628 



Vncyc 



lopa'di^ Lib. XXVIII. 



Co"cnien. 

 t\i artiuni 

 raechanica- 

 ruin cum 

 lilitialibus. 



Iti 



rouenien- 



tia artium 

 i.iechanica- 

 luni inter 



trum artis fabdlis S:c. Tertix- cla(r>s funt , qus denomiiiatio- 

 nem foinuncQr ah .pii= artiticibus;vt,Arsequitonum,Arsalto- 

 ruai , Ars lunainbuiDruni. 



II. Conwfiientia mitim mechamcarum cum ariik 

 Uha-Mw jpdlu(ur higenere & injpecie. 



Jn nenere: quatenus artes meclianicr xque inbonisanimi 

 «umetanxur, accjue artes liberales. Sur.t enmi iiabitus intcl- 

 lec^ualcs, vt ex Hexilogia conftat : fxpeque tantamingemj 

 bonitatera requirunt , quancam artes iiberaies. Deinde vc ar- 

 tcs libcrales , iira & mcclianicx conimoditan vita: luimana: 

 omnes infcruiunt : eoque nomiue Gnomologus Megarcnlls 

 Hocat ipfas yn.v7z„»i «<o'r« ■w^My-^C' , & poetx Cyclopas lyyil^ 

 g,^^©'; appcllarunt. In ipcrif arces mechanica: duiiduntur 

 in libcrales&ingenuas,it<fmqueferuilcs & lordidas. f^amquo 

 nu.cque animi potius quam corporis mtunuir pra^fidio , lic 

 hominis exLe!lenti.adigniorcs cenlena;r.,IcaT.'e artcsinecha. 

 nici' libetales raaiotcm habcnt .iffinitacem cum attibus li- 

 bejraiibus , qulm mechanicr fordidx. Rurfus arces mechani- 

 cilo-'ic.-e'fea thcoriccmagis conuenlunc cum artibus libera- 

 libus%'uam artes mcchanica: chirurgic.T;. Vniuerfc autem 

 oranes artes mcchanicx' , fcu poecicx., maiorem habent coa- 

 uenieiv.iam cum artibus libcraiibus poi:ticis ;, quacenus vtr.-e- 

 que coiuiuencur fub vno gcnereproximo. 



Eft enim mimifi- 

 ue V^^^Taltcrafpccies haintuum praaicorum, theorcticis op- 

 Vofii;oium i caque fubdiujditur in ■mlwii libcraicm & me- 

 chanicam. Ac vero , fi principia & fundamenta arrium ipe- 

 chanicaium fpeaentur , iam non recurrcndum tft ad ^rj/iiC''^ 

 Hbeialem, fedvel ad phyficam,vel ad m.uhefn.vei admedici- 

 n.ini &c.'Vide infri Alchymiam. Dcnique poceit cclam eflc 

 aliqua conuenientia inrer arres mcdicinas & Iiberalcs quan- 

 tum ad methodum. Sic v.g. Agriculcurain quinque parces di- 

 uidipotcftbquomodoFere Medicina diuidi folet. Prima pars 

 A'Tricu!cur,T; dicicur Phyfiologia, quae cxplorac natur.im agri, 

 fu^idi , tcrr.r , aeris, aquae, plantatum, oicruni, anni, ad rruiti- 

 biJitatem feliclus obtinendain. ca enim intenditur .\h agrico- 

 1.1. Secunda pars cft Semciotica , qua cognofcimus viuentis 

 fiuclibilitatcm, caufas , & fpccics , ucmque figna terra- bonx 

 vel ma'.-c , qui' fumuntur e.v odorc , fapore, colore, plantis Sc 

 frudibui ibi onia , ac|_uis , tpntibus , uAa. Tertia eft Patho- 

 lotria, qux edifleiit afl:crtioiics , morbos, & fymptomata plan- 

 tanim , olerum , animalumi , terrarum , caufafque inueftigar. 

 Quarta pats dicitur Prxfcruariua , qux cuftodit frudlibile , ne 

 damnum aiiquod patiatur. Quinta eft Curatiua,qux frufti 

 bile morbofum lanat. Queraadmodum icaque medicus,fic 

 Agricola debet conflderare res nou-naturales , res naturales, 

 -re^pri-ter naturam&c. ille inhomine,hic in fruftibili,vt fru- 

 ftibilitas aniniati , feu viuentis, confciuctur, generetur, & tc- 

 «aperetur : de qua coll.itione vide apud lohannem^ CoUe iit 

 The/cro Air:cultHr& : vbi eciam ait , agnculturam cfll- natura- 

 lcm quandam magiam. 



1 I L Conuenicmia artiitm mechanicarim interfefe 

 fpcElatHr ingencre, & infpecie. 



Jngenere omnes artes mechanica: requirunt vim & vigo- 

 vem mentis , cotporifque minillerium. Intenduiit enim effe- 

 ftionem ingcniofam , hominum vit.t quotidianx vtilem & 

 iucundam. In fpecie artes mechanicas , qua: lunt colonx & tra- 

 duces|vnius eiufdc^mque artis liberalis , aut plurium fimul, 

 arcliorl quadam necelTitudinecontinentur. Sic v.g. artes ill.T, 

 cux peculiari qu.idam notlone mcchanicx dicuntur , valde 

 funt cognatx. quod ita patet. Artcs mechanica: diciintur late, 

 ftriftc, vcl ftriailTime. L.ii', funt, qux opus extcrnum ilbi ha- 

 bent propofitum. SnUTe , qux opus cxtcrnum fordidum tia- 

 «?lant; quo vel corpus , vel anima inquinatur , vtcoquinaria, 

 hiftrionica, adulatoria, lenonica S r aijj,m"flnx dcterminatis 

 mouentibus aliquod corpus externum tacile aut difficultcr 

 mouct , rctatdat, augct, vel minuit. Hoc poftremo lignificatu 

 artc! michanicx dicuntur , qux cfiiciunt machinas motiuas, 

 quibus grauia facilius mouentur , leuia rerardantur &c. Atque 

 hx tales artes appellantur magiamathematica,leu magiaarti- 

 ficialis. Subxftum ipforum eft corpusartlficialc faciliiis moti- 

 uum, aut retardatinum : finis,inttoduccrc motum velociorem, 

 «ut quietem , contta n.ituram corporum. Huius mcchanicx 

 magix communia fuppofita funt numeroquindccim. i. Cen- 

 truin ^ra^Mtitis farit, vt moim<uel q%ires fitfii^fabiltf. I. Sj &- 

 ij:u ibui grnuibm adduntur fartes iquales , omnes fimul grA, 

 Ues ertt t iquxles pondere. i. Si nlt ^quaLibttf grauibuj aufe- 

 tantur ijutiUs pariei,i^ut,rcmanent funt i.fualiter grxues. 4.6J;/4 

 inter fe pordere funt Arjualia , funt cti^im inter fe s.quaUter gra- 

 «itf. j.rw'/M corfonsij-iUm foliim eH grauilntu renrriim. 6.Cen- 

 trum gra.i4itatu "vnnis cor^eris ftmper in /odrm fitucft reipeciu . 

 ftii coriorii; ^' i^iiflex ef{,vnum m,ib le, vt in rotts currin, .ilte- 

 rum immm •bile , vt in irorhlcd. -t. Vondtra deor'um fcruntur 

 iuxt.t centrum^rauitatit. X. Adcirculum ff femicirculum , ro- 

 tltndaj»! etrfora redmitntitr omniu moutiuia artificialia. Sic 



V. g. veflis rcducitur ad libram , libraad circulum : cuiieus eft 



duplcx vectisi 9. Semnr poiiniia e! mimr [loi.iiere, feil .nftru- 

 7/ien nriis fiiperaf. Atqae hoc maxime in magia mcchanica eft 

 aduertedum. < o. Maiores circulij.iiiliiis tb eadem "jirtute mo- 

 ueniu- .(y l'a ilih) tiahnnt pondera,quani minores. veibi gratia, 

 tot.x maiorcs, librxmaiorcs, arbor nauis altior, & remus lon- 

 gior. liotunf£ figufd iju id modomoii an:ur , faciliii.moueranr 

 femper : quia nempe in punfto planum tangunt, fcinduntquc 

 roedium. 11. ^^'0 m.^gts ^.liqutd a centroi:ue lulcunentc, dftat, 

 eo fariims infiediiur. Ira lignum longum infirmius eft breui 

 Sc tlcxibilius: iibra & vcftis longior faciliiiseleuarpondus, 

 &. vclocius mouct: lis^num faciliiVs frangitur ad genu, fi v- 

 traque cxtrcmitas manibus apprchcndatur. i ;. omMa citm ' 

 inmotii lunr,f.ic'iliks Vtou.ntiir gu.im Ji e quieteprotinits mouean- 

 tur, 14. tfficffj. ab impe'.terite , -jel expc'tiwe , vel attracia ah 

 cUtrit.henti'., dtt/ent efi fropcrticinita vi mottrvti.nonnmii grsiuiit 

 i-eilcu-.i. Omne cnim inouens refiftente eget, quo fi care.at, 

 moucre nccjuic. Dcbtt autcmiilud cllc propottionale. Nain 

 nimis leuc non facic rtdltcnciamxqualcm nioucnti , & nimis 

 grauc , immoderatam facit. At fcmpermouens debet clfc vali.' 

 diutius .Tioto , aut trahens , pellcns, & circuniuolucns, trado, 

 pulfo, & circutnuoluto. 15.7» vorticiba-,^ motbm rnix-tts ex 

 jpulfu (_f traciit ,morum fud ponderofit.^tt tanlem ad centrtim 

 teniit. Circulus enini maior, & primus, velociiis & facilius mo- 

 uet, atque inipclh'] ad fecundum. namtugitmotum alienum,& 

 fequitur fuum morum atque inclinationem , qu.T eft , vt graue 

 ad centrum vergat. Ita (ecundus circulus pellit tertium, ^ hic 

 quartum, atque ita deinceps, vt tandcm adcentrum pcruenia- 

 tur. Acque. h.v funt notiones communes magia-nicchanicx, 

 fcu arti! as ir.cchanico-niag!cis,vti funt automatopoi:tica,ifor- 

 rhopica, clafaiatica, hydraulica, & fimilcs. 



I V. iiy4rtcs mechamcx liiffcrnnt a tiberalibm ra- 



tione ac^Kiftionu- , poffeffionti , & 

 exercitationii. 



Nam artes liberalesacquiiuntur , poflidcntur , & exercen- 

 tur ab iiominibus vit.x thcoricx, actiux,aut faftiu.-c fublimio- 

 ris amantibus, in fchola, certapr.xceptorummcthodo,vt ftu- 

 dia pietatis & humanitatis tueantur homines abarbarie: fed 

 mcchanicx acquirunnir, polfidentur, & exercentur ab homi- 

 nibus vit.-c faftiux Ivsfailioris amantibus, extra fcholam, fere 

 oculari infpcclionc & manuali exercitatione, vt vitamanima- 

 lem degamus commodc. 



V. Artes mecPjankg, cVifingminttir caufs,effetiu;, 



fubi-.clu y er tiaimUis. 



Caufis: putaorganis fcu inftruraentis, materia,forma,fine. 



Ejfeifis: puta «sest&t^w, ipr^i^iQ^ iic.Subiscti s : nempe loco, 

 & obicflo. Ad'tunc}i,: put.i faciiitate, difficukate;,& fimili- 

 bus. Confer ea,qux hafteniis difta funt cum capite feq. & 

 vniucrfa artium mcchauicatum cxplicatione , quam deinceps 

 trademus. 



C AP V T VI. 



De ditiifionibtii genertilihus artium 



mechimuarum. \ 



i 



P R >t C E P T A. 



■jl N Mechanographia generali fupereft vltima 

 ^ pars , de diuifionibiis generalibusnrtiam me-' 

 chanicaium. Sunt itaqiie artes mechanicae, ' 



I. 'Aiprtf^i-n.jif , vel <!ir&:>^tvy^. llla^ aliquid aufe-» 

 runt , vt Balncatoria : ha: ahquid conferunt , vt 

 Pharmacopoetica. Qu.xdam funt mixta: : vt Chi- 



rurgica. 



I I. ■^^^■n^n,ix.ai\ vel '^yi^tlKci^. \\\x imperant, vt 

 Paftoricia:h.T famu!antur,vt FolTotia. Quidamfun^- 

 mixtx : vt Nautica. 



I I I. Occupantur circa fubftantiam, vt Seplafio- 

 ria : vel circa accidens, vt Architedlura. 



I V. "A^vaxma/ feu ;«e&&.i;7(x«f , vcl Aijfftlia*'. Illa: 



funt commutitrices, vt Mercatura:hrE acceptatriccs, 

 vt Mciroiia. 



V. KoCfiiTiKct^ , vel oipi>.t,lKrff. lllcE funt orna- 

 trices , vt S[ata.iria : hx adiiurices , vt Geor- 

 gica. 



IV. Faci- 



