638 Encyclop^dis Lib. XXIX. 



SECTIO SECVNDA^ 



In qua delmeatur . ^ 



PHYTVRGI CA. 



R .« C E P T A. 



Encomiitm 

 jci hctccn- 



^ Hyturgica cft ars bene colendi hortiim vel vi- 



neam. 



Eftque generalis, vel fpecialis. 



Phyturgica generahs explicat requifita phytur- 

 gi, & partcs phycurgia:. 



Reqiiifita phyturgi funt fciencia rei phyturgicae, 

 prudentia, & toierantia. 



Partes phycurgica: func cognitio folijinflrnmen- 

 ta,qua; ageiiJa llnr, & quo tcmpore. 



Phycugica fpecialis cfl; dc horti vel vinea; cul- 

 tura. ^ 



Horti cultura efi: in ipfius horti diftlndtione, 

 adeoqne refpicit herbas, lufFrutice5,frutices,& arbo- 

 res : idque fccundiim varias regiones. 



Vincx cuhnra refpicit vinicorem , vinc.nm , & 

 vites •. vbi etiam cfl: magna varietas in ahis atque 

 aliis regionibus, vc in Hifpania, Gcrmania&c. 



R 



E G V L ^. 



li (Mcca'.> 



I. Pythnrglcaa^ue ejl anticjna , neceffarla , zitilu, 



& iucnnda, atque Cjeorgica. ' 



Virgilius in doarinli ruftica hortorum cultcim prxtermi- 

 iftjtum quia fefl:inart;t ad fineni , vt natura: ad proximum por- 

 tumstum qui,i fpatiis inicjuis cxcluderetur. Si enini canic ; 



jitqiie equidem extremo ni iam fub fine labcrnm 

 VeU iraltim,^ terrts fejlinem aduerte/e proam: 

 Tovfitan f^ptn^i4es hortos qtts. curu colendi 

 Ornsiret,canenm,biferique rofaria Pefti: 

 ^uoque modo potlt gatiderent intyba riitis (^c. 



Et poft multa 

 Verum "hic ipie cquhicm jfittiis exclufm initjuis 

 Fritereit,atque aitii poft me mer/ior^nda reiinime. 



H.iec poeta : non cjuia curam lianc vt tenuem ac vikm de- 

 fpiciendam putet. Quapropter mirantur viri dodi , cur ita 

 fcribcre voluciitCi>/«rjf//afr^/af.i!&. 10. Veruntamen non (i- 

 ne fpe profperi fucceffiis a^^grcffi fumus tenucmadHiodum, 

 & penc viduatam corpore matcriam , qux tam exiiis cit, vt in 

 contummatione quidcm totius operis annumcrari-vclut par- 

 ticula poffit iaboris noftri.per fe vcro, &qua:fifuis finibus ter- 

 minata, nullo modo fpeciose confici. Nam etfimultafunt 

 eius quafi mcmbra : tamcn cadem-tam exis;ua funt , vt { quod 

 aiuntGr^eci ) ex incomprclicnfibili paruitate xtcrnxfunisef- 

 fici non poffe. Harc.inquam , iilum dicerc mirantur docli vj- 

 tijcLim vidcamus non minus de re liortenfi, quam de agricul- 

 tura, pecuaria, citerilque partibus Georgicis confcriptos ciTe 

 libros. Nec illa aut mincis latc patet,quam liarum partium 

 aliqua : aut ptxftantibus viris miniis digna iudicari debet, 

 qui cx omnibus lianc potiffime adamarunt, cicm vitam rufti- 

 cam ac;crc dccreuiircnt. Porro Pliytur us primus fuit Adam, 

 in itatu innocenti.r. Eofdem itaque li.rc ars cum irominc na- 

 tales habet. NccefTitas eius inde patct,quod bona pars alimcn- 

 torum ex hortis pctitur ; & vinea nobis fuppcditat vinum,pra;- 

 itantifTimuin illud alimentum & mcdicamcntum.Vtilitas potif- 

 fmiurnmcoccrnicur, quoj planta: animumeuchuntadco.i- 

 templacioacm Dei , & corpori fuppcditant cfcam, potum, mc- 

 dicmam. Dcniquc incredibilis cll voluptas ,ouain rci icortcnfis 

 cura parit rationc animi & corporis. ' 



I I. Hortornm no>nirie compreheridumter eti<tm 

 pomtria & vinc&. 



Non itacjue folc.m h-rbas , fcd arbores fatiuas , ite'mnue vi- 

 neas , & .llarum cultum compleair.u. Phyturgica. Nimirum 

 horti vocabulumlate fuinitur.vel ftriac. incipiunt autcm ple- 



rique fcriptores a vinea , quod vinum primas facile ceneatin- 

 tcrca,quxcx plantis oriuntur, potulenta, 



III. In vinek ponenda magni refert conjlderare 

 conditionem foli & cceli. 



Conualefcit enim & feiax euadit x(\\ic campis , quam colli- 

 bus.nec mincis den(aliumo,quamrefoluta : non infjcquenter 

 eciain exili, & pingui,ficca,&:vliginof3. Veruntamen non fine 

 dclcftu quodcunque genus vitis inquacunque terradeponen- 

 dum. Agro vberiori ac pinguiori mandabis gracilem', macro 

 foecundam, fplflx) vehemcntem,materiaque &frondibus luxu- 

 rlantcm,rcfoluto ac Li:to,qua." efi: rari farmcnti. Qu.e funt fru- 

 cflus teneri , & amplioris acini, humido lolo iiifcite commit- 

 tuntur. Varro exccptis aliquot, ca;teras vitcs & de his mifcel- 

 las nuximc in omne gcnus agri conueniredicit. Advinipra:- 

 ffantiam &: largicatem pIurLmum condudt foli bonitas. Locus 

 qui fegetcs tulerit , aut arbultum nutrierit , aut ante vinctum 

 fucritj&iam vetufT:ate exoIcuerit,parand.^vinea:non itaapcus 

 ccnfctur, vt qui eft rudis. Nam illius alterius folum pluribus . 

 radicibus infraimpcditum cft,& feneclutis fuxfqualoiem at- 

 quc cariein, q^ua' tanquam venena funt,etiam tum rctinct. Vi- 

 tia loci pellifera vinetis apud Columellam hxc inucnio : ma- 

 cicm, & fterilitatem, tcrramfalfamvelamaram, vliginem,prx- 

 cipitcm & prxriiptam pofitionem , nimium opacam , & foli a- 

 ucrfam, vallcsarenofas, arenofos etiam tofos,plus iufto ieiu- 

 num labuIonem,necmi^nus terreno carentem, & nudam gla- 

 rcani. Gracum eft vinex coelum ncc fumme frigidum &^la- 

 ciale: nec a;ftuolum : magifque calidoqusmalgidoproficit & 

 potius imbribus quam ftrenatempeffate offenditur, amat fo- 

 lum ficcum niagis quam humidum : lencm perflatum non re- 

 cufat:ventos & procellas odit.Vitis fcritur vel ad efcam & de- 

 liciasjvcl advtilit.rtem. Vtriufque fpecici nomina varictate'mqi 

 & vuarum quoque diuerfitatcm fi perfcquar , videbor &veftra 

 paticntiaabut;,&otio. Qui vinetum inftituet,plus fcia: ipfius, 

 qu.im alicnx cura; fidac. Viuiradicem ne raercetur: genus fur- 

 culi probatitrimi domi confcrat, faciatque vitiarium , cxquo 

 pofTit agrum veftire vitibus: proptcrea quod mincis quam 

 vernacula noftro folo fxliciafunt fcmina, qu.-c ex alia regio- 

 ne transferuntur. Vbi vincis locum idoneum elegerit, eleilo 

 pr.Tcipuam in palfinando curam impendat^eaperaclanonmi- 

 nore diligentia viremconferat, & cum feuerit, fummafeduli- 

 t.ne culturx feruiat. Dilpoficio generum percommoda ell, 

 qua.Ti fi tenere nequeas,diucrl"x notx non aUas confcres,quam 

 quxfaporem confimiIcm,& fruiTbum maturitatis eiufdem pra;- 

 bent. Nullum gcnusruris,nifidiligentet ac fcite etiamexerci- 

 tum frudlibus colono refpondet ; hoc autem maxime tacerc 

 folcntvincx: Res tenera,infirma,iniurix valdc impatiens,qux 

 plcriimq; nimio laborevbertatcque confurrtitur, & fua tcecun- 

 ditate perit, nifi modum adhibeas. Si fc confirmauerit vinea,& 

 quafi ad iuuenile rohurperuencrit , non tantopere negligentia 

 cultorumillinocebir. Nouelladum adolefcit , nifi omnia iufte 

 perceperit, extrema conficitur macic & fic intabefcit, vt dein- 

 ccps nullis impcnfis recrcctur.Fofrio tanto plusprodeft,quan- 

 to crebrior fucrit. ludicarunt plcrique ex Calend.Martiis vfquc 

 in Oiftobres tricefimo quoquc die nouella vineta confodien- 

 da , ,herbafque omnes, & gramina prxfertim extirpanda ; qux. 

 nifi manu eligantur , & in fumimim rciiciantur , quantulacun- 

 quc parte adobruta funt,rcuiuifcunt,viticimquc fcmina ita pcr- 

 urunt,Tt fcabra ac retorrida efficiant. Ad prudcntiam vinitoris 

 lpecl.it, non folcim ablaqucationes, pampinationcs.aliaqueo- 

 mniaadhibcrcrrcdicputare etiam, num maiofc truftu vitis fe 

 induerit , qu.im vt cum perferre queat. Quocirca non lolum 

 fuperuacuas frondcs dcccrpet , vcriicn ctiam interdum parcem 

 aliquain foctus decutiet. Cxteriiin ablaquearc vitcs , eft vitis 

 radicem fcu codiceni dolabra diligenter tcrram aperire , pur- 

 gatlfque omnibus vclur lacus , fcu lacufculos cfficcre , vt lolis 

 teporibus & imbribus prouocetur. Itaque a lacubus dcducftuift 

 ert vocabiilum Indc ablaqueatio. Pampinare vites, eft cx far- 

 mcntocolesqui nati funt,de iis qui plurimiim valcnt primum 

 ac fecundum, nonnunquam ctiamtcrtium rclinqucre, reliquos 

 decerpere: ne rcliLtis colibus farmcntuin nequcat miniftraie 

 fuccum. Idco in vitiario primitusccim cxit vitis , tota refccari 

 foler, vt finniore farmcnto c terra excat,atque in patiendis co- 

 libus vlrcs liabcat maiores. Vbi ccelum cft frigidum, ibi verna 



putatiL' 



