Mcchan. Phyf Sed. II Phyturgica. 6^9 



}y{i.' 



Putatio digenda. Locis apricls & vbi moUiorcs hyemcs, opti- 

 nia & in primis njturalis cft qua: tit pcr autumnum: cjuo tcni- 

 pore diuina quadam Sc artcrna lcgc frudura cum frondc ftir- 

 pcs dcpoiuint.In pcilata iuga:a(.]ue f incaalligator redam ftir- 

 pcni conleruabit , reclam vitcm , inquam, in iugum producct, 

 nec ricxuni ridic.T aut pali pctfcc^uctur, nc ifatuminuni praui- 

 tas ad fimilitudincm fui cam contigurct. Hoc non ad fpccicm 

 £olum refcrt admodum , (ed ad vhcrtatcm, firmitatcm, pcrpc- 

 tuitatem quoquc. Reiftus quippc truncus (iniilcm (ui mcdul- 

 lam gcrit,per qu.im velut quodam itinerc (inc flcxu atquc im- 

 pcdimcnto facilius terra: matris alimenta mcant , 5: au lum- 

 mum pcrueniunt. Intercft etlam quaic (it vinculi gcnuj , quo 

 femiiu rcligantur. Nam dum noucllavinea c(t,quam molli(ri- 

 mo ncdenda cft; quia fi viminibusfaiicis aut vlmi iigaucris, 

 incrcfcens vitis fc ipfam piarcidit. Optima cftergo gcnifta, 

 vel paludibus defectus iuncus. 



IV. Rei arboraris. conjidertuio eJigeneralU & Jpecialk. 



Ei arboribus Iiomines multis fxculis alimoniam petiue- 

 runt : ex carum quoque frondibus rubilia (ibi tecerunt , &i ex 

 cortice veifcs. Aibonbus domos amplas con(^ruimus,& thca- 

 tra fabricamus, & in magnaorbis parte noualix,qu.imex li- 

 gnis, ciuitates, nec ainplitudine, ncc frcquentia,ncc magnili- 

 centia nodris interiores vifuntur. Arbonbus maria quoque 

 habitamus , quarum feruitio omncm bunc tcrrajaquatiimque 

 globum obimus & pcrluftramus. Apud prifcos ccrta; arbores 

 certis numinibus dicabantur, tantus illarum honos. San>.^ita- 

 te claridimi viii , quo mcntcm omnem in rcbus a (enlu d!(- 

 iunftis &:coEleftibus libcre po^fcnt dctigerc,in ncraora fyluaf- 

 que fecedebant. Eft autem in arboribus plurimafanc &. admi- 

 randa varietas. Q^.Tdam cnim funt vrb.uia; ac domcftica;,alix 

 fyluertrcs atque agicftes. Sunt qua'dam perpetuo omninoque 

 fteriles fine feminc, (ine fruilu.vt (alices : qu.xdam ct(i protc- 

 runt fcmen , non tamcn frud:um,vt faj^us : alixvtrumqueha- 

 bent,vt pomlfcra: & glandircii-. Eft &: in quibu("dam (cxiis 

 diftinCtio,vt in palmi,ilicc,quercu.H.xc (it prima varietas. Al- 

 tera h.-ec crt. cVucm.rdmodum non in omui rcgione omnes 

 proueniunt arborcs.iLaneque quas eadera regio ptocreat,qui- 

 bushbet eius locis aut nafcuntur aut .idolelcunt, aut fruftiii- 

 cant. Montes quippe amant cedrus , larix, teda, ca;tercque e 

 quibus refina gignitur. Itembuxus,ilex,iuniperus, tercblnthus 

 & populus. Montes & valles dcHgunt abies , robur, caftanea;, 

 cornus. Aquofis monnbus gaudent ftaxinus,.forbus, cerafus. 

 Non temcrc in raontibusvifarfunt prunus , oleaftcr, iuglans, 

 morus, farabucus. Subcunt & in montofa vlmus, mulus,pyrus, 

 laurus, mytt , Gaudet frigidis forbus: aquas odere cuprefli, iu- 

 glandes , & caftancx-. Non nifi in aquolis proueniunt faiices, 

 alni,popuIi,liguftra. Tertia efl in radicibus & cortice. Quarta 

 in foliis. Quinta in floribus. Sexta in tru>;tibus. Septima in 

 vmbris. 0;taua in a;tatibus. Declarafe /iugula difcrimina 

 longum foret. Nos itaque de arboribusfatiuis& hortcnfibus 

 difleremus. Q_ux vitibus vrilis eft terra, eadcm &arbotural"a- 

 tioni habctur idonca. Anno antequara fcras, ("crobem fodito : 

 ita fole ac pluuiis humus raacerabitur , quodque pofitura erit, 

 cito coraprchendec. Quod (i eodcm anno lubebit &lcrobem 

 facere , & lemlnare, minimum duobus menfibus ante facfcro- 

 bes fodias.cas (liamentis incenfis calefacito : fi latiores patcn- 

 liorefque feceris, Li;tiores & vberiores fruftus rcfpondebunt. 

 Raris intcruallis fcrenda: arbores vt ciim adolcuerint , ramis 

 e.ttendendis fpatia fuppetant. Qjiod fi fpifse pofueris, nec in- 

 fra quid fcrere poteris , nec ipfx fruftuofaj erunt. Semina le- 

 genda crafla, non miniis quara manubrium bidcntis, reda, le- 

 uia,procera,fine vIceribus,integro libro. Nuccmantequam de- 

 ponas, in aqua mulia.ncc nimis dulci macerato:fic fruflus erit 

 iucundior. Curandum , vt quara gencrofiirmiis pyris pomaria 

 conferaraus. Ea lunt crulf umina, regia, (ignina, larentia, pur- 

 purea, fuperba, ordeacca, aniciana, &c. Prxterea maloruragc- 

 nera exquirenda, maximc fcandiana, raaciaaa, orbiculata, fcx- 

 tiana, pclufiana ,&c. Sotbi quoquc &peviici non njinima cft 

 gratia. Oinnis furculus omniarboripoteft infcri, fi noneftci 

 cui infcritur cortice difllmilis. Antiqui gcncra infitionura tria 

 /iradiderunt. Vnura quo rcfcdta & fiflaarbor referros furculos 

 accipit. Alterum quo refefta inter librum&materiam fcmina 

 admrttit. Vtrumque genus verni temporis eft. Tertium quo 

 ipfas geramas cum exiguo corticc in partem fui dclibratam 

 lecipit, quara agricola; craplaftracioncm, vel inoculationcm 

 vocaut. Hoc gcnus xftiuo tcmpore opcimc vfurpatur. Ex qu.i 

 atbore infererc volcs,& furcuios ad infitionem furapturus es, 

 videto vt fit tcncra & ferax , nodifqttc-crcbris, & ciira priraum 

 germina tumcbunt, de raraulis anniculis,qui folis orcum fpc- 

 ftabunt,& integri crunt,eos 'pjitOjcralTicudine digiti minimi: 

 furculi funtbifurci,aut tri!urci,?cc. 



V. Horti cultnra & cura fpeElatur in 

 , genert & in fpecie. 



^ Hortos vrbanos priraum inftit lifte fcrtur apiid Athenas 



Epicurus. Apud Romanos veteres hortus nihil aliud erat,pr»- 

 terquam agclUis , & (jualifcunquc proucntus , vndc viftus tc- 

 nui.s, & mcnfa finc arcc comparaiecur. Non egcbat igni, ik>i 

 dclijer.ibat fumptus m.iccili : ic merces tum hcrbaceas , luix 

 arborcas oppldatmi venales pr.vbcbat , rc fcnipcr cxpcdit.*i , & 

 .Td cxtcmporancum alimcntum pra-fcnti(Timn. Icaque volu- 

 ptas illcccbrola tantopcrc fc propagauit , vc arborcs , frui.lus, 

 olera, florcs, & alia ruris ("cu ruftica foKlria intra niuros etiam 

 ab agris, mont!bus,fyiui("qucdcduxcrit, fcccritque vc ncquam 

 in domo maccrhimili.is h.ibcrctur, cui indiligens & ncglcdtus 

 cflct hortus. Qui dc4iaito vtilifllmo & iucundiflimo cogirat, 

 is Jcbci (circ,vellc,& poflc colcrc. Conftruendus erit primiim 

 ad vfwm vicx nec ■fladum : dcitidc ad f.rnitatcm , & vircs tum 

 corpoiis tum aniraiinftaurandas : poftrcmoad afpc<qus & o- 

 doiatus dclcdacloncm. S\ ficri po(iic, iic in propinquo, vt di- 

 iftorum conimodoriim parciccps fiac dominus & trcquentcr 

 illum adeat. Sed lioc mctu olitorcm opcr.i(<]uc omnes in ofli- 

 cio contincbit. Sci quiadcmcnti.x' fumma cft , horcum poifi- 

 dcre probc conficum, cpcimc culcum, qui dics ac noflcs paceat 

 incurlibus iniurii("que dcpr.rdantium horainum, & dcuaftan- 

 tium qaadrupcduni atque alituum , idcoqiiibus ccpiafuppc- 

 tit , hotcos pariccibus cingunc. Alij macerias cx luco & lapide 

 circuraducunc. Pleriquc tcnuiorcs palcato vtuntur finio & li- 

 mo:auc faxa in ordincm congefta iam coagmentant. Sunt qui 

 toflis & aggeribus circumdent , quod maximoperc vitandum: 

 nam horti humores ita fubducuncur , nifi fortc locus palultris 

 fucrit. Rultica & plcbeia turba in fyluis reci("a fpineta, vinii- 

 ncta&arundineta pro munimcnto adaptat. FJorci abarc.i,fta- 

 hulo fo:nario longe fiti c^fe debcnt,fi potcrit. Nampalcarum 

 pulucrcm ceu inimicum xgrc patluntur : imo vero nec paleas 

 ip(as, quodolcralxdunt. Nam hxrcndo fol a j>cifo;an:, quse 

 pcrforau ftatim .aduruncur. Profunt tamen radicibus pcrindc 

 acque (tcrcus ; fed ramulis & foliis noccniiflimx iudicantur. 

 Adhxc arborum facibusqui lignofinon funt,pta;cipuc viti- 

 bus,& intcr lignofos amygdalis.Pofitio hcrti optima,fi 1'eniter- 

 inclinaca planitiescur("um fluentls aqu.i:pcrdifcrctafpaiiacx- 

 ccpctic. In quam rcm fi defueric f ons,eiu^ loco aut imprimen- 

 dus crit putcus : aut fi id ncqueas,ciflerna (uperiori parte con- 

 ftruetur, vt illiiicaquas contcrente pluuia,hortus per xftiuos 

 ardores excipiat. Sihis omnibus facultatibus carucris, hortum 

 tribus quacuorue pedibus altius fodics ad ("miilirudincm pafti- 

 ni Ita enim cultusficcitatcs negliget- Terra falfa omnino vi- 

 tanda,vt amara.Opcinia qu.x-nequc .x-ftate valde reficc3tur,ne- 

 quc argillola e(l, ncque arcnofa & afpcra ,nequehiatibus per 

 a;ltus obnoxia. Anteomnia fit elapidatum folum , minime ri- 

 mofura, ne fol penctrans plantatum radices exurat. Terra qua; 

 fluminibus,aut pcrpctuis aquis circumdatur, nofempcreft lau- 

 dabilis : nam fata & plantataqua:dam , aqua facile fcncfcunt 

 frudtiifque fiuc herbarura fiuc arborura inlipidos ac huraidulos, 

 plertinque gignunt. Plantanrcm hortulanum non opoi;tet(ta- 

 llim ftcrcus ad radices imiccre;fcd primiim tcnucni terram il- 

 lis immictere.deinde (tercus, quod rur("us terra tcgendum erit. 

 Ita ncque comliurentur plantx, neque (tercorarius calcr illico 

 exhalabit. Olitorcs ne vtuntor ftcrcore annuo : nam pr.Ttet- 

 quamquod eft inucilc,quamp!urimai beftiolas gcnerat.Trlen- 

 nale commcndatur. Longiori enim icrapore quidquid habuit 

 foecidi ac mali, euaporauic,& fiquidduruminerat,a;tas reraol- 

 liiiit. Cinis tcnuiiriinus,natur.'i calidus, hcrbis ac oleribus ftcr- 

 cus optimum. Puliccs enim hortenfes, vermes,erucas,liraaces, 

 & anira.alia parua (T-irpes depopuantia aut occiditaut obigit. 

 Prjeccpcrunt quidam hortum non eflcftminairdum nificurn 

 terra pluuiis permadueric. Ex fi ccrapeftiue & opportunc def- 

 cendant, nonimprobo- Si tarde labancur, quantumuis fiticnti 

 horto femen commitci poccrit. Curandura ctiam ante (atio- 

 nem, vt prauarura hctbarur.i radices necentur : digerendus in 

 arcas, qua: ita informand.x-, vt runcantium manus addimidiam 

 lacitudinis partcra f.icile perueniant : ne dum hcrbas inutiles 

 illa: pcr("equuntur,ferainapcdibus incerim proculcentur.Vehe- 

 menter adnitcndum,vt fationiiercnicas,& temporis clcmentia 

 fuccedac. Nani :"auente cceIo,tepencibu_s locis & a fole illuftra- 

 tis,citiflime prorumpunt ac puliulant fcm na. Sin autem femi- 

 na vegcta, plcna,reccntia,fuccu!cnta. Sl timor fucrit,ne frigo- 

 ribus , pruinis , ardoribus perurancur aut oftcndantur , paleis 

 contcgentur,quibus tranfuerf.c virga: imponentur,& virgisa- 

 rundincs aut farmenta,ne a vcntis rapiantur.vcl ab auibus de- 

 pixdcntur. Rigacio folibus .-cftiuis , & maxime circa exortum 

 caniculx, fummopcte probaturhora matutina ac vefperi,nc a 

 folc inferuefcat aqua,& radices adurat. Scd ne tumquidera ni- 

 mi.T: debent ciTc rigationes , quoniam incbriatis radicibus no- 

 cent. Noneft hauricn Ja a]ua putei,ne ob frigus cruditacc ni- 

 mia radices perccllat. Quod (i alcerius non cric faculcas, horis 

 aliquotance hauricnda, & fiib dio cxponenda eric, vt tcpefcat. • 

 Salfi-aqux hic ("ummopci^c fugiendx ; nifi in raphano,bcc.i,ru- 

 t.i, cunila, quibus aqucafallitudo pcculiaiis mcdicina. Miniis 

 vciles c ftagnis hauft.xad rigationem,& quas clices inducunt, 

 quoniam herbarum rcmina inuchunt;pr.x'cipuc tamcn imbres 

 alunt plantas:nara illis innafccnccs bcltioI.T: necancur.Iamde 

 auxiliis contra peftes horteafes longioris opeta.' fit diflerere : 



Hhh 4 vtfunt 



