Mechan. Phy CSe6l. V L Zy theptica 6 6 1 





vcl fru(flibiis , vt pytis i: maiis , vcl ctiam pljinis & avomatis , 

 conticiunt:icKiuc aut [icr codionem, nucciatioiicmquc,;iut per 

 dcrtiiiationcm : quas (iiigillatiin explicarc , non cli pia-rcntis 

 inltituti. Vinorum ctiam gcncra, Ipccics foraias.iilorumqiie 

 dirfcrentias fumptas a colorc , ojorc, faporc, conilitura cSc pa- 

 randi rationcvirilnis itcm & tacukatibus , non pcrlcquar hoc 

 loco.ViJeatur dc his Pitiiins lib.i ^.Gnlenus lih.-j.i. ii..Mcthodi: 

 item 5. de S.<imt.ite tuenif.a , \bi copiofc Jc liis diflcritur. I'cr- 

 fiftam i!;itur in co gcncrc potus , quod.aquam liabct fubic- 

 ftam : quam variisqualitatilJus imbucre jiomincs conatilunt: 

 vt liinc quoquc mir.ricum bominum (lujium intucri liceat; 

 quoJ hi in inurnienJis,concinnanJis,ac palato accommojan- 

 dispotuum ^cncribus, nihil non tentafle viJc-antur:im6 iiulla 

 in partc operoliov viJctur.&olimfuifle.iScctiamnum efle vita 

 huinana, qu.im in clHngcnJis potuum gcncribus : tanquam 

 non faluberrimura aj potum aqu.e liquorem dcJcrit natura, 

 quo c.vtera omiiia animant'a vtuntur : id quod i>:in',tt4 quoquc 

 //i.i4..'-4^.!.2..tcllatur,quando ("cnbit:homincs non fegnitcr in 

 eo laborafll- , iiigcniuinqucveluti oftentarc Vifos cfle, dura aj 

 bibcnJuiTi.i9<.gcncrapotuum;li Ipccies vero xftimcntur, pc- 

 nc Juplicunumcio, excogitarunt.Plurima vcro potuum gciie- 

 raex illis vel penitus intcriiflc ,vel obliterata e(re,nullum elt 

 dubium : (icut viciirnn noua & antca inaudita lcqucnribus 

 a:tatibus , &: nunc ctiam .rtatc nolhacxcogitata, in vfumquc 

 hominumprojitacire,nemo inficias ibit. 



1 1 L Potni,qtii e.vgrat!ii frHrnentaceis conficitkr , va- 

 riam habet appellationeTn. 



Ac primo quijem cereuifix appeliatio fumpta eflc viJetur 



, a Cerere , ohm Dca , inucntricc ftugum : qux & ipfalxpilfi - 



,me pro ipfo trumento , feuc;iani,panelicut libcrpro vino,per 



metonomiam dcnomiiiarur : qua(i dicas potum humciita- 



. ceum. Quando veroappellatlo ccrcui^ixpiimurn nata , quo- 



t mojoue aj nos vlque propagata lit, Jerinirc Jifficile eft. Nam 



etlia Cctere , vt Jiittumcll: , origincm iuam lunipiifle nullum 



fit Jubium:tamcn vnJc rcliqua particulx aJiedio incplcrit; 



\ ipiiufquc intcgri nouique nomlnis cercui/ia vnje Jcnomlna- 



■ tioortafic : qui id Jeclarauerit , aujiui neminem.Itaquc quij 



Vifia, 3.\3.x c\i\\ii linguae vocabulum fic,mcignorareconHtebor 



': libentcr. Conftit ncc Gr.-ccum eflc , ncc Latinum,nec Itall- 



cum , nec Hirpanicum , ncc Gallicum,necGermanicum, nec 



Slauicuin vcl etiam Hcnctum ; & tamen apuj folam Germa- 



nicam & Henctam gcntem Latlni nominis appellatio cum 



' jpfa rei poflcnaonc, ad hxc vfque tcmpora perfcuerac : nifi 



fonedicere vclimus , a viribus Ccreris fortit.im clfe illamap- 



pellationem , quoJ Cereris, feu frunicntl vis tota in aquam fit 



incoifla. Vndc vulgo diclmus , Cereuifia , q. Cereris vis in 



^qua. ScJ hxc mifla facamus. neque de or.-rtione iftius Cer- 



uifia: appcilationi-^ J fputcmus fcrupulohus : fiquidem con- 



ftac om:iibus , quiJ eonomincintelligamus. Vtuc fit igitur, 



nomen hoc , quocunquc tandcm authorc inucntum fit , mul- 



to reccrtius tfl^: vijctur ipfo potu frumcntaceo antiquiiri- 



mo. Nam ^'^yptios primo; huius potus authorcs fuiflfe , 



Bon vfque ajeo longo Jccutfu annorum poft obitum No- 



hx, fctiptoie"S tcllantur. In hoc ramcn illorum Jifcrimina- 



' tas funt (^ntcntia; , quo J vnarn & eandcm rcm , feu vnum il- 



luJ potionis frmncntacca: gcnus , non vno nomine vocaue- 



"rnt. Nam potum ex hordeo confc£liim appellabant Zy- 



"thum,vt & Ihiofhr ■flM.^'} Pluiri tih.^x.caT.z\. znt\io): c^, 



vbiinhxc verbafcribit: £x frueihit! fiunt pottti,Zythum in JE- 



fVfto: C^Ha (^CertA, in Hipamd^.Ceruifitl^/T flwi genen. iij 



Ca!lia,Alii<]ue fromnciis. G\:xci vcrovarias illi injijerut appcl- 



lationes.Vocauerunt enim oiva» «gV.^»", iJ eft Vinum hotjca- 



ceum , ex hor Jco confeiftum potuni. EunJem Ariftot. [ Athe- 



nso tePtc) 7ri'3» vocaait.vnje Bohemis,& gcnti S'auici,appcl 



latio deJufta cfle viJetur,qui vernacula lingua omncm potum 



frumentaccum P!mo , & »(>»v yi'iao nuncupant. Etenim Bohe- 



micura iJiomiacumGrxcis magnam habet afEnitatem :quam 



cum ipfis compara(fc vijctur obvicinitatcni&: confuetudinem, 



dum in Paphlagonia, Galatia, & Afia minori,domiciIium ha- 



buiflct , ante bellum videl. Troianum, & longe quam in has, 



quas nuncincolit regiones , commigraflTet. Cuius ici vel hoc 



indicium eft , quod plurima vocabula, numcrus dualis, figui^ 



locutionum,&: alia Bohcmis cum Grxci? fint cum eadcm , tum 



communia. Verum h.-EC non huius funt inftituti. Sunt alij ex 



Grxcis , qui cundcm potum hordeaceum fi^tmt dixerunt , vt 



Sophorlet in Triplelemo,^ Hec^ttus in Ewcpt. perioiic, vbi Pa:o- 



nas fi^uTvv ait bihere ex hordco, vm^iHw vero cx mi'c & co- 



nyza. Diodorm Siculm Zythum non folum in iEgypro, feJin 



Galatia quoque ficri affirmat hls vetbis:r<j«/.t rfl GaUtit aern 



jri^idiiiUt^vt nequf vnum ea repo,ne!jue oleum pteiiucat. Qustre 



ioncii homines,potum fibi ex hordeo ctmponunt , qu~m appcUxnt 



Zythum. Diofcoridesctiam duo gen'era potus ex hordeo olim 



fafta fuifle tradit;quorum alterum, Zythum s Alterum , Curmi 



nominat.Scd nec is,ncc vllus veterum aliquam laujem illi po- 



tuitribuunt, nec etiam quxnam illius paranji ratio fucrit.de- 



fcribunt. Quo fit , vt neque conieftuiaquidemartequipofli 



Tom. lll. 



mus,quantum nolhaconficicndx Ccruifi.-c tatio a priico illo" 

 frumentacco potu Jitfcrat. Hoc tamcn Iiabcnt conununc, 

 quoj cx liorjco & aliisgtaius parantur. ScJ tacJe ailjucvit vc 

 crcjam, in paranji lationcplutimuninolhim ab ui . vcterurn 

 dilicrrc. .<4«c/-r(it",ctiam,qui vixit circa ^iunim Doniini i o. 

 mfiio Cellic;ct lib.r c.^p dedim n //'o« .cii» , mcniiiut CcrUifix: 

 quamconrici folitam luo tcmporc d.cit ex pafluiis . cuiii nu- 

 cleis .V (ine nuclcis : (eJ liaiic qu.r (inc nuclcij ficbat, melio- 

 rcm cflc iciubds. Itcm laujat vctctem Ccruiiiam Sc qu.c lia- 

 bcat coloreni Vini : Sic«/,iiiquit, cmiji.i, .^unin iijiru ■■ rrd 

 fit,iietui nori apf eUatur,niji lpati;;m ftx menj. m?) triini. <•»:>«! ,£3" 

 m mtnor: tcmpore non eiJ conucnicc.s coHj<rtM.'i<:iih fa. .!...• u, Sic 

 Auerrois .rtate Ceruilia cota (ubftaniia Jiuerla fuic a vctcri il- 

 la vic moJcrn.i:vt qux non ex graui>, irumcnti,(cj pafluus fic- 

 bat. Eltitaquc Cercuifia potuscx aqua , Cercrc fcu ttugibus, 

 & lupi faliii-tarij floribus,coifhone aititiciola contcdu5,ac titc 

 dcfa;catus : vt corporahumana, natiuo humorc obcontuuium 

 ctHuumm cxh.iufta , rurfus vtili irngationc rcftaurentur re- 

 tocillenturque ; dcnique vt (atis riac natur.-c ad (itim rcftin- 

 guendam 



I V. Ceruifia triticea efl reliquarHm menfHra. Cercuifia; 



tritlceie 



Dicemus Inf timis dc forma conficicndx Cercuifi.x-triticex tiuT"^*' 

 fcu albx : vtpote cuius vfus pcr vniuerllim legnum Bohemix 

 &: Poloiiix , imo ctiam ia quibufdam Gcrmanix prouinciis & 

 vrbibus airiduuseif. Nani ad formam illius , mutatis paucis, 

 omncs reliqux Cereuifix pa.antur , fiue hx fint criticcx , iiuc 

 hoideaccx,aut mixtx. 



Frunicn'! 

 V. Frttmentmn pritts maceretur, tumjlccetiir,dehinc in ijriparat lo 



piolcndino redigatur inpoleiititm. 



Qjjando igitur Cereuifia ex tritico arte paranda eft pri- 

 mum omn.um triticum cligitur optimum, nobiliflimum , prx- ' 

 ftancirtimumquc , & quoj ponjcic & iiuor.. cvicris pr.viiat: 

 qualchybctnumeflccoiifucurt; & Columci x lk..h. aj-pciia- 

 tur. Nam iilud quod moilius , lcuiua ,& laxius cl^,luiic vliil 

 non cftaccommodum , nec vnquam ad co;t.uram Ccrcuilix 

 afllimitur. Accepcis igitur x x coris , lcu moaus , in^ii uix. 

 l'ragcnfis;( tot enimpro vna cOiliura aLtipiuutur ad ?txiv ,va' 

 fa impleuda: quoruin lingula quatuor vrnas aj (iimuuni, ton- 

 tinenc ) id pcrbiJuum, aut triduum mai.eraiui aqua flua.atili 

 auctontanain aluco granJi latcribus con(trato.Joi.ct<Si. tlua- 

 tur-,&: humcitccui;, & fufticieati maccrationc intumcltat. Cir- 

 ca quam.macerationcm ctiamaqu.x Jck..\us facicnuUi tlt: li- 

 quijcm fluuiatili aqua, qux molhor cft tontana &; putca.., ci- 

 tius humcllatur majelcuque. IJco Jiiigtnicr cauciiuiim , nc 

 nimium quam par cft, pcrniadtlcat. Caula autcm matcratio- 

 nis hxc potiilimum eflc vidctur,vt tacita ix mtimius tcconji- 

 ta in grano aretatto vis,moJcrata maccrationc pcr vmuciium 

 gra,nr corpus (tfe expromat , J:ffundat,Jiiateiquc. Dico auttm 

 ^f^tz^ci ,mr,der.xia, macir.<ii!snr. , ne vijc;icct vniucla Vis tru-' 

 menti tenuiorifque (ubftanci.c quiJpiam in actommouatum 

 humoremtranstunjat , lijiutius , quam vliis ic rcs poitulat, 

 permaJafcac : quoj alias in mcjicamentorum mfadonibus 

 cxpctimus ; in quibus cas pr.xcipuc vires,qux in tenuiori lub- 

 ftanci.i confiftuntjclicimus. Fit etiam h.x'c frumenti maccratio 

 frigiJaaqua,noncaliJaaut ttpida , ncquc in cepidoioco,(icu- 

 ti in medicamencis : ne , calons bencficio , vis grani in ipiam 

 aquam piomptius cxotbtatur. Macerantur itcm grana fru- 

 uicnti integra,non confrat^a:ne vijclicec integragranrvis fa- 

 cilius JifTipetur : l"cd intra catnem fubftantiamquc illiuscon- 

 tincacur. Vbi ad fufficientiam petmaduit incuinuitque , tranf- 

 ponitur in pauimbntum feu tabulatura ficcum , (xpiufquc fpa- 

 cliis , palifque llgneis veriatur , in hunc potiflimum viiim , vt 

 frequcnti iila difpcrfione diflipadoneque calorem quenJam 

 intra lcfe concipiat ; & humorem, quo initio permaJuit , ali- 

 quatcnusexuat. Tum vero incipit fuaucm Ipirare odorem 

 protrufisrefolutifque abinterno triticl calore halitibus.Qua- 

 rc conteftini in aceruos planos congcritur:ne,fi (parfimdific- 

 ftum iaceret granum , conceptus intro calor facile cxpuat : ve- 

 lum firmius retincatur, intcndaturque , hic labor tcrquc re- 

 peti confucuit QuoJ Jum fit,tum vi & cfficacia i;,m diftl ca- 

 loris grana frumrnti dini.'irt,& gcrmina teniiia,i'iftar capreo- 

 lorum fcu fibrarum, prorrudcre incipiunt : quibus fefe mutuo 

 grana compIciiluntur.Hic vrro iterum diligentem curam Zy- 

 tlicpfr, fcu Cereuifiarii,aJhibcri cupiunt:ne,prxterquam prx- 

 ftns vfus poftulat , gianum ge;miutt.iidcoque vim fuam prx- 

 cipuam, fuaillagerminationc, cm ttac.Mandanc igicur (ubiro 

 iludpalis ligncis vcrti difliparique cx acerais : vt rtfrigcrato 

 aiiquanrifpcr grano, & prxpcdiatur gcrminauo , & qux"grana 

 fiSriscx madore enatis mucuoaJiixferunt concreucruntqut, 

 ca rurfus illa Jifnpatione , euentilationcque Jifiunganrur Jif- * 



trahanturquc. H.c laborfumme cftneceflarius : diligcntcrque 

 animaduertcre iubcnt , ne quidpiam vel pf.x'tcfmittatur , vel 

 fcgniusin eoopere laboretur , indcqueaccidat, vt iplum gm- 

 num, vel quampar ert,ipfaquc res,poftul.it,in gernjcn ^ifliuat: 



K K K 3 vcl 



II 



