida. 



Itaque Medicus chirurgiam mcthodicam elaboiabic , vel 

 ab ahis claboracam adailcct : cuius h.xc cll racio apud Riola- 

 num. Cliirurgia cil pars Thcrapeutices , qnx arciticios.ima- 

 nu morbos ab liominc dcpcllcrc docct. Iftorum vtro morto- 

 rum d.io lunt gencri : folutio continui,& immodei.uio partis 

 externx. Ad lolutionera continuipcrtip.cnt vleera , vulncra, 

 paiiws. , ey iuxMieues : ad immodcranoncm twmres ctntra. 

 nnturnm. Quibus veluti tinibus vniuctla clrrurgia circumfcri- 

 bitur. Itaquc ciiirurgia dchniri potcft ars curatrix folutx con- 

 tinuationis, & iinmodcratioiiis m partibus cxtcrnis : & adljuc 

 fpcciahus, chctapcuticc vlccrum , vulncrum, fraduraru, hixa- 

 tionum , & tumoruin Q^iod actinst ad opcratlortcm chirur- 

 gicam , feu med;cas nianus, quas adhibec chirurgus in iftorum 

 morborum depultione, pr.^cipui Chirurgi.r auchorcs ad tria 

 capica rcduxcrunc : ad ^aiim-i , j-Kta/f i8-i»,"siMf'f trj., id cft folu- 

 tioncmcontinui, vnionem foljti, rcmocioncm fiipcrflui. So- 

 inriecontinui {ii incidcrido,vcl excidendo : vaic fo/uti,\uxitU!n 

 oj rcponcndo, aut tractum intcrniedio callo adiungcndo : re. 

 wwvi) ir</iei-^;'«.- ,excrahcndo tclaauc globulos fclopctarios cor- 

 pori impaaos, cacaiaclam ab oculoVlapidcn; a vclica. Inqui- 

 bus opcrationum primis & generalibus differentiis fumma 

 laus & ptricitio chirurgix conlillit. 



I Y. Fnguentitm arrnarium,fme S. Anfelmi, tjuod 



vocant , potiiis in vulneris emmidatione , 



^uam nefcio ejtta occtilta vnione dr 



commimione confftit. 



Nam prxcipuum hoploiarrices pr.xccpcum eft , vt vulnus 

 muiidum fcruccur. Id quod Lappones probc norunt , quibus 

 nihil elt prius,nihil anriquius in vulncrum curatioue , quam 

 ill.i prohc clutrc aqua frigida,& hunc adum lubinde repctere, 

 (implici lintco impofico. 



PERORATIO MEDICIN^ HIPPO- 



CRATICO-G ALENIC.*. 



ITa ergo mechodum Medicinx Hippocracicx , fiue G«Ie- 

 nicx,adcoque Hippoctatico Galcnicx , adoinandam elfe 

 ccnfeo , in qua velira illa duo intcr alia obfcruari. 1. quod 

 artis huius authore 3 methodum vel inprimis obf.ruent. Nani 

 quia morbus eft accidens , in fubic^^^o cll , & propriam inh.c- 

 rentixcaufam habct. Qux omnja Medicus inucnit metho- 

 do refolutiua , & regredicndo , per methodum compotitiu.im 

 dcmonftrat atFet^ioncm quamuis dc fuo fuhiefto pcr caufam 

 proximam. z.quod fpccialia loca inuentionis mtdicx in liac 

 arte occurrunt , inprimis in Scmciotica &Indicationibus , vbi 

 argumentamur apulfu,Tudore, vrina, deicftione alui ; ab af- 

 feiflu contra naturam , a temperie totius corporis , a parte 

 affeft.i , illiufque dignitate , fitu , confenfu &c.cx viribus x- 

 gri, abxtate,a confuetudine, a peculiari.cuiulqus natuta, feu 

 ab l^tnyK^^ina. , a fcxu , ab exercitio vicxquc genere , ex re- 

 mediorumvirihus, a (idcrihus , a folemnibus n.acurxfunftio- 

 nibus , a paroxifmo , .i morbi longicudine vel breuitace , a 

 quatuor morbi cemporibus , videlicet ab initio , augmeiito, 

 vigore , & dcclinationc , & ab aliis id genus. 



GhirurRica 

 qii.ilii pji j 

 Mcjiciiis ;• 



Cliiiurgix 



adMcilicum 



quoqiic 



pcrtiiict. 



Hoploiatii- 

 cenim 

 prob.,Dda r 



ADVM, 



