6 6o EncycIopxdisE Lib. XXIX. 



SECTIO SEXTA^ 



In qua delmeatur 

 ZYTHEPTICA. 



Zythepnc» 

 quam prs. 



fi"ot fint 

 fcncra po- 



Pracepta. 



Ytheptica, fiue zythopoetica, eft 

 ars bcnc conficiendi cereuifiam. 



Cereuifia cft potus ex aqua , Cerere 

 feu frugibus , & lupi falidtarij floribus, 

 cO(flione artificiosa paratus , & deficatus , ad fitim 

 i:eftinguendam,& naturam hominis cxhilarandam. 



Ea confideratur in gencre,& in fpecie, Vnde zy- 

 theptica eft generalis & fpecialis. 

 ■ Cereuifia in genere fpcdatur quantum ad caufas, 

 cfFe(5la,&adiunda. 



CaufcE fuat quatuori finis & efficiens, materia & 

 forma. 



Finis ccreuifiieft, vt fit vicaria vini. 



Efficiens ipfius eft zythepfa , fcu cercuifiatius. 



Materia frumcntum, lupulus, & aqua. 



Forma cereuifix rc fulcat ex prasparationCjCoctio- 

 ne, &airetuatione ipfius. 



Pr.-cp.iratioeft,quafrumentum ita paratur,vt fiat 

 inde polenta. 



Codio eft, qua cremor polcntaccus decoquitur, 

 additis lupulo, & fscibuscereuifiaiijs. 



Afsevu tio cft,q a cereuifia rite coda in doliain- 

 fundit r,ibique probcafTeinatur. 



EfFcda , fiuc faculrates & virescercuifiac variant 

 pro diucrfitate iTiatedx» cofltionis, loci, &fimilium 

 Fircumft:^niiarum. 



Adiun£ta funt inprimis duo ; videlicet multiplex 

 conditura cereuifia: , & ipfius vfus in variis cibis & 

 snedicinis. 



Ccr.uifia in fpecie varias habet diff"erentias,qua- 

 rum alis fumunrur a raateria, alix a parandi ratione 

 & coftura, alia: ^ conficienditeinporc, alia; a loco 

 vbi paratur, aliac deniquc a confiftentia, faporc, co- 

 lore, odore, itate,& viribus feu facultatibus. 



R E o V t w«. 



I. Zytheptica efl ars admodum exxelleiis ; quU docet 



parare pvturn vini vicarium. 



Cereuifia enim nihil eft aliud, quam vini vicaria; vt ex viri- 

 bus&facultatibus vtriufcjue coUigere licet. Sicut cnira vinum 

 calefacit, & exhilarac,& inebriat: ita etiam ceteuifia. Mcrico 

 itaquc ars dc raiiorjc conficitndi cereuifiam, eiufquc natura, 

 viribus &facultatibus, accenfetur ii5,qua; primatum obtinent 

 in artibus mcchanicis phyficis. Huius itaque attis lineamenta 

 ducamus, fecuti Thndiiitum Hagecium ab Uayck, fy> lohnnnem 

 Ttacotomum ; qui de ceteuifia eleganter fcripfetunt. Ille cere- 

 uifiarum ternpcramentum calidum & humidum ; hie , calidum 

 & ficcum cfle ptoijuntiac, Nps plcraque Hagecij huc trans- 

 feiemus. 



I I. Triafmt in vmuerftm potuum generaifjuihH^ om- 

 nes homines vhiuu terrarum, tamfam cjuam dgri vtun- 

 tur:j4ijtM,VinHm,& Cereuifa,quorumfhi^la tn pluri- 

 moi didnctmtur fpectes\& h£ multum afe inuicem for- 

 ma.parandi ratione,denique viribiu & facultatihtis dif- 

 ferunt. 



Ac vt de aqua potaHli fimplici initio dicam, ea ab initio 

 eonditi oibis , vfque ad Noha illum pt.Yconem iuftitix,com- 

 munis eratpotusomnibusaDimantibus. quo quandiu vteban- 



tur homines illius reculi,fimplicique cibo comenti crant,igna- 

 ri Apicianarum lauticiarum 5c obfoniorum, ad mille propc- 

 modum annos v^ tam producebant-Aqua enim cum ad vitx lon- 

 ^itudincra, cum ad valetudinis confcruationemplurimum con- 

 rcrt. Poft diluuium autcm, ipfo Noh.i omnium primo vineara 

 plantance:& perhunc vfu vini innotefcencc,cum ante nec vi- 

 ni cultura;, nec vini vUa fuillet mentio,dccuplo propemodui» 

 dies vitiabbteuiatoseffc animaduertimus : hanc quoque,pro- 

 culdubio , obcaufam , quod ifto genere pbtuspluiimi, abfque 

 difcrimine fcxus & aetatis , & ablquc raodo vtercntur ; vt noa 

 fruftra Salomon vidcamr conqucftus , plurcs crapula quara 

 gfadio perire. Quod fi circumflancia; confiderentur patefafti 

 vfus vini,inucniemus potum hunc noii omnibus palTim fuilTe 

 liberum. Nam Deus Nohx iam feni, & annis gtauato,hoc no- 

 uum genus potionis & inufitatum oftcnderat:vtnaturamfuam 

 labefaftatam &quafi laxatam, tumcurismoleftiifque grauifTi- 

 niis, quas pcrtulit in arca, audicns clamores,eiulatus,& intcri- 

 tum mifcrrimum vniuerfx terra:, tum mole & diutuinitatc la- 

 borum, quam fuftinuiffe illumoportuii inarca, in alcndis & 

 curandis totanimantibus toto illo diluuij tempoie, iirit^atione 

 fuaui, bcne nutiiente , & vires languidas leficiente reftauran- 

 tcque potu, quodamnfedo reficeiet,recicaret,confiimare'tquA 

 Scnes cnim duabus potilfimum rebus , tefte Solonc , dcledtaii 

 confueucrunt : Bono vino, & fuaui coUoquiodoftoium. Hinc 

 illa: lcges manafle videncur , vt adolefcentes ad duodeuigcfi- 

 mum annum , foemin.-E autem per totam vitam vino abrtinc- 

 rent ; quarum illa Athenis, vt eft apud Plmonem i. de legibm: 

 lucc vcro apud vetetcs Romanos religiofiflime obfcruabatur. 

 Inuento crgo vfuvini,aqua communis [vtantedixij omnium 

 anlmantiumpotus, paulatim fperni cocpit & negligi, tanquam 

 pro beI!uis,non pro hominibus crcata efTet^vinum vct6,vcluti 

 vciiirimum Neftar, abomnibus expetebatur. Habebac tamcn 

 & illafuumlocum. Scriblt cnira' Iuliu4 Frontlnui KomMOS 

 fuifle contcntos per annos 440. vfu aqaarum : quas aut cx flu- 

 uio Tibcri.aut ex putcis , aut cx fontibus hauritbant. Imo & 

 liodic quoque propellus , infirmaque plcbs, candem Romi>,ita 

 vtab afellis gerulis imporccbatur, bibit. Scd dclicaciores opu- 

 lcntiorefquc aquam illam Tiberinam in giandibus vafis fidi- 

 libus, in cellis vinariis afleruant : quj? incorrupta durat,non in 

 dics folum multos, veriira in menfes & annos;idquodmirum 

 cuique vidcri haud immerito pofllt. Scd ars qua.'dam peculiaris 

 habeturconfcruandiiUasaquas : qua; prifcis illisfeculis pror- 

 fus fuit ignota. Eo cnim modo, vt diximus, repofita, celcriu'; 

 opinione liquefcit, ac fubfidet, potuiquc & cibis idoncaeffici- 

 tut. Lcgimus etiam Rcgcs Pcrfarum , qui poftcaamiflb irapc- 

 rio Parthi funt diifli, folos cx Choafpc amne tibiflc:imo & cx 

 Eulco , qui Sufarum atccm , vbi vctus Perfarura regia, circuit, 

 eofdcm S/r«tobibirte cxiftimat ,propter Icuitatcm. Penique 

 ^gathorles.apui Athenium,mcmin\t cuiufdarri aqu.T,qiiam au- 

 rcam Pctfxvocabant , cuius eflent fcaturigincs 70. qiiam nul- 

 Ij , prxtcr Rcgem , ciufque filium natu maximum, bibebanc: 

 quia potus eius capitis pciiculo interdidus fuit. Cum autem 

 tcmporis piogrcflu fimplicis aqux potaiio vikfccrct ; & iam 

 etiam plurlbus vinum expctcretur ; ab omnibus tamcn ha- 

 beri minimepofTct ; fiue ob illius rarititem ac pcnuriani,fiue 

 etiara ob ignoiationcm cultur.^,& agticolationis; fiuc ob lo- 

 corum vinjs feiendis incommoditatcm:qu6d ncc cccli nec foli 

 habcrcnt fatis , & quia non omnis fertomniatcllus: fortaffe 

 ctiam inuidia acmulacioncque glifcentc ; quod alij tam fuaui, 

 iucundo,& vircs mirifice rcflaurancc confirmancequc pocu, 

 velutidiuino ne£laie,vtcrcntur; ipfi vcr6cocarerent,commu- 

 ni cum brutis vtcntcs pocionc ; in dcfe<ftu tam falutaris iiquo- 

 hs, animo veifare cocpcrunt, quomodo aliqua faltem in partc 

 vinum ajmularentur. Itaque a fimplici aquatum vfuadcom- 

 pofitas , & artemangonizatas conucrfi funt : quaium infinit.^e 

 propcmodum funt fpecics & diffcrentix. Easqui volet cogno- 

 fccre, Plinium lib. 5 1 .cap.%. confulat. Hodic apud Turcos,qui, 

 ex lcgc fui Mahoraeti, a v.no abftinent , Saccharata iii vfu cft; 

 qua ipfoium Rex , cum fuis pioceribus , vtitur, & non fccus, 

 ac nos geneiofifllma quxque vina , in deliciis haberc dicun- 

 tur. Eftctiamaquaaliamcllita, aliacxlaif^c & mclle confc(f>a, 

 plurimum inebiians'. quibus Lithuani, Ruthcni , Mofcouita;, 

 & Sarmaticaf gcntcs, vtuntur. Sunc qui cxauena ctiam potum, 

 ccrcbrum nimium pcrccllcntcm , pixparant: alij cx hordeo, 

 milio,anifo, fanjsulojfafljlis.aliifquc id gcnus vd ftminibus. 



