Mechan. VhyC. Sedl. IV. Artopoetica. 655- 



tione prrcipu» vtiljtas ae fapoiis fuauitis exorimr. Quod 

 iiJtr» G.i[}!i. exp:imit ccdcni lib. fupra citato his vetbis : Pa. 

 nes autem ad conco^honem appofirifTimi funt , qui pluri- 

 mum fcrmcntati S: appiobc eiaborati , in dibano , igne mo. 

 derato percoqUuntur. Nini protufior ignis , primo ftatim 

 occurfu adurens extcriorem fuperficiem, in tcft.r modum in- 

 durat ; cx quo vtrobique ineptum , prauumquc panem Ccri 

 contingit : vtpote qui cruda inco(fVaque interiora habeat : 

 ambufla , obarida , & cturtacea cxteriora. Ignis vero iufto 

 minoris vis , intotumpanera nequit penettare : idcoque il- 

 lum non.percoquir , fed rclinquit ctudiorem , rnaximeque 

 intimas partcs, Qui autem longiore fpatio vndique asqua- 

 biliterperaflatur , hic & probifTime iikvcntriculo concoquc- 

 t!Jr , atque ad fcquentcs fundiones etit accommodatiiruTius, 

 &c. Inclibauoigiturfalubrius, quam inter prunas coquen. 

 duscft panis. Quod ad fcrmentationem attinet , qua: cum 

 fermeutolit acido , caintcr cxtcra artificia , fumme necef- 

 faria efl; : Hxc cnimpadam attollit , uC lcuitatem idcirco pa- 

 ni couciliit atque faporem : qui citraeam grauis & infalubris 

 redderetur , atque idcirco noxius & inutibs. Prxtcrea panis 

 mcdiocriterfalfus , melior ac falubrior cft infulfo i ctfimul- 

 ti alirer fcntiunt. 



V. In piv:e oponet attenderr figHram , fapo- 

 rem , & odorem. 



Pra;ter figunm panis , qv}^- pro cuiufque nationis inftituto 

 vaiiat, & plerunque globofa apparet,& vndc omnes panem fa- 

 cile agnofcunt & lic vocant;etiampecu!iarcm,gratum,noftrx- 

 Oue natur^ congruum panis dc fc reddit non modo faporcm, 

 fedetiam odorcra , quorum hicnares,ille verolinguamcom- 

 iuodc afficit. Atque cx fapore &odore , perfcnfura guftatus 

 & olfartus vere patlis efle^deprchcnditur , & abaliis ciborum 

 gencribus difccrnitur. Laurentius Lauhertu! de ingenii fa.me, 

 caf. i8.ait: Hincpatcrearbitror.quinam lint iftius f/mpto- 

 matis remedia: nempc(vt G<tlenus ctiam /. 8.icp Tixtss c.4. do- 

 cetjodorem multum & iucundum fpirantia : cuiufmodi funt 

 acetum , pulegiuin , mala , pyra, & llmiles fruAus, His addic 

 quEcunque nidorc&bona conditura dclcftant. Panem in- 

 fuper odorandum pr-Tjbet & aflumere cogit. Amoldui villtim- ■ 

 vMutin meilic nsm S.ilernittnam : Panis odoratu praeftantif- 

 fimus habetur. Valcnti enim ac fuaueolcnti vino imbutus fic 

 natibus admotuscot ipfum mirum in modum rccreatac cor- 

 roborat , atque hic fane ratioue fyncopc correptis vtiiiflimc 

 adhibetur. Im6ver6& folocius olta6lu vitamprorogatinon- 

 nulli mcmorixprodiderunt. Quod ptoinde aDcmocrito fa- 

 dum efle Dio^enes Laertiiii iib. 9 . in eius -vitd his tcftatur ver- 

 bis:Cum iara ex fcnio deficeret, & propinqiius videretur mot- 

 ti , moErcntcm fotorem quod ille in celebritate Cereris raori- 

 turus ipfa Der vota exolucrs nequiret , bono animoeflc iuf- 

 iit , paneique calidos fibi quotidie afTctre : cos igitur naribus 

 ciim admouifler, viuuni fe , dum ca cclcbritas tranfiret, ferua- 

 uit. Vbi vero dies illi tranfierunt (tres autem erant)quietifll- 

 mo ac minimo dolore conclulit vitam io«). ^ratisanno.Extat 

 fuper liac re Grrcum ciufdem Laertij Epigramma , fic Latinc 

 conuerfum : 



S^ijham ^tm fapiens 'vifsts , qui talt fatrartt 

 Cnijuam , quale fciens omnia Democrituif 



&ui per tres tenuit pnfeniinfata diet , (^ 

 lUi>. recens coBipanii odere aluit. 



V U T^fuspc/iis efijfamem inprlmis depellere & cor- 

 pus nojirum nutrire,& roborare. 



Panis a natuta , aut potius a Dco Opt. Max. in eum fi- 



nem trihutus cft , vt famem depellat : cotpus noftrum faturct, 



alat & nuttiat. Hunc vfum Scriptura facra toties allegat. 



Uh.iy.-u.i^. Prognatieius non faturantur panc. i.Sxm.i.v.^. 



Saturi ob pancm operam fuam locant : famelici autem dc- 



finunt. Msirc.l.v.^. Vnde iftos quifpiam poffitfic fatiate pa- 



nibus in deferto; G(.'cr^iui Bertinus de alimentii lih.^.cap.^. 



Panis interalimenta primas partcstencte videtur, cum quod 



plutimum nutriat , tum quod cfculentorum & potulento- 



' rum firmiflimum & probatiflimmn fit vinculum. Vndc Sa- 



cra: litcrx fub nomine panis omnc gcnus alimenti compre- 



( hehdunt. tuvipidcs hac te impulfus apette pronuntiabat ad 



alimentum hominum nihil pntcr Ccreris muncra , Sc aqux 



poculum opus efTc. Quinctiam Galenus vrgentibus nego- 



j tiis folo panc mane vefcebatur. Panis dcbet cfle ab opti- 



■i motritico , fatinabcne molita, crlbi tenuitate , fatina fub- 



I tiliote extraflus , a furfuribus raundatus , bene fermenta- 



j tus , accuratc piftus , & coiftus , lcuis , non admodum re- 



1 ccns , neque iamdiu affcruatus , parum fillitus Auiccnnae, 



r 8c in clibano coftus. Haftenusille. Neque vero panis fo- 



lum mittit, verum etiam confirmat &: roborat humanum cor- 



pus. Hinc idcra panis vocatur robur , firmaraentum, aut fci- 



pio,, Leuii. zi.v.z6. Vfalm.io 5 .v. 1 6.1ef. 5 .•v.i. Inde etiam folet 



defatigatis ac fcflis prsberi. Sicludicumy.v. i^.legimus: 



Tradaraus vlris tuis fcflis panem. Et memorabilc omnino 

 eft , quod Dauid Pfalm.io^.v. 1 5. fcribit : Panis correborat 

 cor hominis. Hinc etiam Piutarchus lib. 6. prob.S. memorat : 

 panem cxomnibus alimentis maximc icficcrc non homi- 

 nes modo , fed iumcnta quoquc , vt vcl minimo panis fru- 

 ftalo acccpro confirmcntur atquc progrediantur. Inprimis 

 autcra fpiritus panis arte chymica cxttadlus , tantamob» 

 tintt cftcaciam , vt vca & alteta guttula hominem fcnfibi- 

 litet leficiat , &: miris modis confortet. Et quia panis 

 non modo nutrit , fed etiam corroborat hbajincm , tdeo rc- 

 dc ab Homcro vocatur «Ai^ «{ras- , id cft , fajubris , pcrfc- 

 «flus , i>(Ji:,. «A«A>)j(^ , intcrpretantc Hefychio. Vtrfug 

 cxtat Odyff. 



Infuper panis etiam , autore Chrifto , vocatut imovQ^ 1 hoc 

 eft, quifacitadcflentiamcorpotis cojiferuandam. Latijiepo- 

 tes yciKtc ad/uhjfanrijlem. Hinc Dan.io.v.]. vocatut pa- 

 nis defidctabilis. Quiaanatura malumus effe , quam non 

 efle. Latini Matth.^.v. 11, 'nrtK'(i» panem interpictantut 

 quotidianum :quia fitquotidiana &i raaximc ncccflana alimo- 

 nia. 'Nzm Sc Lucas caf. 1 \ . v. ;. vocat £7n»i^a»>(yS-'«^<£jyi': 

 vt fic cxplicatum darct , quid volucrit pcr iTniQit,» intelligi : 

 fcilicct pancm aut nutrimcntum ,quo in dies ad fluxara cor- 

 poris noftri fubftantiamamplius fuftcntandam cgcmus, Sy- 

 tus intcrpres vertit npnoT/^y'"»^'»''*'' > idcft, pancmne- 

 cefritatis. Nam fi vUumviti noftr.-c adminiculum necefrariura 

 el^ jCette panis eft. Scd opcr.-c pretium cft au fc u 1 tarc , quid 

 D. Marliiui Chemntius in harmoniA Euang. fupcr hac vocu- 

 ia fcriptum reliqucrlt. Panem nofirum qsiottdianum da nohii 

 Aoi^j^. Inhacpetitione , inquit, vt ad verum fcnfum pcruc - 

 niamus, vocabulaprius explicandafunt. Et primo C3n7 pa- 

 nis proptic fignificat cibarium panem co(f^.um , qui inciditur,- 

 & manddcatur , vt quando diftinftc nominantur Panis & 

 aqua, Aff.i j.f, 9. Panis &; vinum , Gf »?/". 1 4 .t;, i;. Tfalin. 

 104.1;. i^. Etperfynecdochen pro<imnis gcneris cibis , vr 

 4.Rf/. S.x».}!. Appone eispanem & aquairi. Et additur: Ap. 

 pofita eft ciboruai magna prxparatio. Item pro toto apparatu 

 conuiuij iii efu& potu,vt Luc 14.XM. Comcdcrc paiirmcum 

 aliquo. 'E>;od.\%.v.\x. Itcmlaccaprarum vocatut panis^yro- 

 ueth.i-j.v.t-;. Radixiunipcrorum vocatur panis. P.falm. 147, 

 v.^. Atborum ctiam frudtus vocatur panis lerem. ii,v. 19. 

 Nominc ititur panis in hac pciitione intelliguntur omnia, 

 quiad fuftentationcmcorporis & virreius pcrtinent, aciie- 

 cefTaria funt. Chriftus Matth.6 -t;. j 1, lacob. Genef. 1 8. v. zo. 

 ic Paulus i.Ti>n.6.v.i%. complcduntur illain geneteappel- 

 lationealimentorum& indiunentorum. Illa ctiam, quihusvi- 

 ftus acquititur , vt agiicultura , negotiatio , & fimilia com- 

 prchendunturappellarionc panis, Prouerh.^i.v. 14, Quiave- 

 »6 Chriftus in nacpctitioncomnia corporalia , quiadvitam 

 hanc commodc tranfigendam requiruntur', ampk<5li vo- 

 luit ; vt ciim Ifaac pro vxore precatur , Genef.i^.v.ii Ccn- 

 tutio pto fctuo, Math.%. v.f. Paulos iubet pio magiftratu , vt 

 tranquillam vitaniagamus in honcftatc,orarc,i.T(;?;,z.xi,z. Et 

 Salomonorat pro bona aeris tcmperic , fcecunditatc tcrrx, 

 i.Ke^.v. j*. Idco vocabulura panis rcfte in hac pctitionela- 

 tiiis extcnditut , pro omnibus iis , qua:in politia , ceconomia, 

 XL\ terra: fcccunditatc , in aeris tcmpctie , &caeter.adneccfra- 

 nara,tranquillam, & honeftamhuius vita: tationem requirun- 

 tur. Poiio quod panem yociti-miQn , quid ptopricfignifi- 

 cet , non intcr omncsconuenit. Antc Hicronymi tcmpota La- 

 tina verfio habuit quot'idianum panem : fumpta , abfquc dubio, . 

 rationc interprctarioniscx I,u,;:a,qui addit -n i&C ^Mti^', quod • 

 quotidie , fcu fingulis dicbus opus cft, Hieronymus rcddidit 

 fuperfubfantialem ; qucm fcquitur Ambrcfius lib. 5 . de Sa- 

 cramentit , & addit ; Non ifte eftpanis , qui vadit in eorpus, 

 fedpanis viti ^Etcrnr , lohiiH.6.v.^c, qui animx fubftan- 

 tiam fulcit. Qnia cnim Hebraicum '~'i^° fignificat pccu- 

 lium , ftuthefaurumpecaliarcm , quod Symmachus reddidit 

 t^aj^tTaf ,pr£fipuum , exitnium ,pecul'iart , Scptuaginta rcddi- 

 derunt /i^icuQcv, exiftimat idem cffe £m»'j7»» & «je<K'^o»,quod 

 vniucrfas fubftantias, feucreaturas excellit. Intelligunt igi- 

 tur Cyprianus , Hieronymus , Ambrofius, Auguftinus cibum 

 coiporis Domini. Addit tamcn Amhrofius , ncc diflimulat 

 Hironymus , (otbVio'; fignific.-ire etiam aduententem. Diem 

 cnim fuperucnicntem feu craftinam Gracci vocant tmiC."''. 

 A£ior.i.v.i6. Et Xcnophon ita loquitus m^iii^n avmum!, 

 vertente feu pn^ente anno , & iTnitlt ^«^in , •j.fequenti hye- 

 me. (vniff^ enim vocantur qua: futura funt. Et Demofth, con- 

 tra Mediam iTnxfMf «wxAhjio* vocat proxime inf«quentem 

 concioncm. Inquifiui ctiam in fcptuaginta verfionc hocvoca- 

 bulum , & inueni illud vfurpari in hac fignificatonc : in Deul. 

 ^i.v. 7. Vtinam inielligcrcnt 'tTnct-ne ^itf/ , tcinpus fecutu- 

 tum. Vnde 1. Paral.io.v.i. Annofcquente. Frow.-rt. i7.f -i. 

 abfolute ponitur : Nc glorieris de craftino : ignori'. cnim 

 Tt ■jili-ncj VI 'nnxim , quid paritura Iit fuperucntura , Itilicet 

 Dies; vbiin Hcbtxo fimpliciter ponitui dies : Gr.eci reddi- 



derun,^ 



