6 34 Encyclop^di;^ Lib. XXIX.' 



limisvariataflofculis, atborum tam belle dirpofitarum ordi- 

 nibus, vinearum &:o'iuecotum fpecie ad afpedum fingi pingi- 

 ue iucundius? Quid vo!uptuolius,quara imperare terrx- ; Quid 

 iucundius,quam greges longo agmmc pafcetes imucriJaut fa- 

 ■Hios alilearibus eximere? aut lanam dcm-ere ouibus ? aut fruftus 

 autumno carpcre; aut vuidcmiam cogcrc? HAc & fimiiia Vitx 

 riiltica; commoda peifpexcjunt fanchlVuTu Patriarchz.qui fae- 

 runt vclut profeffores rei ruflicx. Viderunt regcs Sc principes: 

 vt Attalus Alii" rcx, qui horcDS c:oIuit; Cyrus miivor rex Perfa- 

 tum,qui Lvfandro le vilenti,arbores ab le conlitas,hortos afe 

 dimcnfos defcripcofque oltendit , Dciotarus tetrarcha , qui 

 dilir^entiHira^s a^icola& pecuarius elt habitus. Im6& mo- 

 numenta qu.tSaar de aguiculmra reliquerunt Attalus modo 

 dictus, Hiero, 8|iiiometor,& Archelaus, omnc^-purpura ful- 

 gcnces. Apud^X.acmos fenacor, oracor, & imperacor optimus 

 M- Catoeandem rem licecis eft complexus , eiufdemque fuit 

 ftudiolilTiinus &: vfupcritiinnius. Anibo Scipioncs Africani, 

 Sylla diiflator, & alij beilacorcs Romani cuai calfris coniun- 

 xerunc raflra. Senatores.conluics, & ditt.itores ab aratro ar- 

 ' cefTere necefle erac. Actiiio terenti, L. Q^Cincinnato aranci 

 nuncius venic,diftatorcm '.■lle crcatum. M. Curius vic^is Sam- 

 iiitibus, Sabinis , ac Pyrrlio excrenium vitx terapus ruti 

 sonlumpfit. Romanotum farailio.' nobiliflim^a rebus rufli- 

 cis appellacionem traverunt. c.g. Fabij,Lentuli,Ciceroncs,Pi- 

 fones,Hortcn(!i,Scolones,Tauri,Equitij,VituIi,Bubul^i,Capti- 

 lij,Porci),Ouin!J. Italiaipfa aiuuencis , feu vitulis nuncupata 

 tcrciir , qiuid pccorc .ibundaret. Vitulos enim Grxci veteres 

 imM^ dicebanc- Dioclccianus Im.peracor in D.ilmatiam^vnde 

 oriundu^jfe recepit relisjiiaco imperio.atque in viila prope Sa- 

 fonam oppidum dccenniuin ipfum haud copiofo iare,in hor- 

 tuloruui cuitionc iTanimilit. Hinc Romani qucm virum bo- 

 num , bonum agricolani,bonumque colonum dixilfcnc, am- 

 plilirnc !aud.::uni crcdcbant. Agrum nulc colere cenfotium 

 probruui iudicabant. Locupletcs vocabaiu loci , hoc cfl: , agri 

 yaiMtio^rei plcno;. Snczud.t l^fti. c yeirt.Jlic/i. F:r^i/;«f rem rulticamia- 



j.iiiicj 



In^tiumon 

 «■■• .ci rulti- 



cit quidripaicitain, hoc rri:id! 



i^-df^i '»!• „£f.-M fejretes, qno fyiiere tenAm 

 Je:ire, M:-erei(U,-u mifine aJiwj^ere-vites 

 Comeni-it , 2«<e . ura ItCrH^, ^iiit lultw luabenh 

 S! pecori,.itque inaftbu-! q'-^m» expersentiafarcii, 



Hiric canere inripialn. ' . 



Princf ps igitur Georgisorum pars in culcu agrorum , altera 

 horcorum , tcrtia in cra-;l:ationc pecoris , quarta in apum pro- 

 curationefitaeft. Huiusquadriparticioniscaufam ex Varrone 

 Scruius lianc adferc. Omnis terraquadrifariam diuidicur. Aut 

 enim araijs.eli' ager,id efl:, facionalis : aut conlitus,id cl1:,aptus 

 arboribus : aut pafcuus , qui heibis canciim & animalibus va- 

 cac.auc floreus , in quo func horci apibus congruentes & flo- 

 ribus. l''.trro trespattes reirultic.e conllituit,quas tocidemvo- 

 lummibus peifcquitur : vnode agricultura,alterode re pecua- 

 ria; tcrtto de villaticis paftionibus. iSHii aii^uiuumrefecant, 

 duas tantilm conllicuunt , agriculturam & pa[toritiam,& huius 

 rurfura duas raciunt partes, agreftcmpaftionem, quarpecua- 

 ria nominatur,& villatica.^i. C(j/?(.TO,'/«abfcjIutiflimeperfequi- 

 tur omnia capita Virgilij , & duobus primis Itbris agcicultu- 

 ram expUca: : tribus infcqucntibus agit dere viiieatica : fex- 

 tum& leprimam in ratione habendi pecoris confamit : ofta- 

 uum & nonum vii laribui wducrtionibds impeicic decimura ac- 

 tribuit ^■•jrcib : vndecimus &duodecimus funt tanquam liip- 

 plem-iita.-fc.ippendices, devilliciac villica; offidis, de horto- 

 rura culcur.a , d--couditata fruAuam : tertius decimus efl: lin- 

 gulatis, feu v.igui &excraocdinarius, dc vicibus & arboribus. 

 Columc;lla igicur fex fccit. pirces : agricultur.im , vineaticam, 

 pccuar,am , paft,oneravilIaricaiTi,rcmhortenlem , rera.ubo- 

 rariam. In C.jfo?»? nuUus eftordo. ?/»'«/« i libris aliquoc , at 

 non ica parcitc , ruralia defc.ipfit. PaUadioper duodenos nien- 

 !cs ire , & quid quoque ticri couucniret,docere coUibuit. Colirs 

 voluin navcrfiiirur in m.mibus omnium. Communia h's par- 

 tibus (unt inllram>'a-a&offi:iarufl:lca : cumquibus propria 

 qurdaiTi coniuiigimus,lioc mado. hijlru/n^nl.i rei rufi cs. vfur- 

 Patiora fmt aagellum,fudes,palu„v.allus, linter,aqualiculus, 

 vcliiculum, vedibulura.carruca, rh-da,traha, plaufl:rum,mul- 

 ctra leunv.iiaalc fiue muiacura, (inum, ar;a, ftabulum , hau- 

 itrum, vrna, pcdum, crlbrum.iuncetum, arundinecum,c'.nne- 

 tum , da;ii.;tti n, co:yletum , qu.-rcecum , ficetum.caftanecum, 

 pm?tii'n,gl3o;^t,i.ii,vepretum, fi>inecuni, frutecum, fencice- 

 Him, uucctun,, fiincruiu, carreaum , viridarium, pomarium, 

 yiuarm n , v.oLuuim, rofarium, cucuar.-rariuin, cucurbicarium, 

 la.ituniium.pr.i:.ii'.,m, fpicllegiu.n, volutabrum, dolia fcu v3'a 

 o.caua, a:iia/caru,vmauia, frum:ncaria; craces fccipc.i:, labra, 

 uuuud.bula, ficuix.cruUx, mr.i:!lioucs , .ilui , nioI.-c crufatiles 

 iXaiiiiarix;'manabnu:n, inTJi 



OITiciarii- 



, „ , . , i'e;pi!afabaria, farraria, femina- 



4 la. corcu laria , cu_pp.x. nafu.rnx.corbes, occ.r,ligones, prcla, 

 facci , tridentcs; ^alcesm'.ll..ri'a:, fo.nifecr . & putatori.^' ; cy- 

 iindrus, pafluium, raecs,,do.i..b,-a,fporta,currus,& limilia. kd 

 ri^ua »/y,'.i. retcruatur aarico!..: , raricul.u , aracores, coloni, 



..hc».e.,mclf.>rcs,c.,lhga.o:es,tollore.,vini:ores.vitifatores. 

 vindeimacorcs, foemlecx, trondatores,fatores. fartores.occa- 



toccs, procuratores, prxdiatores^porculatorcs. mellarij , co- 

 lumb.iri) , auiarii, capriViiulgi, equimulgi; bimulgi , operarij, 

 galiiiiarij , iugarij , viilici", faliftar!'] , jjubulci , fubulci, opi-, 

 lioncs , capwrij . armentarij ; alinarij , cquatij , anferarijj 

 & alij mtilti. KnlendariHm vetonomiciim vide infra fflb fincm' 

 Bucolicx. , 



III. Jgriciilmram inprlmis commendMt antiqiiitoi., 

 facilitas , innocenfia j ^ vtilitM. 



Primum fiquidem opus , cui homo addi£lus fuit . etiam in 

 ftatu innocent.x , terrxculturafuit , Gsn.i. Deitide hxc ars 

 tam efl: facilis , vc fincmagiflro , nacuraduce, poflit addifci. 

 Adhxc innocentifl"ima & iuftillima efl acquifitio , qux fitper 

 agriculturam. Pctit enim amatreomnium, magnailla&vo- 

 lente , alimenra : non ab inuitis, vt fit in bello ; nec a nolen- 

 tibus , vt fitin cauponaria & mercacoria. Denique nihil efl: 

 vlierius, tojcundius , & vtilius hiicipfa profeirione. Quam in 

 fentcntiam vide Ariflot. y.polit. c.4. ^ i.escon.cap. i.Xeno- 

 fhontem iit OEcon. (}■ Ctccromm i. efic. 



I V. Eaiem fmt agricultHmprincipia , ^u<t mundi. 



Effatumeft Ennij , eadem agriculcurx efle principia , qus 

 mundi. Eaverofiinc aqua , cerra, aer, foi. Nimirum his tan- 

 quam coluninis nicicur h.xc ars : e quibus fi vnam collas.nihil > 

 efl: quod fperer agricola. Vide apud l'arror,em Hb. i.caf.4. 



V. QnatuorinfundovidendafUnt:eiMsforma^ terr£ 

 nMttra, , tnodmfeu magnitudo , tutela. 



Tormim quidera aliara natura largitur , aliam labor ii,Tipo- c 

 nit •. efl namque hic agcr benc natus: ille autem malc : & fiin- 

 dusalius probe conlitus , alius haud probe. Ergo illa n.itura- 

 lis.appelietur tornn,quandoquidem aliunde non exiflit: hxc 

 anificiofa :_quoniam .ab indultria& arce accedit. Iccrum prio- 

 ris tormx faftigia feu fpecies quacuor reperio, quod eft: acer 

 quidam campcltris , quidam collinus, quidam montanus,qui- 

 dam infjper in qiiem horum duo, auc omnia cria concurrunc: 

 ica iliis fimpiicibus , hxc poltrema fpecieserit compofita. lain 

 fingula genera , fiue , vc vocabamus, fpecies , alias fenas fpe- 

 cies coatinent : foli pinguis vel macri,foluti vel fpifli.humidi 

 vcl ficci : qii.c cjualitates commixtx & altcrnaca: , mirahilem 

 agrorum varietacem crcant. Deprcfla& infima.quoniamfum,- 

 rais & excclfis calidiora funt , aliter coluntur. Et collina ali-J 

 ter, qux vt iuter fupre.ma & humilia mcdium locum tcnent: 

 fic ambobus tepidiora fentiuntur. Incanipcft:ribus ■matutior 

 eft fatio .maturiot mcflis : in fubliinikis vcraque fcrior.QuS- 

 damferacioia,vaIidiora , proccrlora furfum , aliadeorfum? 

 illic vt arbutus, quercus, abieces.f.ipini : hic vt populi, fali-- 

 ces, nuces Grxc.x, ac marifcx fici. lu colllbus humilibus ma- 

 iorfocicta; trucT:ibus cumcampcftribus ,quam cum moncanis: 

 in alcioribiis contri. Moder.rte ficcis ac pinguibus cainpis, 

 quaiTiprxcipitibus locis melior proucntus fcgeuim. Qtiare & 

 agri tniniencarij celfiores lubere planicies,&quam moillffiine 

 deuexi elR', poficionemque campeftrem imitari debent. Vinex 

 l.xciores funt in collibus', fy!u.x' ih montihus. Amplius com- 

 mendatur locus campefter , qui vuam in partem totusxqua-' 

 bilitcr vergit , qu.iin qui efl: .rd libcllam .xquus. Etenim hic 

 cum aqu.c non habeac delapfum , vliginofus rcddicur , niaxi- 

 mc, li eft inxquabilis. Campumjinquic CoIurrK;IIa,non xquifll- 

 ma ficum planicie , ncc perlibraca , fcd exiguc prona : collem 

 clemen,cer & molHcer afliirgentem : monteni non fubliniem 

 & afperum , fcd nem.:)rofum & herbidum caliidiflimi ruflica- 

 ruin reruni maxirae probauerunt. De fecunda formahoc fo- 

 lum dixerim , plus rcddcre arua, & fcecundius refpondere vo- 

 tis , qu.rfpeciem venufl:iorcm func adepca. Qtiod in arbuftis 

 & oliuctispulchre in ordincm confitis, & modicis inceruallis, 

 &aliis fimiliter incclligite. Ex agro igitur xquc fpariofo , fed 

 uon xquc ddigencet elegantcrque confico & minus bonum, 

 &minusmulcum vini frumentique quin reddicurum fit , du- 

 bitare noii decet. Foccundioromninoeftbcnc culcaexiguicas, 

 quamneglefta magnicudo. Minorem vidcis occuparc locuin, 

 quod fuo loco eft pofirum : nec alcerum alceri a fole & luni 

 tantum ojBcere. Vitesquoquc &arborcs H per ord nesfacx 

 linc , xquabilicer carlcfti luniine folis .ac Iun.x perfufum iri, 

 indcque celeriorem fore coclioncm fruftuum, vberiorem co- 

 piam , grandiorem rcdigi pofle pccuniara apercum cft:. 



V 1. DiuerfmfoU hahltus , feu terra c^ualitas, 

 probe attendatiir. 



Quipp: noftra plurimiim referc quid nobis illa neget,quid 

 promiccat, &quamadrem bona, aut non bona videatur. Hic 

 truftuofe vineca inftituas , illic frumentl vtilior fatio , aliciibi 

 leguminum, alicubi olerum, quibufdam fundis ftirpium, Ob 

 naruram tcrrx cft vbi pla:aui,quercus,ficiis , vitesper hybcr- 



,' na I 



ni 



'°\ 



