658 Encyclop^di^ Lib. XXIX. 



Vipi pr»- 

 gdlfDtjfi. 



Vinitffje- 



Vinum faditium eft medicatum,veirublimatum, 

 Vinum analogice , vel potius aquiuoce diftum, 

 Cft pomarium , pyrarium Scc. 



K E G V L JE. 



I, yhmm inter pucipua alimema fecmdiim panem 



fummo itire conmmeratttr , eflcjue primrtm no- 



flrorumfpiritttum injiauratitium, 



Vinum apprime noftrs natura* eft amicum & confcnta- 

 neum. Ciim enim fit calidr facuUatis , & fpiritibus vitalibus 

 abundet , exliilarat cor nofhum , & ipfc Spiritus fanftuspro- 

 rmntiat P/j/,104. Reifte itaque Oribafiu^ Uh. iow^nwi caf. 1 1 . 

 ait : Vinum recreat , & caloiem noltrum fufcitat : atc]uc idco 

 concoftiones meliores fiunt, & tanguis probus gigniEur,ali- 

 pentunjque in omnem corporis partem a vino , quia vim ha- 

 bet penetrandi, di Jucitur. Quocirca eos, qui tcnues ex mor- 

 bis fiunt,habitiores reddit , & fimul etiam appetitum alimen- 

 totum adfcrt,pituitam attenuat.bilcm viiiis cxpurgat, lucun- 

 ti:tate'que& alacritate pcrfundit animum, & robutaddit. Vi- 

 num ergo , inquit, moderatc potum, eft horym bonorum cau- 

 fa, immodice vero contrariorum, 



1 1, Chm vittorum vari&fmt difcrentiii. , oportet 

 illorum habere deleSu?f>. 



Sunt enimv.gr. vina tcnuia & fpirituofalonge filubriora & 

 prasftanriora terrcftiibus & muhas fxccs exfe dtturbainibus. 

 Sicvina,qua;odore carcnt, fpirituquoque carcnt, ideoque & 

 bonitate ; quod vini bon tas in fpiritu cius (it pofita. Porro pro 

 varietatc & vetuftatc tcmpoiis vina contrahunt variam qua- 

 Jitatcm. Alia enim temporis fpatio potentiora & calidiora 

 redduntut : alia vero viiibus imniinuuntur , 8c brcui tenipo.!- 

 ris fpatio fugiunt. D-nique vina hic, quamillic funtmeiio- 

 ra i ncc vbique asquaiia bonitate nafcuntur:im6 in eodcm tra- 

 ^u, quid ? in eo Jem vinctp , vincas alias aliis vini melioris ef- 

 feferaciores,aliasdcterioris, quotidiana confirrnatur expe- 

 rientiii fiueex foliqualitate idfiat, fiuaex racemi natura. Sed 

 audiamus hac de re Aetium tetr. uferm.i. Quandoquidem 

 vero, 1«^««/, plurittias in vinodifFcrcntias rcpcrimus , diftin- 

 guendu;Ti eft de ipfis , quam breuilTimc idfieri poteft. Rubra 

 itaque &craffaexomnibusadgencrandum fanguinem com- 

 ■modifriaaa funt , vtqua; patua cgeant in fanguinemtrantmu- 

 tatione. Deinde nigra , fimulque dulcia & crafTa. Deinde co- 

 lore quidem rufa aut nigra , compage veio crafla & haben- 

 tia fimul adftiingentem qualitatem. Hic minus valent aiba, 

 fimulquectafla &: acerba, adnutritioncm. Minime vero 0111- 

 nium alunt , colorc alba , compage tjnuia , & quodamniodo 

 aqui fimilia. Concoquuntur autem in vemriculo , & magis 

 diftribuuntur dnlcia, quamauftcra, vtpotecalidiore vipr.-e- 

 dita: fcd&vcntrem magis fubducunt. Cxterum valde cralfa 

 & tardius concoquontur , & tardiiis in corpus diftribuuntur. 

 Vbi autem ventriculum robuftum mAi fuerint , vt probi; 

 concoquenturi'ampIius nutrimcntum corpori pr,x'bent. Ma- 

 iiifeftnm eftautcm , quod & aluum fiftunt,& vrina: cicnda: 

 incommoda exiftunt : in quibufdam craffum fuccum generan- 

 tes. Quxdam ex ipfis etiam iecur , & licnem , ac rcnes obtu- 

 rant : atque inde aliqui in aquamintercutem incidunt : aliqui 

 ccalculo laborant cx nimio ipforumvfu , & pra;fertim fenes. 

 Tandem Actius ita concludit: Optimum vinumeft , & fanis, 

 & cx morbo fe rccolligentibus coramodiflimura , quod colore 

 rufum , corapage tenuLC , & leuitcr fubaftringens (jxiftit. 



tjoparandi. III. Vinum mufleum , ejuod vocant , vbi ebulUerit, 

 & f onfci- feufices egeljerit , dolio purijfimo & modicoful- 



phure imbuto , excipiatur idcjue vtfemper 

 plenumfit probe cttretur. 



Xt hsc quidem «ft fimplicifiima & tutiflima OEnopoctices 

 ars. ' Cui fubinde ab OEnopoitis adduntur ifta: obferaatio- 

 nes- 1. S\ vinum ne accfcat , prohibcre velis , lardum e va/is 

 operculo fufpende. Pingucdine & falfcdlne prohibet fepara- 

 tionem & attenuationem ; i quibus caufis acetum gencratur, 

 1. tadem arte, fcd non caufa , odorcm mucidum a vino & va- 

 le Jimul toUunr , fufpenfis raefpilis cx operculo vafis, aut vtris. 

 irLxc in quatuot incifa , & infuta filo dcmittuntur in vinum 

 pcrmenfcm. 5. Siinvafe intus & cxtra picato conclufoquc 

 niuftumpofitumfuerit,ac vas ipfumin fluminc per menfcm 

 jncrgatur , toto anno dulce futurum cft vinum , fi ab initio ta- 

 le fucrit. Nam a caliditatc picis vinum feruaturin pofterum; 

 aqur vcro &igi Jitas , nc ferueat , prohibct : quarc ne dulces 

 partes exhalcnt. A calorc cnim muftum tranfit in vinum. Ma- 

 )oct igitur & muftum, & dulcc , & turbidum. Scruatur & ad- 

 mifta mufto alba finapi, 4. Si vuk imponantijr vino defa:ca- 



uandi VI- 

 puoi. 



to,&ibi rclincjuantur , fuauilTimnm faporcm eoneiIiant,5. 

 Qu6d fi vinum bonum fadum fit languidum , accipe vuj': 

 pallas maiores , & immittc in dolium , ibiquc aliquamdiu rc- 

 linque. Poftea vinum cxcipc aliodolio. Ratio huius cxpcri 

 meiiticft; quiacadcmfunt principiagcnerationis , conferua- 

 tionis,& rcparationis. 6. Si Patcrtamilias velit dolio vini diu- 

 tiiisvti, crigat dolium, & in fuperioripartt opcrculummo- 

 bilcincludat, quod vino fupcrnatet. Hacenim tatione opct- 

 culum , vino cmiflb, fcfedcmittct ,vinumque in vigorecon- 

 Irtuabit. 7.Ciiiii vina pctturbantur , antcquamcx toro per 

 eant, hoc vtaris auxilio. Oua duo, vel etiam plura , fi rubruiu 

 fit viuum, cum lutco ; fialbum , e candido foliim : lapiduni, 

 ftuniiiiis contritomm partcs tres , falis tenuifTime triti partes . 

 duas, mifcc , pcr tres dies quinquies, autetiam frcqueritius 

 diebus fingulis .igitando : fcd prius in vas purum tranftuliile 

 ipfum opus cft'. Hoc, fiquid fpei relicfutu eft , curat. Nam 

 lutcum cum fxcc conuf nit , alkum cum vino. Alijcalcem& 

 arcnam , ialis & lapidum loco , cum albumine iungunt. Me- 

 lius ctiam fit, fimcUis quantumfaUs addatur. Ha-c enimtriai 

 mc!,oua, & fa! , omncs pni^ant liquorcs. Cerafaetiam acida 

 iinmiffa ,ccrto cxpcrimento , dum feruere cogunt , clarant. 

 In vniucrlum autcni,vt dicam, clarant vinum qua?cunque gra- 

 uia funt aut lenta :lcnta, vt lac &Dui cadidum : ob id liquo- 

 res omncs illo immillo rcpurgantur. Grauia autem dum imum 

 petunt: cuiufmoji funt lapides fluminum cofti donec fcin- 

 dantut , & in pulijctem rcJadi : quoniam cnira mifccntur Sc 

 ficci funt,^ahunt quidquid lutofum cft : ab hoc cnim fit 

 turb!4lenti>lTi, Ciim verotraxcrint,defccndunt in vinoad fun- ■ 

 dum , & vinum rcpurgant. Igitur & hoc idcm fal cfHccre po- 

 terit : fcd fapore projit fraujcm , & vinum infuauius reddit. 

 Cur vero lae emciniar vinum?quia crafiquafi fafta pingue fub- 

 fijct , lai-^^isfequmtrahensquodtuibulcntumcft, aqueabiftis 

 iri vino rclifta paf te , qua: vini vitia obfcuret. Solcnt itaquc 

 corruptum vinum in vasmundum transferre , t^ifquc pat- 

 tcm decimam fcnfim adiiccrc: indepoftoiftodics rcicrato va.. 

 fe minutim venderc, S.Odoris vitium in vino coinmutabis 

 gaiyophylli citrangulo vnjequaque infixi , ipfo Ycro fufpenfo 

 in vafe , ficvt vinum non tangat. ^ 



IV. Vina imitatiiia fiunt e.v cotoney,punicif,pyris,po- 

 mis ,pruni( ,berhern ,morii,pritfertim agreflibm,mefpilif, 

 fhrhii , dr generaliter ex omni fruBufuauem fuccum,fa- 

 luhrem , & cjuifruari pojftt , habente. 



Nsm qui feruari non poteft , cum clarefcere nequcat , vi- 

 num fieri non potcfl : vnde nequc ex pcrfico,ncquc ex cerafo. 

 Ob id-zinzibcr, pipcr, garyophylla, cinnamomum, maccrcm, 

 nuccraquc myriiticam adJerc folent. Qiii autem fucci ad nie- 

 tamcoquuntur, fcruantur: fcd dum fpiflcfcunt , neque potus 

 funt, nedum vinum. Eruntergo defruta. 



V. Vinum fHhlimatum , idefl ,fpiritHi vini,para- 

 titrc.v vino , vel e.vfacibtM vint. 



Vinumalbum vctuftate in aquamardentcm tranfit , filocis 

 frigidis rcconjatur. Atnoftri oenopot.T exiguo temporis tpa- 

 tio aquamiftam arjentcm parant, Et qnia fimiles fpiritus tri- 

 tico, ac omuibus frnmcntis granifque , ex quibus elicitur fati- 

 na, infunt: ex illis quoque,foIafcriTientatione, aqua- ardcntis 

 copia cxtillari potcll: , qualis cx viuo prolicitur, Ex fruiftibus 

 quoque , fed minorc copi j , ciufdera tcrmcntationis vi , aqua 

 vitx fimilis extrahl potcft. O^in & percandem fcrmentatio- 

 nem optimum potus gcnus ex pomis & pyris conficitur , vt 

 pauloante monuiraus; quibus fanc potibus iucbrigntgr , qui 

 immodice iis vtuntur , petindc ac vina, 



V I. Vinum corritpttim facillime in acetum 

 vertitnr , hacratione. 



Vinum corruptum in vafc excoquitur , ac dcfpumatur affi- 

 due,doncc tertia parte dccrefcat. Conditur vafis acetum ferua- 

 rcconfuctis,adJitis liis ctiam.quxacetumfacere folent,qua. 

 lia funt fa!,pipcr, & fcrpillum : qus hcrba eftacris , &accto 

 conficiundo aptifnma. Itaqiie acctum in gcnere fit fale impo- 

 fito, & re quacunqueacri(vt cft piper) qu.T non putrefcat : lu- 

 croque ccdct, fi iiliqu.-)ftrum fcructur. F+t & ignc , cijm cnini 

 feruct , indcexpouiturfoli : acctoiam admilto , totumfacilc 

 acefcit. Aliud optimum : Corna ciim rubere incipiunt , & rubi 

 mora & ccntimoraqu.x in campis nafcuntur,dum accrba lunr, 

 ficca tcre, & aceto acri excepta , in orbiculos compone. Ha'C 

 ciim ficcata fucrint,exterapi6 vinumin acetum vertunt. Cau- 

 fa horura eft , quod Ignis & fol humijum pingue cuancfccrc 

 faciunf.vndeacefcit,quoniam fiibftantia tcnuis eft:at ficraffa, 

 vertunrur in falfcdinem , indc in amiritudineih. Compofitio 

 vcroh.xc acidaeftpotcntia,in qu.i calor ei^c6clufus,quiquid- 

 quid eft pinguis , exhalarc facit. Porro pyra agrcftia adco ad 

 acetum conficiendum valent,vt ex iis & aqua acctum optinium 



paretur, 



"A 



\ nA 



V «£ 



tu <li 



m ini 



t" ei 

 tii 



