Mechan. PhyC Sed. IV. Artopoetica. 655 



Alteium cx milio pinis ^ctwii in Var:onia ( Miquis ) vocaturi 



4U1 pivui funt gloci, ex'eius farin.i lubaifti.magnituJinc glo. 



bo5 rcfciente^rquibus palmiiio lufacolIuditut.Hi coquuntui 



in aqui,& in icntaculum mfantibus ofteruntur/uiguli elobuli 



vcnduntui denauo. Tcttiumpanis gcnus id cft, tjuodbrafa'- 



uiura appellatur , cuius vfus in bcUariis cft : fatis eft dclicata, 



giatiquc faporis cfca.diftaidcitco brafaiium, quod intcr pru- 



nas ardcntes, GiUis brajler diftas, quibus panis in foco, vndi- 



quc inuoluitur , coqui foleat. Is panis quadratr eft format.pc- 



dis longitudiium habcns,& dimidi) pcdisautcirciter aititu- 



dinera. Obuoluitut autem ille panis bralfKa: foliis , cum intcr 



prunas foci fepelien jus cft, vt coquatur.ne cincribus confpur- 



cctur. Atque hr funt trcs pauis imliaris coftionis fpecics , de 



quibus loquitur Wttw-jr. atquc alii vctcrcs, vt paulo poftdocc- 



bimus.in clybano ncmpe,in aqua,interpruuas. In Vafconiaex 



fatina eiufdem miUi.pulmenta fiunt aqua diluta.qui faie con- 



diuntur,&: ad confiftentiam coquuntur. Iftorum pulmcntorum 



noinen eft Armotcs , qur delicia: funt tufticis multis in locis. 



Diiuitur etiam farina ha:c laiftcex qua mixtione meliorcs rcd- 



duntur pultes. Gai.lw. de alimtnt.fAcult.cap.de milio ^ panico, 



hanc pultis fpecicm cx milij farina faAx defcribit : qua: rufticis 



antiquitus in cibum crat familiaris. In rcgione Limoxenfi , Sc 



quibufdamaliislociscircumuicinis (vbiabundantcaftanci') ex 



caftancis titpanis , quo vulgus & ruft;ici pafcuntvn-. Incaritate 



annona:, & aliorum granorum inopia, fit etiampaniscx a- 



uena : quod cquorum raagis , quam hominum proprium 



cft alimcntum. Gcrmani quodam iufculi aut pulmcnti ge- 



nere. ^abcnniili: ab iUis difto , vtuntur , exgranisauena: 



mundatis , & aqua conftante : quod inftar ordcati eft: cuiuf- 



que cibum admoium falubrcm autumant. Intcraatem omnia 



ciufraodi panum genera , nutlumbonitace, fapore, falubritate 



ac nutntione ad paneiB noftrum acccdit , qui cx tritico aptc 



paratur &. conricitur. Tritici autcm tres aut quatuor funt fpe- 



cies , quas diftmguete cxpedit, vt mclior fcligatut, vnde opti- 



mus patys , falubcrrimus , & alimentofus contmetur. Quoi 



nafcitur in Turc a frumentum & Batbadi , grana craffa pro- 



aucensruficoiotis, non aequat bomtateiIIud,quod fpelta vo- 



catur', cuius color albus eft , flauus & granorum minorum , fcd 



firmioi-um ac foliJiorum dcnte iudice, quodue maiorem rcddit 



faiinaecopiam, quim alterum furfurc abundans. Quod nobis 



fcdulo obferuandum eft , vt fuadet G»'f»/« i. Uh. 7e altnent. 



facult.caf.de trit'Co:v\)i videre licebit, omnia panum difcrimi- 



na, fiue boni auc malx- nutritioais : fiue frumentovum va- 



tictas fpeactur , quotum alia aliis vel meliora vel detcriora 



funt : idque vel ex nacuta, vel ex varia prsparatione , vel ex 



traieftione per cribrum cxaftiore , aut negligentiore : fiue ex 



fermcntationis & coftionis attihcio. Qux omnia in pane 



conficiendo, vt fit falubtis & fapidus , diligenter obferaanda 



funt. Sequuntur qux de his fcribebat GaUnuf eodem lib. ©- 



c3". vbi de diuersafrumentorumilaturaciundifrciuiftct, de 



diifetentiis quoque panum,qui vel raeiiores vel deteriores 



conhciuntur hxc fubiicit; Cstcrum medij intermundiftimos 



& fordifTimos pancs,longe latcque pro minoris , maiorifue 



ratione incerfedil'crepant:alii naroque mundi:alij fordidino- 



minantur , & rcuera funt. Priter hoc tamen aliud eft panis 



genus, plane in his medium, Gr.-Eci nunc ao-nm^ii vocant, eo 



quod cx confufanci farina, furfureue, neutiquam cretis con- 



flatur. Illum panem antiqui medici fynconjiftumappcUarunt, 



Verum, & interiftosipfos, quiadvnguemmedij interfurfa- 



taccos & quam nitidiillmos pines efle vidcntur , non medio- 



cre eft pro vatia tritici natura difcrimen. Etenim ex denfo 



prst^rauiquc feminc,panispra:ftantior,ex ftolidoleuiquede- 



teriorfit-At panisquidem finccriffimus^cum aRomanis, tum 



ttb hominibus fcre , quiillorumfubiacent impetio, filigincus 



vocitatur : huic proximus fimilaceus: tertio medioque loco is, 



qucmaJWTn^fi^svcl fyncomiftum appellari diximus. Quartus 



ab hiseftfordidus:poftreiTius furfuraceus,qui inter omnesim- 



bccilliftimus eft,quique quamcitiffimc peraluumdcfcendit. 



Apn lib.i.de re medicacaf.Ji. ABuar.lih.-L. cap.j. dc iifdem 



differentiis fccundum Galenum loquunturjpronunciant fur- 



furaccum pancm omnium efle deterrimuin , Sc imnimi ali- 



mcnti. Cum cnim i? fit omni farinafpoIiatus,qur glutinofa 



eft,, non poteftnec in fefe cohrrere , vnde miniis alit.acmi- 



niis fa'ubtis eft. Ex favina tcnuiiTima & fubtililTima gluten fit, 



vinciendis ac conglutinandis mulris rcbus perutile, quodfur- 



fiir timen prrftare nulla rationequcat. Hieronymui Oforicn de 



r bus EmanUiiisgeP.is lih.i. Frumentur)! minime ferunt,panem 



a radice vnius lictba: conficiunt,portulacx magnitudine.»Hxc 



autcm tam lethifcrui-n vcnenum continct, vt qui illam crudam 



comederit , rcpente moriatur : lUi vero radiccm contundunt, 



contufam exprimunt, ;icquicquam in illi fucci illius vencna- 



ti remaneat, tum aj folcm cxficcant , molis deinde extcrunt, 



atque farinani,efticiunt! panes eiufmodi farina fac1i,non mo- 



•lA falubre: funt , fcd etiam grati admodum faporis. Quam 



lcntentiam etiam citat Sebaldm MuUertu , ciuis Regiomonta- 



nus Borufliis , in libro qucra fcripfit de pinificio, Lipfia: edito 



l6\6. Vrancfciu ValLJius de facra Vhilofofhia cafiteij. Pa- 



nis qui paratur ex aliorum frumentorum , aut leguminum 



("nam cx hisomnibus patatifolcnt in caritate anhonr ) fari- 

 nis , aut cum aliofucco , dicctur panis, cumadicdo, vt panis 

 hordaceus, typhaceus, fabaccus, lut apud Indos cx May? (ita 

 jlli vocant quoJdam gcnus frumcnti , ex quo pavabant fibi 

 pancs ) aut fanis dulciatiussaut lafticinius. rlinius Itlro 

 ii.caf.t I. Hft iSc Lotomctra , ex cuius fciuinc , fimili milio , 

 fiunt panes in i£gypto a paftonbus , luaxinic aqua, vcl laAc 

 fubado. Ncgaturquicquam illo panc fulubrius cffcjaut lcuius, 

 dum caleat. Rettigeratus difficiiiiS cunc(>quitur, fitqucpondc- 

 rofior. Conftat eos, qui illo viuant, ncc dyrfincriu, ncc tenaf- 

 mo, ncaue aliis morbis ventris, infcftari. Itaquc intci rcmedia 

 corum nabctut. lohannes Bap/ija rorta maguiiafiiralit lib.^. 

 «^«/'.ifi.i^.iS.Diofcoridcstribuligenusaquisfamiliarc tradit. 

 quod in fluminibus natuni fcmcnquoddaniaftcft , ca(lanc.« 

 inagnitudine, tricufpiJatum, memhranofum, litia mcdulla rc-; 

 tcrtum, guftu cal1ancarum,quoJ vulgus aquaticam caftancam 

 vocat , vtuntiiiquc accola- in cibis, luud fccus quam caftanci. 

 Qui pcJcgrc proficifcuntur , globulos exillisprccariosconti- 

 ciunt Tiiraces, qui ad Strimoncmamncmhabitant,vircnti lioc 

 tribulo equos faginant, &; ex cojcm fcmine panes conficiunt, 

 quo vcfcantur. Adhuc in locis, inquibusapudnos nafcuntm, 

 accolx inannonr inopia paneni ex iis parare foIcnt,vt a fer-' 

 rarienfibus ex caftancis , & Brutij fruftus fub cincrihus aflatos 

 pro bellariiscdunt. Pancmcx lotoconticcic docct Tlieofhra- 

 flus. Nafcitur lotus iii planis,vbi rura inunJantur. Natura fru- 

 (ftus fimilis fabr , fed minor graciliorque qui nalcituiin capi- 

 tc,modo,quo faba,mu]tus acdenfus,promifcuccxit. Sole occi- 

 dcntc fc comprimic, orientc apcritur, & fupcraquam airurgit,- 

 capitis magnitudoquanta papaueris, in Euphratenaiccns. vt- 

 gyptij capita ip(a aceruisputrcfaciunt , quumque tegumcnta 

 putrucrint,in fluminc lauando fcparant frU(ftun],& ficcantcs, 

 pinlcntefque panem faciunt , coquc cibo vtuntui. Eiat etiam 

 mos antiquitiispanem ex palmis conficcre. Quod ex 1'linio. 

 habctur. Palmx in totumaicntcs Thcbaides, atque .^rabicjt, 

 macro coipore exiles, Sc alfiduo vaporc totrcntcs,cru(tam vc - 

 riiis , quamcuremobJucunt. In ipfaquidem j5ithiopia friatur 

 hrc(tantaeft h.sc liccitasJSc farinrmodo fpiflatur in panem. 

 Caria: & Rhodo magnus eft ficus Ae^ypttA, iiue Sycomori, 

 prouentus, & conuicinis locis paruni tritici feiacibus. Populis 

 in anuonr penuri.i pro panc , frumcntoquc fatisfaciunt , tam 

 eius pomi reftibilis vbertas, & copia cft , panis ventri quidcm 

 amicus, fcd minimam prrbct alimoniam, quod ex noftratibus 

 idcm conficerepoterimus. Ari radixeft.qur ob mitiorem acri- 

 momam eftur , & in cibis expctitur. Diofcoridcs cnim dcco- 

 ftam vorari dixit , vtpote miniis acreni. Galcnus rapi mod» 

 mandi , & in quibufdam regionibus acrior quodammodo na- 

 fcitur. Dum redc parare voles,piioris decoiitionis aqua effusa, 

 repcntc in aJtcram calidam iniiccre conucnit. Cyrcnus con- 

 tra, quam in noftra regione arum fc habet; nam illic mini- 

 miim m^dicamentofi, minimiimque acrimonir habet, adeo vt 

 vel rapis fit vtilius. In annoni carentia etiam vetcres liuius 

 radice vtlliterin cibis vfi funt. dfar de bellocinilt : Eft etiam 

 genus vadicis inuentumab iis,'quifuerantcum Valerio: quod 

 appe].Iatut chata , quod ammiftum lafte , militeminopi^ leua- 

 bjt , & fimilitudincm panis efficicbat. Eius erat mkgna copia. 

 Ex hoc cffcctos panes , ciim in coUoquiis Pompciani famem 

 noftris obicc1arcnt,vuIg6 ineos iacicbant,vtfpemcorum mi-. 

 nuercnt. ht pauCopofl .- Exercitus optimavalctudine tucbatur.; 

 Et apud Diofcoridem in fpunis fimplicium norainibus , arori' 

 chara dicebatur antiquitiis. Apud nos adeo acris ingenijcft, 

 vt vix lingua tolcrari polfit. Sed rationcm apcriemus,quomo- 

 do cx eo optimus panis confici poffit , & fi diccre liccret , tri- 

 tico pulchrior. Emundantur radiccs magnr , fccantutquc in 

 tenues IamcIIas,(nam quanto tcnuiorcs fucrint,c6 citius dul- 

 cefcunt ) & iii cortinis fcrucnti aqua ebuUiunt , vfqucquo a- 

 quam vidcbis acrcm,& radiccm aliquatenus dulccfccntcm. De- 

 traifta priori aqua, infuudatur altcra,dcnu6quc cbulliat, vlque, 

 .doncc aliqua 'dulcis euadat , Sc radix commanjucata nil pror- 

 fus acrcdiiiis rcfipiat. Tunc cx aqua to!latur,miniftrctijrque in 

 cxtenfis lintcis, pendulifque, dum exiccetut ; tiufatilibus mohs 

 moliatur , & candidiiriraafarinaprouenier, qur & pcr lc fola, 

 vel ci tertia farinr triticcr paice addita , candidilllmum, &: fa- 

 piJiffimum panem conficiet. Fict & aliis mojis citius: ciira 

 eum aflTcquetis , profcifto cfFcftu Lrtabcris. Maximaquoquc 

 voluptate panis ex afjihodelo manditur. Eft apud nos adco 

 bulbotum feracifTima, vt ncqucalia numcrofior, l x x x. fimiil 

 coaceruatis faepc bulbis. Prxtcrca montes , & littora eiufjcm 

 etiam feraciflima, vt vcrc ad humanumcibum natusvidcatui. 

 Pltniui. Afphodclus manditur ex fcmine tofto , &• bulbo. Seil 

 hoc in cincre tofto , iSc oleo addito, pra-tcrea (ufo cum ficis, 

 prycipua voluptate , vt vidctuv Hcfiodo. Bulbi napis modicis 

 fimilcs. Sic ctiam Galcno. Scd apud nos ajeo iiigrati, & acris 

 faporis , vt homini in cibum non cedat, fed vix fucs rolfro el- 

 foffis vcfcanrur, ncdum m annonatcarentiaauid.i-guIofitaD» 

 vefcendo fit. Prifcr frugalitatis olus fuctat. Sed elixationibus. 

 eius vix ignauior multo , & feruormitior rcdJitur , vt de ara 

 diximus : isexplcndr famis fatis crit , vt antiquitus ficritcftis 

 cft Plinius. Panem cx his cum fariiia fubaiflis falubcnimura 



pra:buimu--. 



