652. EncycIop;rdi^ Lib. XXIX. 



^x»- 



eommodifunt. Oul vero bellilTlme iffati.ncc multum fermen. 

 ti habf nt Athletis accomodi fpnt, Eiufmodi panis »«/.^<,k ptg- 

 p, i^ dicel^atur, i^ f «*'a» ^ <f'M eit, a lobore membtorwn. 

 Vci >i,i 5 »«A,K«^ vt alij volunt,mutato « m ». Elt enmi ^>.|, 

 vel v»'|. pan" fubcineritius. Colipliij panismemmu luuena- 



lis , inquiens; 



Luaamurpaurt ,romeiunt CohfhmpaucA, 



Et Plautus. . 



CoHphinmihiniinrociiidetu. 



^.rurn»cem,CtxceKXiZa*ms,z clibano &; furno,in quo coqui- 

 tur,nomen inuenit. Dicitur eti.im tefl:aceus.P/<»./.i8.<-.ii- Di- 

 cuntura coquendi ratione,vtfurnacci,vcI artoptitij.aut in cli- 

 baniscofli. 5.S«tfWri;i/«,hoceft,coftusfubcineribus,»;iS7r7»>i 

 flui in vfufuifle legitur Hebrsis GeTt.\?,.v.6. Znod. 11. ■r.5 9. 

 j«//.7.x'.i .1 .R^f. iT.'u-i 3-OA7.f .«.«^«/«^'.Grxcisilleeft «f7»f 

 Bffai(7j(»,itemiyx5i/ip/«f,cuiu3 yff/;.-«ie<^<' mtminit /jk^.lbidcm 

 (jtmentiopanis qui dicitur Xjnmj/af,?: coquitur fupia carbo- 

 nes. 6. Porro J«OT§offiue «^Tivj/wjquem pro pane delicato ac- 

 cipic Athenxus;Latine U cocim fy^panti ttautietM^efl Spartiano . 

 buccellatum. Gra:ci interpretantur|i)£^» «^TSi.quo videntur vfi 

 Chriftiani in fuis Xerophagiis ,vt nominat Tertullianus. Di- 

 pitut & Tm^vn^f Sc Tmiuuti^iv. Suidas vult efla Romanam vo- 

 CCm & ait : Mtw^h «JTOJ.i TfUf^ f *i^<W ^Lipi^ef Tnc^ccff^f.y. 

 hi-n-ment p^nii: quod oAo» oJttVo ^rjfoi, vt fcribit Galents di 

 alimen.fitcult. Athenaso dicitur,«ti7»5ru{i7i(«-,|i)5«m/5iTj)f,&Tue^- 

 »^ : non ab igne nomen acccpit.fed a trltico,quod Grxcis eft 

 vrv^f. Idem r^yyjaifti audit apudDeipnofophifta,quafi con- 

 fufaneum dixeris, quod partes omnes tritici rccipiat minime 

 cafl:ratus:aA£ue^'T7),-aliis,qu6d ex farina fiatiadditque Athcna:us 

 *7T< ^>uT^o(PaTf^H tt of JiKK^i.8. ?imil.igtneut elt,qui fit cxfi- 

 mila. Piiniu^lih.iS.c. 10. Siniilago ex tritlco fit laudatiflima; 

 Gr^ci dicunt nui^a^Jiriui . Athenxus : piAisji»" ^' ' ^'"09 •mt 

 «vtJ^g/iTS» rxi nKiifttAife aifjf i^uo ^tiC>i4cf-»Mn m^ui.fittf : ftit' 

 is Tiii^vieA^ 'k6r,Q»,r,m rii aKiVQ^^i^.^.^iligineHf^Ti^iiynTr.i, 

 non Gr.cco nomine,vt inquit Galenus , Grscis diiflas : ex pu- 

 lifliraa farlnipartc paiatur ,furfuribus &cxcrcmcntis caret, 

 jiomcnquearceflithueafiligiiie tritici gcncre',Cuc atcnuifllma 

 farinxpartc,PiJ»./ii'. i S.ro/^.S.Siiigincm dixerim pioprie triti- 

 fi delicias. It lih. i S.c. 1 1. Summa laus filiginis bonit^te & cri- 

 bri tenuitate conihit. Et Se>iec» tn epifi. ad LuciUium , idcirco 

 optimu hinc panem conficiinnuit his verbis: MalumpaRtm 

 cxpefta. Bonus fiet,ctiam ilium tcne tibi , & filiginem famcs 

 ledviet. :o, Coflyr*,generis panis, mentio fit apud Pinutum in 

 Terfd.yili.i.Scen.i.TurnebJ.^.Gvm^mMicoium lenatus inter- 

 ptetatur paruulos panes, mundos; fed & genijs fiftorum fari- 

 naccorum,qux vt laganaintcidum in fartagine frigantur, in- 

 terdii cofta per fe edantur.inteidumex iure comcdantur. Me- 

 miniteius generis & Athcnnus /ii.j.Grammatici Gra;ci volunt 

 cfle fiJif TaKtxHiTDi: & i(^/iv^'Qii cxplicat m. Xeiyxvei-ntpavi^fit, 

 i.e.lagana in fartagine frigere. Meminit eius & z. iam.6. 1 9. 

 ii(i»s-a.,inquit,//S|Kle/((7t i(5»!/e/i'/ia «^Tis. Sunt quitortum panem 

 interprctantur. Vctusverfio rctinuit collyridam. Tremellius 

 reddidit Trafta panis. Pagninus placcntam. i\.Panem^ix 

 tsKaex h-rdeo eonfeclum,\l\ta.t\im fuiflc veteribus.ctiamfi iin- 

 becilliorem & nutriraenti minoris ex z. Reg.^.v.^t. Ez.eih.^. 

 f.U.nccnon ex Chrifl:i confl:at hiftoria,qui quinqucpanibus 

 hordeaceis & paucis pifcibus ingentcm hominum multitudi- 

 lieni pauit.Jc/)«».i4.t;.^. Canibus eum dandumvoluit Varro de 

 rt ruflud ith. 1. 11. Panem ex milio cenfecium,zntcquzm refri- 

 gefcatjfine faftidio pofle abfumi,traditum a ColumsHa c.^.l, 1. 

 1 i.Speufticum fancm iira t» cni'<.vh.it, i.e.accclerando dixerunt. 

 C«fn;Speufticum pancm,inquit,fic facito : Manusmottarium- 

 "que bene lauato: farinam in mortarium indito. aqua pauiatim 

 addito, fubigitoque pulchre , vbi bene fubegcris,definito co- 

 quitoque fub tefta. Nominat etiam flin.l. 1 g.f. 11 . 1 4. In ca 

 ritate annonx,inuenimus & panei tentaios ex oryx.a,fabi6,i^pi. 

 /»J. Quinimo in Fiifij atro & fecundario pani exfecale addcrc 

 folcnt ruftici tertiam , aliquando etiam dimidiam, farinx fa- 

 barum pattcm , quem exhibcn: in paftum robuftioribus illis 

 opcrariis , polyphagis , propter grauem & afliduum iaborem. 

 Hedodus fcruo aranti rtibuendii efle monet u^thi ■nr^ir^vipii 

 fb ""■"'&i4i|i(5 •, n , Ex panic(i,x,ed, ^ alicd clim facios fiiiffe pa- 

 nes, tradit apud Atheni-um Tryphon Alexandrinus. Plinius l. 

 i8-t.7. panisniu!tifarie& c milio fit.epanico rarius. 16. oIh' 

 ltatn,ve\ quia vendebatur obolo.vel quia aflabaturin obelifcis, 

 licdiftum nomlnauit Ariflophanes in AgricoUs , rcfcrente id 

 Athen^o. Huic fine dubio apud nos rcipondet placcnta ver- 

 latiIis,quimGeiTianivocant eiptctjrucbcn, ly-iS. Alij pa- 

 nes abobromis appellati,vt Oflrearii. Alij a deliclis.vt ^ir/o/a- 

 ^-»w:apud «(«.i8.r.,i.,,. Myflile.nvnX,,. panisexcauatus cft, 

 quo ms torbctur.quique canibus proilcitiir. L3tini,tefte Pom- 

 pcjnio.camcas quoquc huiufmodi pancs vocabant:apud Cdtum 

 Rhodtgjnum.K^. ro. S*/,„,, ^ forma luna cornicularis. Ita in 

 <]uibuldam Gcrmaniilocis vocanturcornua Martini. ii.De- 

 mque notandum ctiam pnpaueri^ f.m^n ad panifici„rtifui!fe -ve- 

 ur.bHiinvfH. Eftenim inter gcncra papaueruhortcnfcquod- 

 ^am(V«„„«nominant)accommodatiflinium panificiis,^;^' 5 

 5fc>.««» dcdudo i^omine, quo vas pauifcrcndodcftiuatum fi- 



gnificatur, Atque eade caufa appellauitpapauer Vifgilius vcf- 

 cum,idefl,edulc,t<L'«r)/<j».& certalc Georgicorum 1. 11. CLcn^ni 

 Alex..ndrin''S protttpt. 'S.iitafi»f k, m^ft.ih^ «J TuAuTrof. Dicl^ 

 Trj^uih'! , vt Caftcllamenta apud Arnohium iib.i. Eius vtrba 

 funt : Vt Ipirulas & botulos facerent,ificia, Caftellamciita Lu- 

 canica. Ita enijn Critici legunt. TaAuTO) (unt apud Petronium 

 mclliti globuli. Refcrcmus cius vcrba : Melluos vtrborum 

 globulos & omnia di<.T:a fa(fiaque quafi papauere & fefamo 

 Iparfa. Hinc Acro in Horatij,artcm:Mcl cum papauere mixtu in 

 placcnta farpc; offcndere. Et Ariftoxenus perhibct,Pythagori- 

 cos non aliud,quam pancm cum melle piandcntes comedifle. 

 Sedmedicosac phylicos audiamus, qui paulo contra^ftiiis & 

 iciflius panes diuidcnt. HieTOnymM CarAanui defubtiiitateli- 

 tro ii.Quinque funt i quibuspanisfierifoIet:IuxtaBorcame 

 filigincjin tcmpeiatis ac calidis regionibus e rritico.Sedduplcx 

 triticfi. Afianum,quod noftro nigiius, leuius ac dulcius exiftit: 

 ncc'in fpicis nafcitur,fed vcluc milium in coma:nec tamcn adeo 

 moIli,cum cam plures compleant Ipica:. Inoccidentali vcro 

 Indi.; Maizo fcmine panem conficiut,ex quo etiam vinQ. Her- 

 hx fruiflus cjl,l"culemen ad vnguem culrao,ftipitc,foliis Sor- 

 gura noftru,feu Milicam(Lobam Plinius vocat,miIij Indici ge» 

 nus rubrum,nigiiufquc)ref:crentis,& culmus ipfc foliis ambitur, 

 quod in Sorgo Italico non contingic: verum hoc accidere ex 

 prouinci.T diucrfitatc rcor:duIcius eft & illud,verum vt Sorgu 

 friabilc,uec pinguc aui lcntum. Eadem foscunditatc reddit an. 

 nuam forteni,e6que ampIiovem,qu<D ibi cocIum,& terra magis 

 confcntiunr. Audeam tamcn lure hic contemptuSorgum Mai- 

 zum vocarcre(Slo nominc,aut Maizu Sorgum- j£thiopiafuum 

 habct taphum, frumento granum pr.ijftantius, quod non cot- 

 rumpatur. Ory^agenerglis cft omliibus cibus,ctim vbiquc pro- 

 ueniat.vbique enimaqua. Quintum panis gcnus cx Hyuca fit 

 radice. Hcrba fimilis canabj,radix tamen ipfa carotis fimillima, 

 fed maior:intus lamcn candida,extcriiis afpcra,& coloris vinofi 

 ferme. Illud in huius fpccie qujdam mirum admodum , qu(3d 

 humanam conditionem refcrat:nam panis ipfe falutaris homi- 

 ni & anno fcruatur,qui fit ex radicc,cxpreflo iam fucco,fuccus 

 autem iple hauftus illico nec^t, ncc vllo terme auxilio fanari 

 poteft.lta(vt dixi)mors ipfacum lalute coniuni^^aeft^&perpe- 

 tuo cubar. Ea proptcr dum pancm conficiut,diligentcromnem 

 exprimunt fuecum,quem e genere lucci cicuts,Ied validiorcm 

 efle conftat:nam qui ibi voluntatiam oppetunt mortem, potu 

 illius reractoccidunt:quafiIene exitium atferat.In locis quibus 

 frumcnto vtimur,fiLgo vadescft:fi illud deficiat,prxs cft : mi- 

 lium pro vtroque. Ceorgius Beriinus de alimentii i.^,c,}. Panis 

 gcpera apud antiquos quatuorccIcbratur,fiIigineus,fimilaceus, 

 medius,& furfuraccus. Siligincus omniiipurifllmus:mox fimi- 

 laceusivberrimii alimentumfubmlniftrant,fed fcrius per aluum 

 fccedunt. Medius nulla ttitici partc adCpta miniis nutrit,citius 

 pcr aluum excernitur,faciliufque c6coquitur,fed miniis Butrii; 

 quamfiligineus& fimilaceus. Hoc gcnere panis deIe(fiabatHr 

 Auguftus Ca;far. Furfuraceus vcro leuiflime omniii nutrit,ven- 

 tremexcremctisimplct,& quamcitiflimc peraluumdefcendit. 

 Panes magni, vt placuit Htfpoo.iib z.de rat.vici.inmori.acut. 

 multum nutriunt,quod ignis humidum non percoxit , calidi- 

 que magis quaro frigidi ficeant , fitimqiie migis jnfcrunt , & 

 tardiiis defccndunt. Porro placentx ex tritica& cafeo confe- 

 <flx noiifcrmtntat.rcraflum fuccum exhibent , obftiuifliones 

 inuchunt, ftomachum grauant , calculos in rcnibuf gignunt, 

 difficillimeque concoquuntur. licbalit olim autoie Catone ex 

 farina filiginea,a!ica,&cafeo ouillo. Cornel.Ceifw. l,t.Aiedici., 

 «.«feriptum reliquit,opus piftorium valcntiflimumcife^quod ex ■ 

 frumetp,a.dipe,raelle,& cafco c6ftat. Ficbantctiam ex lade,nii- 

 cibus,melle,itria & liba,qua; ad delitias (ic coficiebatur. Ath?- 

 nxus varia bcllariorum gcnera delcribit,qua: hoc fcculo cxo- 

 leuerunr. Si autem placents funt fermentata: cum butyiro & 

 cafeo fuba^fl.^ , non fubcineritix , led in clibano conco(ftae, 

 plurimiim nutriunt, li btlle & apte concoquantur. lof. Siuer- 

 cetanus dintetic. polyhiiL feH.z.c^. DilFcrcntia:panum nunc 

 nobis cxcuticndx funt ; quarum prxcipuas ; & qua; in Frau- 

 cia noftra vfitata: funt defcribemus. Fit panis multis in locis cx 

 filigine:qui pau!6acidioreft,mcdiocre alimentQ pra-bens,qui- 

 que laxam aluum tfpetate reddit. Non jnfrcqufs eius cft vfus 

 multis in Iocis,& in ipfis quide nobiliu adibus.Ex hordeo quo- 

 que pinfitur panis variis in ptouinciis,cuius vis eft refngcras: 

 at non ita hordeaceus gratus cft palato ac filigineus. Eo po- 

 tifnmum vefcfitur agricol3:,qu6d alio ixpe fruraento careant, 

 prxfertim menfis tcpore,quo citiiis hor^iea deraetuntur,quam 

 rcliqua farra. De hoc pane in h.-cc verbalcribit .(i)/. Pancs au- 

 temhordeacei omncs miniisnutriiit, quam triticei , & magis 

 ventrem fubducQt,quam illi. Conficitur etiam exfabis aliifque 

 leguminihus panis,fed grauis eft, ponderofus, ac parum grati 

 faporis. Apud Bearnos, & in altloribus regionis Armigniaca: 

 locis,panis ex milio familiariflimus cft:cuius triplexgcnus prx 

 cxtcris conficitur;vnumex milio in farinamredaifto afuo lur- 

 fure mundatQ,ex qua cum aqua,aIiorum more fubfgituc panis, 

 paftaque falita acfcrmentata,in clibauo autfurno coquitur in 

 panem. Hoc vefcmitur ruftici ; cuius guftus fubdulcaftcr cfti 

 fatis eflbouialimcnci:fcd qui diutiils alfumptus faftidium pa- 



rit. Ai- 



