X 



6z6 Encyclop^dias Lib. XXIX". 



Tueela fuii' 

 ii. 



t« agrkul- 



euis. 



BC nafcatur occafio. Daplic u videbjt vt flnt inftiupiema ne 

 fiquid in opere vtiabitui-, i vlcmo nwtuu.n fumete compel- 

 latur Et.nv.be dom.nus,&run v.lhcus fupel eailcmru- 

 ft.cam omnem fcr.ptam , & fuo quxque loco pohca habeb.t. 

 5ic fam.Lsm veftiet, vt aduerfum fr.gus, ventum, pluu.as eam 

 pell.busmamcatis,centonibus, fagatis cuoiilhs munut. Im. 

 peria nec remilTa eruntacdilloluta.- nec inliumaiia tamen & 

 crudelia-. Proinde fc.at.quilis quantufque labor cu.libet .n.un- 

 gendus Etenim nec lobuffiffimus exfequatur iulla,li,qu.d ag^ 

 nefciat • nec peritilfimus perite agat, fi l.t inual.dus. A pecca- 

 tis abfterreat.-peccantcfque puniat , fi idcm obtinere potuent, 

 potius verbisquam verberibus , vt magis fcucr.tate.n vetean- 

 tut, quam fsuitiam deteftentur. Qui de operarr.s pr.^-Uabunt, 

 cuiiiiis commanicandum, qu2 :aciendafunt opera. S.c eniin 

 aliquo loco & numero fe habenciim arbitrcntur, accuratius 

 fuo in oflicio verfmtur. Eodcm pertinct , yt eos aut cibarus 

 aut amiAu ; aut rcmilfione opcr.s,, autaliqua demum concef- 

 fione liberal.ustraact. Opeta frcquentilf.me infpiciet .eaque 

 cxiget. Nulla, vt Catoni placet , maior vcl nequiinrai honii- 

 niscullodia eft , quaro opcris exaftio. Ne pecuniam doinini, 

 vt fibi negotietur , in pccore , aut aliis rebus promercal.bus 

 occupet. Quod ignorat , quam citillime ftudcbit addifcere & 

 fciet fe ncfcirc uiiodnefcit. Hoccum in villicatiom; vniuerfa, 

 tura in ca;tera vit.i pretiofiir.mum eft intelligcre. Somnivi- 

 nique parciinmus fit, quoniani vtiaque impedimenta funtdi- 

 ligentije. Ebriofo cura officij cummemoria perit : Sc fo.iim- 

 culofo plurima cfFugiun^ A veneteis cupiditatibus fit alie- 

 »us : quibus fi fe permiferit , non ahud quam quod amat co- 

 gitabit. Ne habeat parafitum. Arufpicem , augurem, ariolum, 

 Cha!da;urri.nc confulat. Primuscubitu futgat , poftremus cu- 

 bitum difccdat : priufque villain vijcat , ciaufa vt lit : & tuo 

 quifquelococubet: & vti iumeijps jabuium fuppeta,t. 



VIII. Septorum ,fepimefitomm , acfepium , (^Hxfunt 



fnndi tiitela , ejnatttor genera inuenlmtiir: n.itH- 



ruU , agrefe , milittire ,fabrile. 



Primum.viuit: quandoquidem habet tadices, obfitumvir- 

 gultis ac fpinis , nec prastereuntis iafciui atdenteiTi tacem me- 

 tuit. Secundum ex agrefti ligno conftat, ex palis videlicct,dum 

 frequcntes dcfiguntut : cx virgultis iraplicatis,aut latis perfo- 

 ratis,trale(ftlfquc per ealonguriis ferc biuis aut tcrnis: autcx 

 arborum truncis in terram defofTis. Tcrtium eft foffa & aggcj: 

 tctreus. Hocgenus fieri fecundu.n vias publicas mos eft,& fe- 

 cundumamnes. Poftremumeftraacerla. Macerix fiunt e la- 

 pide, e lateribus coitilibus , c crudis ex terra & lapillis co.n- 

 pofitis. Prxiereamonent ftrendas circum fines pra;dij arbo- 

 res, qua: familias litibus de limitibus prohibeant , qua; fimul 

 fepem fuftcntcnt , frondem ouibus miniftrent,virgas foco fe- 

 piraentifque praibeani. Atque hae pane? folo hrrent. Totidcm 

 aiiiextta fundura funt,qui quanquam adtutelam parum, ad 

 eius culturam vehementer fpcftant. Si viciuaregio eft.nfefta: 

 C quo neque fruiflus nofttos exportaie expediat , ncque inde 

 qux opus funt apportare : fi via; aut fluuij qua portcntur , aut 

 non funt, aut idonei non func:fiquid itaeftinconfinibusfun- 

 di, vt noftris agris profit aut noceat. Nam vtpaucis fingula 

 qualiafinc videatis , proptet gralTationes & latrocinia vicino- 

 tum tutum non eft, nec expedit £Egros quartquam natuta fcr- 

 tiles coiere. Non omnium praedia vel habcnt omnia,vel abun- 

 dant omnibus,quibus proinde quo egcnt impottandum , ficut 

 aliis quo abundanc exportadum eft. Fit deinde frudtuofior fun- 

 dus, fi eiufmodi funt vix, vt plauftta facile agantur:aut vicina 

 flumina perqui nauigetur. Intereft demum fundi frudtuum, 

 <;uomodo in confinio vicinus agium confitu.n habeat. Si 

 fteterit ad limitera quercetum , fas tibi non erit fccundiim 

 eara fyluam fcrere olcam : tam enim funt natura: contrari.-e, 

 vt non foliara niinus ferant , fed fugiant etiam , & intror- 

 fum in fundum fe teclinent , vt vitis adfita adolusfacit. Vt 

 porro quercus , fic iuglandes m^ns & crebrae finitim«,fun- 

 di oramreddunt fterilem. 



I X. Diutdi poJfuKt inflrumenta ngricolationis in 

 homines , & adininicula hominum. 



In priore funt fetui : in poftetiore boues,plauft.a,vomeres, 

 Jigoncs& alia. Verum homines , quorum opera vtimur in 

 agns , partim funt libeti , partim ferui. Quis enim nefcit, 

 quoldam quamuis liberos , cum liberis & familii cogi a pau- 

 pettate ad colendos agellosXuos vcl alicros ? idque .neicedc, 

 «X quo dicuntur mcrcenarij. Parandos iubent opcrarios , qui 

 loletate laborem queunt , non minores annorum x x i i. & 

 qu.adagrar.amd.fcip!inam vidcantur .ippofiti : necclufdcm 

 nationesplurcs, quod indc pot.ffimum domeftica; oftenfio- 

 nes profcminantur. Boues fubiunc;c-ndos aratro rudcs 

 quc nmnores tnmos , aut maio.es quadrimos 

 inter fe vir.bus refpondeant : fin m.m\s , firmior imbeciil.o- 

 jepa in opere coniiciet. Minutatim affuefaeiendi funt adiu- 



gum , & tyro vere.anis ad.ungendus , quia minore nego 

 tfo domabitur imitando : ac priils quidem in plano locaci 

 tra aratrum , poft cum aiatro , fed eo leui , & pcrarenam aui 

 molliorcm terram deduLto. Veftur.c fic alluehcnt , vtpvln- 

 cipio inania plaultra ducant. Alternis Jiniltti ficnt , vt in 

 dcxtcra pavtc laboranti detur requics. Reliqua inftruraen- 

 ta , qua; ctiam muta dicuntiir , hoc habcnt prxceptura , vt 

 qu.^natafunt in fundo , qusque ricri a dcnnefticis poflunt, 

 cx manu ruftic.i , nc emantur. Aliis emetidis appatcat potius 

 vtilitatcm quifitam quam fpcciem , nc fumptus fruituin ex- 

 teiiuec. Huius 

 nugnicudo dcfiniec. 



eneris varia dilciimina ac multicudincm agri 



X. j4gricoU esi diligenter ohferuare , <^m 

 quoqiieloco ferendnfm- 



Alia quippc loca ad foirnum appofita fiint , alia ad fruinen- 

 tum , alia advinuin , aliaadoleum. Sic aliaad pabulum , in 

 quo cxcelluntocymum , tarrago, vicia, medic.-,cytiium, lupi- 

 num. Neque veto inpingui lolo omnia rtde , necinmacro 

 nihil rcftefcritur. In tenuiotc terr' fxlcius , qua: non muito 

 fucco indigenc , vt cytifuni & lcgumina , dcmpto ciccrc. lu 

 vbere melius qu.T cibi funt fliaiotis, vt olus,cytifum,fili>.',o,Il- 

 nu.n. Seruncur etiam nonnulla magis ob tuturam vt.litarem, 

 quam ob p.xfentcni fruiSum : quod vidcl. ibi fubfedta acquc 

 reliAa tcrra.n feraciorcm efficiunc. Locus faii(fto , arundine- 

 to , & aliis humoris appecencib. idoncus capelTcndus. Fab^, 

 & qua;arida amanc loca, ibi fcrendatibi frumenta. In apricis 

 conuakfcunthorci ,& veniuntafftcim v.ola; 

 rapis, raphano , milio, panico deftinetur. 



Nebulolus ager 



nc- 



Validi fint & 



X I. Tempora^dfolii' annttam lufrationem, & admen 



Jiruam lunci conuerfionem referenda , CT ob- 



firuanda funt agricultoribm. 



Trimo annuus folis curfus ternis menfibus quadrifariam di- 

 uiditur,in vcr, afftarcm, autumnum , & hyeinem. Vcr habct 

 dies 9i.xftas,94.autumnus,?i hycms, 89. fi«?i!/*temporuin 

 diuilio cum Solc ic iuna quodainmodo coiiiunfta cft. Ea fet 

 partes compleiititur. Nam omnis propemodum truilus ciuin- 

 to denique gradu ad perfeitMm pcrucnit : vt nempc in v.lla 

 doliuin ac modium vidcat, ex quo lexto advfum prod(t. Etc- 

 nim cll prxparandum , terendum , nutricandum , legtiidun), 

 condendumjpromcndum.Tfj-wc qu.^Edam faciendafunt in agns 

 potius cicfcente luna, quam fenefccnte. Videris h,ic dc tc lu- 

 pra Aftrologiam. Varro tc.npus annale diuidic inofto incer- 

 ualla >qux agricolis finc obllruanda. Prinium inceruallum ttt 

 incer Fauonium S: a;quinoclium vernum,dierum 41. quo tcm- 

 porefemina omnis generis fcri oporcct, radiccs in fuiiiniarci- 

 ri pra;cidi,prata purgarijfalifta feri,terramaratro profcindert. 

 Secundum eft incervernum xquino<5tium & Vergiiiarumcx- 

 otcum , dierum 45. quo temporc fegetes runcan , hcrbam c 

 fcgetibus expurgari, falicem cxd.,prata dcfcndi oportcc. Ter- 

 tium cftincer Vergifarum exortum & folfticium, dicrum 48. 

 quo ccmpore vineas noucllas todcre , vites pampinare, Ice- 

 num fccare oporcct. Quartuminccrualluni cft incer folftitiam 

 & Caniculam, dicrum 19. quo ccmpore melTcm taciunt: quod 

 frumencnm dicant quindecim diebus efle in vaginis , quinde- 

 cim florere , quindec.m cxarcfcere. Quincuraeft inccr Cani- 

 culam & jequinodtiumaucumnale, dierum (^7. quo .nceruailo 

 oporcet ftramenradefccari, accruos conftrui,aratro ; iFnngi, 

 prata irrigua itcrum Iccari. Sextum interuallum eft ab asqui- 

 noiftio auturanalivfquc ad Vergiiiarum occalum, dietum ji. 

 quo ferereoportet &c faccre vindemiam..Scptimum intet Ver- 

 giliarum occafum & brumam , dierum 5 7. quo tempore opor- 

 tet'nouas folfas fodere , vincas arbuftumque putaie. Ofta- 

 uum interuallum eft intei biumam & Fauonium , dicrura 

 45. quo tcmpore aqua de fegetibus dcducenda , vincas 

 atbuftaquc putare , & <\ax fub tefto pollunt , -conhccre 

 oportct. Atque hxc in Kalendario ccconomico fcripta ha- 

 bere oportet. 



XII. t^d agriculturam pertinentprognojiica rtifica : 

 <jualiafum e wiiltis ifta. 



Pluui.im prsfagiunt canesgramina comcdentes', eovura- 

 quc ventres murmiirartct. Mufcx & vcfp,i: cquos acr.us 

 compungentes. Fumus per camini gulam Ipilfius lubuoians. 

 Crebriores atrociorcfquc motfus pulicum. Sal humefccns, 

 puls adollamintus adhxrcfcens , ancilljf intcr penfa cavpcn- 

 dum dormitantes,inulicruin dcntes prurientes. Si tonat a Sep- 

 tcntrione , fi ab Oriente , fi ab Occidcnte. Si niibcs complurcs 

 vti vellera abOriente fparguntur. Si in cacuminibus mon- 

 tium nubcs confcderint, hycm.lbit; fi eadcm pura ficnt, dille- 

 renablt. Sunc infuper argumcntapluuiarum giues filcnrioper 

 alca coeli inuolantes. Boues aerem olfaftances , fequc contra 

 pilum lambences. Hiri;mdo Jacum circumuolitans , fummifque 



alis 



