Xnu?tio ar- 

 tiurn me- 

 chauicaiu. 



Birciplina 

 iticcbanica 



Sngeniun» 

 nicch»ni. 



626 Encyclop^di^ Lib. XXVIII 



Artium 

 mccllani- 

 carum ()of- 

 felTio. 



Exercita- 

 tio mceha- 

 OiC3. 



I 



I. Imertto anium Tnechanicarnm efi ranonalis, vel 

 piex , vel conimSa. 



Mechanicarum artium infignis cfl varietas , cumprovfu 

 Vario nunc veterts intcrcidant, nunc noua: fuboriantur: & 

 apud alips quidem opcra eiufdcm generisdiueidsartificibus 

 tribuantur, apud alios ver6 opcra diuerfi genensVni cidcmcjue 

 artiiici fubiiciantur. In cjuibus ipfis primofpcctatur inucntio. 

 caque non vnius gcneris. Sunt cnim alia:ccrto confdio,& in- 

 fi^Tni mentis agitatione inuenta: : alia: autcm calufortuito,ab 

 liominibus aliud agentibus. Dcinde quidani artium iflarum. 

 inuentorcs heroico^ingcnio & acumine hicrunt prrditi, cum 

 alij vulgares habucrint animi dotes. Deniquc artes mcchanicx- 

 Vel fingul.T abhominibus funt inuenta-, vcl plures fimul. Sic 

 Plinius"author eft , Cyairam Agriopa: filium , tegulas, metalla 

 airis , forcipera , marculum, & vcftem inueniffc. Noc primus 

 vitem coluit. Figulinam Anacharfis philofophus primus in- 

 venit &c. qua de re vidc Zvvingsrutn ir> Thealro viu himam 

 veUniine ic. Uh.!. 



1 1. Ft artes liberales , ita ^uopfe mechamcapaJlHlant 

 difclplimm , idcfl:, injlitutionem, & cjuidem m- 

 primi^s 'ilLvn (jttitfit viuk voce , & octt- 

 lari inff/ctlione percipitur: 



Ratio huius ef: ; quia omnis ars difcitur trlbus hifce admi- 

 jiiculis , natur.i fcu ingenio , nietho-do fcu prorceptis , & exer- 

 citatione. Atque hinceft, quod viri laudatilTTmi artes mecha- 

 iiicas docucrunt & propagarunt partira viua voce , partim 

 fcriptis. Ita Saturnus clafle in Italiam veclus, & ab lano exce- 

 ptus hofpitio , docuitillum peritiam ruris. Ofyris yEgypt'us 

 Marfo,Germ-inorum regi fexto, aratrum & rcliquaarmamen- 

 ta rurticao.Icndlt, boues iunxit, vites putarc docuit,prata ton- 

 d-:re , trarjsfcrre (lirpes & plantare: pecuariam inftituit, pa- 

 ftinefque villaticas. Z-ythum cx hordco conficcrc ab ipfo 

 Germani didiccre. He/iodus priraus agricultur.x-prxceptado- 

 tuit. Modum plantandi dtgeirit Solon, Athenicnfis ille legis- 

 lator, perquam artificiose. De cukur.i agri pra:cipere, princi- 

 palc fuit ctiam apud exteros , vt funt \Qi\)3.Volaterritni lib.i-j. 

 ulnihropolofia. Slquidem & regci feccre, Hiero , Philometor 

 Attalus, Archelaus:& duces, Xcnophon,& Pcenus etiam Mago. 

 M. Varro, odogefimum prlmum vit.c annum agens, cidcm de 

 re fcripfit. M. Cato pra.'cepca in candcm fcntenriam condidit. 

 Selcucus Emifenus carmine artem pifcatoriam fcripfit , UTTra- 

 }iiiu1<!La vocat , quatuor libris. C.TciIius Argiuus Halieutica 

 fcripfit. Oppianus edidit libros Halieuticon quinque, Cync- 

 geticon quatuor , Ixcuticon r. Gtatius Phalifeus Cynegetica 

 cornpofuit. Aur. Olympius fcripfit Cynegetica, Halieutica. & 

 Nautica. Petrus Angelus Barga:us Cynegctica, feu dc venatio- 

 jie , lib.<!. Ixcutica,fcu'dc aucupio, lib.i. carminc elegantcr & 

 methodice fctipfit. Cyius laborem P. Viclorius omnibus aliis 

 eiufdem generis,ne vctcribus quidem exceptis,prxfert.Cimon 

 Athenienfis fcripfit librum dc cguis dignofcendis Apclles, 

 &Albertus Durerusdearte pingendi libros fcripfcrunt. An- 

 tigonus ftatuarius cdidit pr^ccpta Statuaris. Coquinariam 

 complutes tradiderunt. 



III. Ingeniitm mechanicHm cognoficitur expro- 



penfione , & facilitate , vel , fi 



jnalis*, felicitate. 



Propenfio eft inclinatio ad hanc vel illamartem 'raecha- 

 nicam. Fari.itas cft in prompta opcris mcchanlci cffcftione. 

 Videas enim quofdam ludcndo quafi conficcre \\xc vcl illa 

 opcra mcchanica. Si quis ergo h,i:c duo , impetum, inquam, 

 animi , & facilitatem agendi in fc dcprehendat , is vere ot^u- 

 >.<■> cenleri debet ad capcffenduJtn hanc vel illam artem mc- 

 chanicam. 



I V. Pojfejfio artiitm mechamcarttm confideratur 

 rejpeSi'H artii , vel artificis. 



' ^Rtj^eliu artU eft excelkntia in vna'aliquaarte mechani- 

 o.vel pluribus fimul : vnde ingcnij bonitas egrcgie perfpici- 

 tur. Reffcifu aitificu cft variorum accidentuim concurfus. 

 Dantur enrni racchanici artifices & dofti fimul, mechanici 

 & vin boni , mcchanici & pauperes vel diuites , mcchanica: 

 mulieres, rcges & pnncipcs qui mechanicas artcs callucre,mc- 

 chamci penti veliinpcriti,mcchanici induftrij vcl ignaui &c. 



V, Exercitatlo artiitm mechanicarum efi in epe- 

 ratione & iudicio mechanicis. 



OtieratTo mechanica rurfus confideratur vel nudc , atfque 

 conccnrione , vel cum contcntionc. Ibi funt mcchanici libcri 

 vel fcrui , priticipes vcl fubfidiarij, diligcntcsvel ncgligcntcs, 

 panci'vclnnulti,magnifacicntcs vel contemnentesartcm l'nam, 

 fubtilcs ve! tardi &c. hic (unt certamina mcchanicorum ar- 

 t;hcuni, & quidem artis vcl ciufdcm , vtpiilur.a-, archiccclurs, 

 niachiiiarii &c. vel diuerfx, vt architeftuuT: & machinarix'. 

 Iu:'iciiini >fif hailcum cft dc propno vcl alicno operc opc- 

 raue:vbi funt iudicespcriti velimpcriti,finccri,vel inuidi &c. 



C A P 



V T 



III. 



Dc tfidteria artium mechanicitrum. 



V K A c E P T A. 



lanicarum co 



nfid 



eratiir m 



^tj; Atcrfa artium mi,-cli 

 ifcVi-. gcncrc, &; in fpece. 



In gcnerc ell nobilis vel ignobili? , naturali vel . 

 artiticialis , hmplex & vniufmodi vcl compofita & 

 miiltiformis, communis vel piopria. 



In fpecie materia artium mechanicarum eft ra- 

 tiojie iniiitiitionis feu difciplin£,& operationis. Ibi 

 ftnit pr;rcepta & rcguUc mechanica: : hic cft corpus 

 inanimatum, vel animatum. Inanimatum eft narura- 

 lc , vel artificiale. Naturalc eft terra , aqua, aer, vel 

 ignis. Artihciale ert locus, vel locatum. Locus : vt, 

 doraus horrcunj. Locatum : vt veftis , liber, arma. 

 Corpus animatum efi: bvutum,vcl rationale.lbifunt 

 artes mechanicx anlmalium brutorum cun Ik ci^l- 

 tui dedit.f : hic lunt artes mechanicaj horainum cu- 

 ra: cultuicjUe mancipntiE. Et ita ^uidem Zvvingerttt 

 diaerit materiarn arttnm mnhanicarum tor/t.io. iib-i. 



o 



Nospatilo /usSotTwMVsf of digcjfm^ufitpra pag. 2. i . 



R E G V L JE. 



\. Aditteria artiiim mechavicarum tam late patet , vt < 



exhauriat praidicamemitm fubfianti£ , quamtim ad cor- \ 



pora mituralia , 'T prxJicamcmum qualitatis, cjuantum 1 



adformam artificialem. , 



Katio friotii eft , quia artes mcchanica: occupantur circa 

 corpoia cojlcftia , quaruor clcmenta , & omnia : cx elemcntis 

 compofita. Et primo quidem circa corpora coclcltia verfantut 

 artcs mcchanici', qux conficiunt globos coelcftes, aftrolabia, 

 & fimilia iuftrumcnta,quorum vfus clt in Vranometria.Dcin- 

 de cirea terram occupantur ruftici, .agricola:,|hortulani,vinito- 

 'res, blitores, arborari),mctal!aiij,foffores,topiari ,aratorcs,pa- 

 iHnatorcs,agtiincnfores.Aquam eliciunt aquilcgcs,cijftodiunt> 

 hydrophy!accs,mctiuntur,nautx.Circa aiircm occupantur Vcn- 

 tjlatores: cirja igncmfornacarii,focaii.|,incendiari). Anim.^fia 

 bruta curant bubulci,opiliones, caprarij, fubulci, cquifones,a- 

 gafoncs, muliones, aucupcs,apiari!,curatorcs bombycum,& ci- , 

 curatorcs, domitorcs, paftores, mutcarii fcu ^ine(^e€«>,venato- 

 tcs,pifca;orcs &c. Circa homincm occupantur p.Tdagogi, ago- ' 

 nothct3;,nCtii,tabcIliones,inLerpretes,indiccs,pra;concs,curfo- 

 res, hiftriones, fcenici,gIadiatorcs,xyftici,obftctrices,chirurgi, 

 gyranafta;, pinccrnx', pra;guftatorcs, >.uQt'(po^oi, h. e qui ma- 

 tulam porrigunt, balneatores, vcntilaorcs, cubiculirlj, ronfo- 

 res.vnftores, coptotes, nutr'tores,altores,nutrices,coqui,fatel- 

 litcs, dcduclores,comites,lei5licarij,vefpilloncs,poliinftorcs,li- 

 ftoies,carnifices, legati,fcribi-,amanuenfcs,notarii;qui funt ab 

 archiuo, cpiftolis, vcl libcIiis;adiutores fcu f;i)6o<,difpen(ato- 

 res, calculatores ; prxfica;,viatores;armigcr!,proci,tutores,prb- 

 pugnatores &c. Ratio pofieriorii eft^quiaformaarrificialisnon- 

 nifi ab opificibus mechanicis inducitur , vel faltem confcrua- 

 tur. Huc itaque pertincnt .rdiles,;cditui,iTictatores,cQenacularij, 

 valetudinarii, di.T:tarii, oftiarij feu ianitores, fulloncs, lotriccs, '' 

 vcftifpicXjCapfarii^bibliothccarij^bibliopoU^bibliopcgi^pr.i:- 

 fcrti torracntorum, publicani, menfarij, nunrmularij,argcnta- 

 tij, coilybiftaE, thefaurarij , arcarij &c. 



I I. Materia variat dignitatem artlum ^ 



mechanicarum. , 



Dignitas autem raateria; cft in ipfius necefntate , fubtilitate, tt 

 honeftate , vtllitate , iucunditate. Sic inter artes mcchanicas 

 Agriculttira primas tenct. Nam pr.rter id quod alimentahu- 

 mano gcneri luppedicat , & cum tcrra matrc commcrcium ho- 



ncftilfimuiB 



i 



lita» 

 m * 

 icaH 

 ncl 



