c8o Encyclop^dte Lib. XX VII. 



.. . ..,■ rM„ QMlnliurLs mtracorpus , Vi- atqucmUle aliis exaaionibus e ciulum pecuni 



ttrol_. , cx ^-.f;X'dc Qnog o lo/s^ Ant.Jotus Fctnel,] ana- 



fc, mo Antidotario dctaiinum , & (un.lu h.fcc , tum inhnua 

 II ia nonfoldm ad pncumon.cavLt.a plurimum conterunt, 

 vctum etiam in officmis quibufquc nommatioabus parata 

 fcmKrac optima inucniuntur. Atqm i. vn.ucrfahs noftrcc 

 mcdicinx-dolin minimamillis iunga. , humorc™ pcccamcm 

 caufantcraquc morbos in pulmonibus abloibebit lad.citus, 

 adco vt non folum morbi progreflusimpediatur, vcrum etjam 

 cmendetur reftituaturquein integrum, quoj diftus lam hu- 

 mor pcccans maligni fui qualitate vitiarat : affirmoque ala- 

 criter , in nuUo vifcere hanc medicinam vires luas exer- 

 ccre clarius , quam in puhiionibus , ita vt nil. mmriam.can- 

 acnerali bono faccre mihi vifus eflem, vocabu- 



Pneumaticum fanc re- 



to tamque 



lo ilii>d particulari cognomlnans 



medium , a prscipua ^ius virrutc appcUauiflem. Datur vc- 

 j-f)in calidilTimis pulmonum morbis , vt conceptam in ut- 

 dcm bilem abforbeat , cu.ii fupradic^is remedus pcrmixta, 

 tum optime cx oico Diuino , quod e caphura niucque Mar- 

 tia , inu(itatu.n quidcm , fed vtihlTimum dcrtiUamus. In 

 fri^^idis , ex vino Maluatico , fubUmato , ( quod aquamvi- 

 t.xnominant) Gra:co dc montc PaufiUpo, Sardinii & aliis, 

 qu.E vim a-quipoUentem habcnt. In humidis , mixime 

 vhi flatus adlui.t Sc tormina , ex olco Ancthi , Aniti ; fo=- 

 nicuU , Cymini. In ficcis , cx l.idie muUcrum , decodto radi- 

 fis enuLr, violatum,vino pallulato , aut fyrupo nenupharis, 

 cum larfara , aut fane Botryosdccoaione. Ininiplicitis vcro, 

 fola porrigitut , folaque Uifficit ad iraplicitas quafque pulmo- 

 nuu. afFcLiioncspcrfanandas. 



C A P V T XIX. 



Habct fe ventriculus in corpote humano inftar arma- 

 ril in bene conlHtuta ciuitate. Nam vt indc armantur & 

 velHuntar ciucs , ita ex hoc fuccis vifccra mcmbraqueom- 

 ma imbuuntur. Atquc vti ciucs armari bene non poflunt, 

 vbi bona arma non rcpcriuntur in armario , ficquc o.tfi- 

 cium fuum pra;fl:are ncqueunt ; ita nifi fucci ij, quos vil- 

 ccta &i mcmbra trahunt c flomacho , bonidigeftique admo- 

 dum bcne fuerint a diclo ftomacho , mcmbra vlfccraque 

 pra;fl:are non poterunt , qua: ab ipfis dcliderantur , & ad 

 omnia lincpta ticnt. QuoJ ft hoc f vti plcrumque fit ) a 

 frigcre accidat , fumuntur qux flatus difcutiant , excitent 

 sppeiitum , &c hepatis ob fympathiam confulant iiribccilli- 

 tati : talc el\ vinum medicatum e Conyza , caryophyllis, 

 mcnrha , Dauco , iilere montano , abfinthio Pontico : 

 ipecies etiam aromaticc , Diagalanga: , Dianthos , Ro- 

 fati , Gabticlis, Diaxyloaloes , Diacolaminthes , Diacin- 

 namomi &c. Pulueres ftoraachalcs , Montagnana; , Pi- 

 luLx cx fpccicbus , Diacymini ; Diatrioa pipereon , cum 

 fyrupo Bctonicx aut Cinnamomi. Vcntriculu.Ti vero hu- 

 miditate pcccantcm ,liccant corroborantque fequentia,Trp- 

 chifc' dcfpodio, Myrtus , Zynziber , ladanum , Mumia, 

 Anacardina , Athanafia , Aievandrina, & qux- Alchermes con- 

 fcdioappcllatur-, vti Cuprefli nuccs.acacia, Balauftia, labruf- 

 cas, Anthcram, Biftortam, iimilijquc prxtcrca.ri,qua: alioquin 

 in vfu& cognitione omniumverfantur. Si (quodrarum tamcn 

 cft)a ficcitate aut calore ventriculi peccatum fit , baccs oxya- 

 cantha:,Pruna dacT:yli , mala gtanata, Cydonia , fcu Puuica, 

 Mcfpila , Rob de ribcs , de berberis , Dlatragacanrhum , Dia- 

 margaritum frigidum , diatrionfantalon , Phiionium Roma- 

 num, cumpofcu; TiypheraPerfica , Diaolibanu.Ti opi.itum, 

 cmulfio equatuor itminibus maioribus frigidis , fyrupuscu- 

 cutbita- , lac ex amygdalis , & cxtera in nianus fumuntur.Cau- 

 le attamcn , ne ob madorem nimium frigutque vcntriculus 

 oflicii fui imcncmpr teJdatur , hoc eft , non digerat liue con- 

 coquat cibos, &itaxget eScill.i in Charybdim , e minori in 

 jnaximura mortifcrumquenialum ruat. Exenumeratis rcme- 

 diis vnum fiimaturpromorbi.quo laborat ventriculus , qua- 

 litate , & cum illo dilutum noftrum propinetur vniuerfalc re- 

 mcdium ; illicoquc ad iftani tempericm rcducct ftom.tchum, 

 quxad hoc,vt bene fuo muneri fatisfaclat , defidcratur:ctiamfi 

 li.xrcditariusforfit.m&in profapla .norbus fucrit , atque ita 

 incurabilis, vti loquuiuut hodie , videatur, 



Ca 



P V T 



XX. 



Traianus Iiiipcratot , medicina: squc ac legum pcritifll- 

 tnus , licncm hfcc folitus eit comparare ,quodcrcfcentc lic- 

 nc membra reliqua ac vifccra contabefcant , decrcfcente ve- 

 to plunmura augeantur. Nam & hoc facit fifcus in Rcpubli- 

 c!i . exhauriunturvidclicct priuatovumciuiumopcs , cura fif- 

 cus tutgefcit^pecuniis i vtpotequa; & vcJligalibus , decixnis, 



atqucmille aliis exaftionibus e ciuium pecunia corraduntur, 

 Fit hoc propterea, atbittor,quod nimiam in fe proleftct hu- 

 moris tetrei quantitatem. Licet etenim hoc a natura optime 

 comparatum fic , vti fanguis nobiliorlienis ofRcio a fuccis 

 melancholicis depurctur , attamcn ii hos , vcl omncs , vel 

 pleroique lien attrahat, nutrimentum fimul fubtrahitur mem 

 bris, cumfanguisreliquus fpirituofus,nimis , fubtiiifque,hoc 

 detrafto fit, &confiftentiamper fcfolumefficere ncqueat: 

 autetiamquod licnis accretlo pororum eiufdcm,ad imple- 

 tioncm infpiflationemquc dicatorum, vti nihil autparumiad- 

 modum fucci melancholici ad fe trahere poflit cum fpongio- 

 fitatcm amifcrit , atquc cum melancholia corrodentes aut 

 cxedcntes vires habeat , mcmbra ipfa nimia melancholici 

 humoris quantitate exedantur. Ergo qui lienem ab obftru- 

 rtioncfcruaueru& excrefcentia , ille eundem continucrit iu 

 oflicio , & efl:ccerit , vt non folum effugiat malum , fed neque 

 faciat vifccribus mcnihrifque rcliquis , qux peflTimc alias ab 

 ipfo afliciuntur. Sed efto, calore induratum liencm fanan- 

 dum tibi aliquis offerat , huic porrigc foliorum falicis , cat- 

 futx & fragaria; decoaionem , fuccum crefpini ,_ confolidx 

 rcgalis , tyrupum fcolopcndria: , florum tamarifci , pr.vpa. 

 r.ium cum faccharo & oxymelite confcftioncm : acria ama- 

 ra(]uc i.nt omnia ; namdulcia turgere lienem obAruique fa- 

 ciunt , hinc ncccilario artus rcliqui tabe confumuntur. Ciiiod 

 fi a;ftus inlignis adiun£tus fit , vnguentum potabile , quod ad 

 fanguinemcoagulatum ali.ls bibitW , aut fyrupus pomorum, 

 poiuilaca: , Buglofll, Boraginis , epotaiidus. Compadum ob 

 fri"us fplenenr Diacolto, Dialacca Diacurcuma , ladice ano- 

 nidls , nafturtio , radicum taiTiarifcicorticibus, vino denique 

 in quo rufcus , Ciccres , ac caparina ladix maduerint. Hu- 

 more fi forfan peccauerit , quod vix tamen fieri aliquando 

 pofle cxiftimo , Mumia bibatur , aquaque , in qua lauius, Ati- 

 flolochia , faflafres coxerit , aut ptopinetur vinum Afarites. 

 Qjjomodocunque vitium faciat ; aqua chalybeata prodefl:, 

 elraarium e ferti fcoria , vitrioli oleuifi vtrumque , atque 

 etiamV" fpiritus arte chymica e |VitrioIo diftiUatur , quod 

 Cclfummouit,vtdiceict, fabiorum canes lienes nuUos ha- 

 bere,aut exiguos,qu6d aquam plerumque potent chalybea- 

 tam. Excerpe ad morbum oblatum , quod maxime facere ti- , 

 bi videbitur ex fupradiftis medicamcntis remedium , admi- , 

 fce momentum noftrs medicina: cathoUca: , asgrum perfa- 

 nari , tc laudem inde mercedemquc mereri, me fecretiflima 

 veriflimaque tlbi medicins occultioris arcana reuelafle vi- 

 debis. 



c A,p V T xxr. 



Si quando rencs officium fuum negligunt,mirum eftquot . 

 calculorum , arenularum , ftrangurix, ac aliorum morbomm 

 genera caufent : omnia indifFerenter rcmedlum noftrum fa- 

 nat, cum vehiculo tamen quod nullomodo dulcc fit autama- 

 rulentum etiam, veiumfubacre,aperiens, emoUicns acfero- 

 fum ; fi calorc peccetur, fiat id feto laftis caprilU,aquametal- 

 lica , qux frigidam vim habcat , ac os non contrahat fi biba- 

 tur:qualis eifvitriola, nitiofa , & qux alumen continet; ce- 

 rcuifia Belgica , vel tenui illa Bohcmorum, qua; alba ab ipfis 

 nuncupatu^ ; Aut dccofto AlKaKcngi, florumfabarum, mi- 

 lij folis, fruftuum fpinx acut.r,in quo trochifci, caphurx,ele- 

 auariumDiafpermaton, aut faxifragix Tralliani fuerint dif- 

 foluta. Fri"us ita cmendatur in rcnibus : detur medicina no- 

 ftracum fale Polypodij, geniftx, frumentorum,fabarum, Hy- 

 perici, Anonidis : omniadiluanturin fanguine Hircino ,fero 

 laftisjautvino Halycacabi , ponigantuixjuc velut cettiffima 

 indubitataque renumftigore laborantium medicamenta. Hu- 

 morem nimium puluere Aftacinorum , coiticis caflix, Balau- 

 ftiorum,mandibularum luciorum, Schxnantos , ekaatij du- 

 cis , lithontribon , mofci terreftris , cochlcarum , limacum, 

 mirrhx rubrx , pentaphylli & fimilibus abforbemus. Si morbi 

 caufa origoque eft ficcitas , medicina noftra porrigaturcum 

 fucco raparum, ladepap.iuerino, oleo amygdalorum, Ptifa- 

 na fucco parietarix , aqua melonum , cucurbitarum , citruUo- 

 rum aut petrofclini & cerefolij , nifi xger Epilepfix peiiculo 

 fubiiciatur. Quod fi bilcm rcnes iam amandaucrint ad veficam: 

 coquantur fraga aut fiucT:us iJxi rubi, cum pulpa paflularum 

 Sc ficuum,port\iIacx, cucumeris .vrtic.r , folani hortenfis fe- 

 minibus,&: in decofto hoc aut altero iUoquod lagopi vocanr, 

 autin emulfione equatuor feminibus frigidis maiotibus no- 

 ftramedicinapropinetur. Sinpituitam vefica conceperit , mi- 

 fccatur eadem olco fuccini : nucis mofcatx , Rhenano vino 

 quod B.accharaccnfe vocant : namilludfpecificaquadani vi 

 veficam frigidam corroborat , & pituitam exturbat amplius, 

 quam vUum aliud mcdicamentum ; fi melancholico fucco 

 imbuatur hocvifcus, detur mcdicina nofttaevino Cretico, 

 in quopiftachia&cryngij radix fuerint raacerata : Aut iute 

 carnium vulpinarun», cui olei terebinthinx guttx aliquot ad- 

 iiciantur. 



Capyt 



