Mechanologi^ Cap. VI & VII. 



itiquc vel in fe. 



V I. FadUorcs , \e\ difficiliores 



629 



occupatas. 



rcfpeau ingeni, capacis vel in.apacis. In primo ordine funt artes fumcndi, afTcruandi, 



V 1 1, Antiquacvt Agricultura : vel nou2,vtTy- & parandi cibi & potus in gencrc. 



pographica. ^ In fecundo ord , 1 c fuut ai tcs i<arandi pannum,far- 



VIII. Necefrai i <■ ''^mpliciter , vt Georgica: vel ciendi vcftes , & parandi calceos: vbi cognatx func 



fecundum quid , vt Venatoria , Tormcntaria. attes & parandi ephipp,a Sc rcftes. 



I X. Ncce(Iarix,vt Bucolica : vcl non-necellarix, In tcrtio ordinc funt hx aitcs : fcrraria, litrnaria 



,,1;„., I I • 1 . „ "^ * 



vt Hiftrionica. 



X. Honcftx , vt Piftoiia : vel inhoncftx , vt Le- 

 nonia , Parafitica. 



X I. Vtiles,vt Statuaria : vcl inutiles,im6 noxix, 

 Vt Lcnonia. 



XII. lucund;r,vt Phyturgica : vcl iniucundx,vt 

 Lidoria. 



X l II. Scllularia:,vt Sutoria: vel confiftentes in 

 niotu , vt Gymnaftica. 



XIV. Nobiliores , vt Automatopoetica : vel 

 ignobiliorcs , vt Fcrraria. 



X V. Logicx , fcu mcntalcs , vt Gnomonica: vel 

 chirurgicx,feu manuales, vt Aurifabrih's. 



XVI. ri9iiiJ.iva.i , vel •^^(j.iv<u. Illx aliquid fa- 

 ciunr,licet eo non vtantur,nifi per acciicns^vt Au- 

 tomapoctica : hx operibus aliorum vtuntur. 



XVII. Motrices , vt Nautica : eftedrices , vt 

 Ferraria. 



R E 



figulina, laterana, lapicidaria, «Sc camentaria. 



Mechanobgia Ipcci.ilis Jiftin(5lior explicatfeor- 

 fim arrcs mechanicas,qux funt colonx Pliyfices.vel 

 Mathcfeos. Illas dicimusartcsmechanico-phyiicas; 

 has, mtchanico mathcmaticas, 



Aitcs qu.^dam mcchauico-phyficx explicantu;: 

 Ubrofeq.U). mcchanico-mathematic.-c, /;^r(?30. 



R 



£ C V t /€. 



L Tametji emnes in vmnerfnmmei mechamc£, limiti- 



bus methodi circumfnbi poffmt : t.rmen in hac 



En:ycloptedia idfieriminirne oportuit. 



Tre» clafTcs 



•artium me- 



chanic.Trum 



hic ( xplica- 



tanmi. 



G V L ^. 



/. Artes mechantcA diuiduntttr dnohus modis. 



ZmingeruitDm.\o.theatr\fH\ redeait: EfFcdtusipfos^artium 

 nicclunicarumjnumero propc indetinitos, /iuc opera fola, fme 

 0()us iii coniiderationcm vcniat , cenis circumicribcre limi- 

 tihus mecliodi eit & artis: fed quam id difficilc,quam fit ope- 

 rofum ; Platonis Poiiticus &:Sopliiita fatis oftender nt. Eft 

 itaque diificile ac opciolum, at non impofllbilc,artcs mecha- 

 nicas non foliim ad calculuni reuocarc, Icd etiam lumine mc- 

 thodi eafdcm illuftrarc. Quo miniis autem id prxfticerimus 

 in hnc Encyclopa;dia , duo luerunt in caufa. Boni artificis eft, 



•"^"■t '!'^'>,quxdam ignorare velle. H.inc cgo mihi cynofu- 



Etprimo quidcm func diuifiones generalcs , fiuc commu- ram propoUii cumin aliis me;s iucubrarionibus , tum etiam 



nes , e quibus prascipuas modo attigimus. Ha: fiquidcm non in hac ipia. Dcindemoteslibri huius niiniopere cxcreuiffct 



pariunt vltimas dilTerentias, vt patebit confideranti. Deinde ii hunc iaborcm exanclandum fumpiiflcm. Itaque rcdle me fa- 



funt diuifiones in fpecies infimas : de quibus caf. f-q. Q_uod fturum exiftiniaui , htrcs duntaxac .laflcs & familias artium 



attinet ad diuifiones generalea, illa: paffim apud authorcs oc mechanicarum conltitucrem , inque iilas redieerem ea "cne-^ 



currunt. Sic flato commutatrices mechanicas diuidit in «'jth- ra.quaivel notiora func vbiquc , vr:: maiorcm aufcrre pofTunc 



j»aAi*« , quando is qui fecic rcm,dac altcri,vc fi fucor calceos legentibus vtilicatem & voiupratcm. In prima vero ciaife bre- 



vendac piftori vei coipmucec : & fiiia^XiiTiKUs, quando aliquis uiter explicantur artcs qusdam mcchanica; ordine mifcella- 



dat rem, quam non fccit.vt cum futor pecunii cmit apiftore neo ; in ("(-cunda , artcs cciebriorcs mcclianico-phyfici:inter- 



panem. .rf/^t/Joif/i-i i. P^^yr.artcs mechanicas diuidit in j isftt- tia , arces ceiebriorcs mcchanico-mathematica;. Vbiduomi- 



»#i>^;^f4i^'i«» Illa:faciuataliquidihx vcuntur iis,qua-abaliis hicsmoncndus ; quicunquc liarc noP..,i .c^cs. Acprimo qui- 



fa£ta funt. Ita qui frasnum fabricat,a Ferrarip fcrrum prrpara- dem feries , quam mo Jo diximus , quaniqjc dcinccps oblcr- 



tiun accipit,ipfc fr.rnum afc confeftum equiti vtcndumpra:- uabimus,pocior cftilla fcrie , quam fuprapai-.^z.iiSi.ifi j.ex- 



bec. Saitor a ccxcore pannumaccipiens , vcflem qua ccgantur 

 alij,parac. Pappus AUxandnmslib.^. colieBnneorumtnathcm, 

 confticuic duo lunima gcncra arciura mechanicarum. Alias 

 cnim appellac logicas & theorecicas , alias chirurgicas & pra- 

 ^icas. Ibi funt Catapultica,Belopoetica,Hydraulica, Pneuma- 

 rica , Clafmatica , Autom.itopoecica , Centrobarica , Spha.'ro- 

 poetica : hic func Ferraria,.^raria,Piftotia &c. 



1 1. Dignitas artium mechanicarum ejl interna, 



vel externa. 



Interna pendet ab ipfarum natura: excerna,ab aliquo acci- 

 dencc nobili. Sic ex arces mechanicx hominisexcellcntia di- 

 gniores ccnfentur,qui animi potius quamcorporis nicuntur 

 prxfidio. Atquc hic dignitas cfl: ipfis intrinfeca. Scd extrinfc- 

 cus ipfis accidit,qu6d excoluntur aprincipibus& dodis viris. 

 Idem eft iudicium de indignitace. Sic arces merccnarix fua 



prcflimus. Itaque ordo ibi expreirus eft cmendandus ex iis, 

 qux tnbus hifccliljris diflcruntur. Deinde quod actinct ad 

 mcthodum inarcibus hifce mcchanicis , vlxfuit aliquis , qui 

 pixirLC nobis viam. At in rcgulis, & commentariis ca propo- 

 luimus , qux viri excra omncm ingeni) ale.im copiofc ac do- 

 de pcrfccuci funt : puca Varro,CplumeIla, Cjrdanus,Ranczo- 

 uius, Poncanus , Q_uercecanus , & alij , quos fuo loco larda- 

 ufrnus. Quod monitum oportuic , nc quis vel Tnhiiszyytis- 

 riuins, vcl leuitatis nos alliget. 



I L Aiagnum efl oper&pr etium , conficere catalogtim ^^"^"'tio 

 mium mechanicarum infigmormn , & tn eofum- daTaiub^-s 

 mafaltem capita digerere, 



Ea enim resfacit , vt tempoiis iaduram non faciamus,& 

 bonos aurhores incelJigamus , Sc inquiramus in ea, qux nobis 



nKcb;)nicis, 



natura func indigniores : & qux exercencur ab ignauis vel ^""^p ^'^ gullum. Icaque huius diligcntix fpccuncn quoddam 

 imperitis,aliquem dignitatis fuas gradum amittunt. dabimus. StntuarU diftribuitur in quinquc fpecics , de racio- 



nibus fubiectx macerix. Siquidem lignorum vcl eboiis ela- 

 hpratrix, Tomice nuncupatur : cx quo i^ artificcs id gcnus 

 quibufdam difti Dell-aorcs. CJux argillam tracfat, P.aftice 

 vocati folet : at qux gypfum , Paradigmatice , quoniam ab ty- 

 pis non abfcedit. Gyplbchoos funt qui dicant iplbsartificcs. 

 CJi'xlapidesIcalplt , Colapticc nomcnhabet, fcu iculptura ; 

 Lithoxoosappellant hollc. Poftccmbqux cum mctalliscon- 

 trahic , Glyphice clf , vel fcalptura : cuius ratio duplcx: nam fi 

 adhibeatur cera, dcduttlonis ratione , Agogice vocatur. Ete- 

 nimabfundendi argum--nto chcmiccm, idcft, ^fmLj , al- 

 teram dixcre. Poiro An.iglyphicem intelligunt , cum icaex- 

 XpofitaeftMcchanoCTraphiageneralis:iam ex- culpfimus , vt promincant imaginc^ : biaglyphiccm ve 



Capvt VII. 



"erie artium mechanicarum in hoc- 

 ofere explicatarum. 



PB-iECEPTA. 



Defe 



'i^ ponetur fpecialis,de vltimis difFcrcntiis artium 

 mechanicarum. 



Mechanologia fpecialis , eft mifcellanea , vel 

 diftinifHor. 



Mechanologia mifcellanea promifcue explicat ar- 

 tes mechanicas colonas Phyfices & Mathematices, 

 circahominis vidliim, amidum , vcl domicilium 



rb ad imprefTuram fpedare. NamEncoIapcica; ,Taminas cx- 

 lando conformatur: (icut vafa Toreutic.x , fihras.candelahra, 

 ac id genus plura. Encauftic.x, vel inulforia, argcntuin, xs,vi- 

 trumexpingit :vndc cncauftum dicere vulgb fmaltum p.>flu- 

 mus. Proplafticem acc:piunt,vbi futuri opcris formas cc nfin- 

 gunt plaftx ex creta: nam li :d Ipf.im ex c .•la fculptor fac- t,Pro- 

 typus dicitur:fi ex ligno archi eclus, Modelliis. Ca iiis Shc-li- 

 ginusUb. ■!.<). c.ij^. Sed pergamus. Gra[hicr, fcuars fcriptotia, 

 diuidicur in Orthographiam , Calligraphiam ,&Tachygra- 



phianv 



