Mechanologi^ Cap. I V. & V. 627 



,<iefHiriraum liabet.excieitio quoquc fuo vites corporis firmat, 

 'toborat , cxcitat. Q.iuproptcr HeCodus folam agriculturam 

 Perfx- fratri commc ii I' t, tum vtilitatis nominc, tiim e tiam ho- 

 nertatis. Subtihtas m.ucri.»; cft in^quibufdam artibus nicchani- 

 cis , qua: f.mt colon.t <Si propagincs artium mathcmaticarum: 

 Tt in Gnomonica,atte aurifabrili,& funilibus. 



C A P V T IV. 

 Be forml artitim mechanicarum. 



P RiE c E P T A, 



Orma artium mechanicarum eft rac;one infti- 

 tucionis, vcl exercicacionis. 



Racione inftitucionis forma ipGrumeft in dige- 

 ftionc feu oidinc prxccptorum «Sc rcgularum. 



R.itione exercicacionis forma eft varia,eaqueccr- 

 tis inftrumentis introducitur in materiam. 



Inftrumciita mechanica funt inceina,vclexterna. 

 Ibi eft caula exemplaris : hic funt inftrumenta nacu- 

 ralia, vt ignis Sc aquaj vei artiticiaha, vc afciajmai- 

 lcus, fcalprum &c. 



R E 



G V L i€. 



I. Artlficei mechamci inducunt fonmm, 

 riMHrdt, imitatione. 



Forma efteffentialiSjVel accidcntalis. Fotroa eiTentialis fub- 

 iicitut foli Deo & na:ur.-e : accidentalis eft cbicftum artis,fiue 

 ilia (it hbcralis , iiue niechanica. Ars autcm imitatur naturam, 

 adeo quidem, vt ars appelleturhmia natura;, &: tota fit «(,«;j- 

 %Kyi. Imitatio autem ilta efl gcmina. Nam ars imitatttr vtl ea 

 tjux- funt,vcl ea qiix linguntur. Vnde ars alia clt ^^g.^vn , alia 

 ^avm^Ki. Porro artcs mcclunic.e imitantur natujam vcl te- 

 cundum fubllantiam lotara^ velfccundum accidens. ihi funt 

 opifices imitantcs ignem , vt qui conticiunt igncm Grx-cum, 

 vel aqii2m,vc qui parant aquas (Hllacitias: vel Hbras,Iigamcn- 

 ta,neruos, tendincs, vt rilatorcs,rel1:ioncs:vel corium,pelIem, 

 & mcmbranam, vc chartharij, textores : vel lapides igniarios, 

 vt carbonarij : htc funt qui inducunt colorem , vt tinftorcs, 

 vel figuram. Rurlus iiguram inducunt vcl fuperficici per in- 

 fedionem colorum , incifionem , erolionem, inu(tionera,im- 

 prclfioncmtypicam, compofitionem co;-porum, contextum fi- 

 lorum, confuitioncm: vel corpori,vt rtatuarij,tiguli,plaftx,fu- 

 fores, fculptores. 



. 1 1. Nulla ars mschanica carere potefl inflrumemo. 



Omncs raechanici agunt animi vi, corporis minifterio : fed 

 in aliis magis elucefcit occupatio animi, & ha: appellantur ar- 

 tes mcchanic,c liberalcs ( cuiufmodi efl Pharmacopoeia &: Pi- 

 «ftoria; illa Medicinijhxc Mathefeoscolona) in aliisoccupa- 

 tio corporis , qua; mechanica: eximic dicuntur. Vtrxquc vtun- 

 tur inftrumento omnigcno, eoque naturali vel artiticiali. In- 

 ftrumentum naturale eft ignis vcl aqua. Ignc vtunturartcs 

 igniarix, qua; fubltantiam totam aut cmoliiunt, vt fufores & 

 fabri metallarij quicunque , auc vrunt ,vt lapidcs in calccm, 

 ligiium in cinerem , carbonem ; lutum in teltam , tegu- 

 lam, laterem : vcl ex fubftancia cxtrahuntpartem fubtiliorem, 

 &fep'dranc purum ab irapuro, vcfeplatiarij,& fpagirici. Aqua 

 vtuntur artcs illx.qua; fubigunt auc eluunt aliquid.Inftrumen- 

 tumardficialc eftmultifarium. Vtuntur cnimartificcs pcnicil- 

 lo.Valamo, l1:ylo,acu, fcalpro, torno.malleo, afcia,ferra,mola, 

 piltillo , typis &c. Vniuctse autem omnes mechaniciindigent 

 inftrumento il.oA-xcellentillimo , quod appellatut idca, eaque 

 vel mcnte conccpta, vel modcllo cxptcfla. 



III. ylrtium mecha,nicarumforma,qti(im inducunt, 



' ' efl indefinita vel definita. 



Tormn indefinta ^ communis eft, quam illi indunt, qui ma- 



teriam multis aliis artificibus communciu pra;parant : vt co- 



rium , ligmim, linuin , metallum. Forma definita (y> ctrta eft, 



ligiium exfculpunt, quimetallum c.^-lant,qui ex palea vannos 



faciunt,qui ex cornu pcdines, Acque h.E func caufi' artium 



mechanicarum , breuiter cxplicacx'. Vberiorem efficics 



hanc dodrinara , ti qua; in genere diximus 



fupra lib. 1. de principiis difciplina- 



rum , accommodes huic 



maceria:. 



C A P V T V. 



Dc affei^ionibus artiam mechanicdrnw. 



P R j€ C E P T A. 



i Ffedlioncs , feu proprictates , artium mechanr- 

 ' carum funt ttes : varieias, conuenicnti3,& dif- 

 ferentia. 



Varietas eft,qua artcs mcchanica; iongo interual- 



lo fuper.mr arus Iibcralcs. * 



Conuenientia eft,qiia artes mci.hanicaE habenc 



ah'quid communc vcl cum arcibus Jibcialibus , vel 



intcr lefe. 



Difterentia cft, qua artes mechanica: diftinguud- 

 tur parcim ab actibus hberal bus , partim a fe mui- 

 cem. 



R E G V L ^. 



I. Varletoi artium mechamcarum efl tanta , vt tpfarum 



mmerm vi.v c^iteatfihdiici , neque nornina fam 



comtenientta extent,^uibm ilU nuncupentur. 



Ad primum illud quodattinct, nihil cftmirum , artesme- 

 chanlcas tam elfcdiftufas. Ita cnim clt , vt ait polyhiltor ille 

 Zvv^uigcrus: nnsfidmv infignis clt varietas , & nctcio an a 

 quoquam cmcnlus Oceanus. At quia ■m: i{ef.'j{n^^. cognitio 

 intiiiiu cft,lummiscapicibus contenti fint oportct, quibus fin- 

 gula lcnlu cxplorare, racionc complecli,non dacur. Fonteser- 

 go opcrumnicchanicoriim , ideft, caufas ipfas conccmplemur 

 lingiMatim, a quibus artcs TnnnUr.ai qu.-elibct & efle & nomen 

 trahunc,ici tamen vt ad vnam aliquam caufarum , hanc vel 

 illam , cximie reterantur. Ergo (i quatuor caufx cxpcndanrur, 

 tniiteri.! primo loco occurrct: atque ica mechanici opifices 

 verfancur circa aquam , vc.ialis coftores : vel circa metalla , vt 

 aurifabri, fabri argencarij & fcrrarij:vel circa vitrum,vc vitria- 

 rij ; vcl circa ligiium, vt fabri lignari j : vel circa corium, vt co- 

 riarij & pellioues &c. Deinde mcchafiici opifices fecundiim 

 formiun confiderati , funt confedores ignis artificialis, extra- 

 ftores aqua; per deftillacionem , filacores & filatriccs, tcxtores 

 & textrices, chartarij, carbonari), tindorcs,infed:ores,pido- 

 res, incifores formarum , amulVeatorcs fcu confeifiores ope- 

 ris mutiui , cypographi , flatuarij, cvlatores, fidorcs, marmo- 

 rarij, fculpcores , piafta:, fufores , ^icrvXic^xipoi feu annulo- 

 rum fculpcorcs. Porro mcchanici opificcs contidcraci fccun- 

 dum or^anum , quo faciuncopus , vtuncur vcl igne,vc opiticcs 

 igniar!) , cuiufmodi func fufores & conflacores mecailorutn 

 acque lapidum, tabri mecallici , calcarij , lacerarij , Cirymift.-e: 

 vel malleo , vt func omnes Fipv^r.xitai , puta f.ibri ferrarij, 

 argcntarij &c. vcl acu, vc faitores & fartrices , futorcs vcl 

 (calpro, vt fculptores: vel torno,vt diatretarij fcu torna- 

 tores: vel piitillo , eoquc manuali aut macliinali , piftorcs : 

 vcl mola, vt molitorcs. Dcniquc ratione j?»» m.igna cltva- 

 rictas oplficum mechaniconmi. Etenim tinis operum mccha- 

 nicorum contidcrari potcft duobus niodis: e(lentialitcr,& ac- 

 cidentalitcr. Eflcntialitcr, rclpcctu fcilicct vel pcrfonarum , 

 cjua: his urltrudx- organis agunt ( tic cithar.j; vfus , vc ca mu- 

 iicus pcrfonct) patiunmrue(tiue citharx' vlus, vt eius fono .if- 

 ficiancur aurcs humana: ) vel refpedlu cftcitus , qucm orga- 

 num imprimit in re vel perfona , cui adhibetur. Ita citharas 

 vfus eflinentcm huraanam dcleitare, erudire, incitare, refra:- 

 nare. Accidcntaliter itcm contidcratur , quatcniis organum 

 ab artificc factum infcrult vfui vel ipliufmet ( fic tabcr terra- 

 rius malleum, forcipem , cLiuum tibi ipti fabricat; & Cyclopes 

 olim iKcnvy;,^(i^v dicti ("unt , fortc quia inltrumenta & tabri- 

 cari, & fabrefaAis vti noflent) vcl aliorum: & ica faber fer- 

 rarius fuppedicac arma venaton , pallori , coquo, tabro ligna- 

 rio ; lignarius, capfas mercatori , veitiario. Huc itaquc pcr- 

 tinentopifices, qui varia parant inftrumenta, e.g. typos, cur- 

 rus , rhedas, acus, vafa &c. qiiique p.iratis vcuncur, vc typogra- 

 phi , aurig^, fartores , pharniacopcei. lam difpiciainus dc m- 

 mejiclatura artiuw nieihpnicautm: vbi certe magnilabora- 

 mus inopia.Ncquc cnim omncs artcs medianica; Iiabcnc ccr- 

 ta nomina,quibus appeliencur. Hinc tresclaflcs artium me- 

 chanicarum poflunt conlticui. Prim,-c clafTis func , qus ccrcis 

 nominibus appcllaucur : vt Agricultura, 1'aitoritia, Venatoria, 

 Pidoria, Figulina, Nautica, Statu.ir^a, Typographica, CoquL- 

 natia , Vefti.iria , Scriptoria , Sculptoria , Tcxtoria, Mefibiia, 

 FofToria, Machinaria, Gnomonica, Cauponaria, Vngucncaria 

 &c. Secundi claffis func, qux circumiocutione fcu circum- 

 fcriptione quadam efFcruncur : vc ars domandi bruc.i, Ars abi ■ 

 gendi mufcas, Theatrum artis fcrrarix- fcu ars fcrrari.ijThea- 



G<y <T A. trum 



Varictas 

 ai tiuiii ine- 

 ch^nic;i- 

 luoi. 



