Mechan. Phy f Se6t. VL Zytheptica. 665 



fa^io quxdam ? & tamcn interuencu eius laucistiflitnus panis 



conlicitur. Fctnicntancui quoque fcs caloic iblis.aut ijjiiis, 

 auttinii cquin'-. vi nn.-iiordcioccps paitiuni fijt (cparatio pcr 

 (iellilUtioncni. lcvni puticicunt (Cs (lcltillani.ix qiia:datn 

 initio , acdcinum dcllilliiuur i vt id , ijuod uptimum intus 

 latct.fotas cuocciur, pariclquc inutilcsub vtilibus lcgrcgcn- 

 . tur. Quareetunid Ccrcuiliacx putrctafto frumcntocoirficc- 

 letur i non tamcn proptcica iilam praui lucci cllc diccrcn.us. 

 Tribuantut »ircs & ticultatcs ill.f illaudata; vctcrum Zytlio, 

 non modern^ nolha-ceiuilix; cuius confciflio longcalia e(l 

 aconfcclionc Zythi ; proptcicactiam Tircs& facuitjtcs alix 

 & diuerlx. Scd vt expcditnis dc viribus&facultatibus illius 

 iudicarc queamus, initio tempcramcntum CciHjiiix cxcutia- 

 n»us,(cmper & vbiquead duo illaptincipia, a tjuibus dcmon- 

 ftratio oainis .ic Mes rerara pcti confticuir, rclpicientcs, hoc 

 eft , fcnfum & cxpenenciam , Si euidcntem nocionem. Erfi 

 enim Hifp. in -volumine pOftitiiriier frrajfanliii morhurum icrip- 

 fcrit : clcis potufqu'.!Cxpetientia examinari oportere; tamcn 

 Cilenits in eipcndcnJis njtuns vbique iicionisiultam tiuti- 

 nam adhibcn vulc \i\nccli, <\'a6Ainlib.\.iie aliment.facult. 

 fcripfctit , ejm cognitioncm loiigo tempoie , cum cxceita 

 definitaque cxpeiiencia , tumcxodoruni fapoiumque natu- 

 ris , qux examiiiacis tebus infunc : adha;c conlillcntia , quam 

 tL glutinofair & laxam aut dcnfam , &Icuciti aucgrauem ellc 

 contingit, vix deijium rite pcrcipi ac conlummaii.Iudicatuii 

 igitur de viribus & facultatibus Cciuifix , an nutriat,purgct, 

 dilcutiat , abftcrgat , piouocct vrinam ; qux oinnia a pnmis 

 qualitatibus p:oucniunt, pucicalidit3te,frigiduate , nuHii- 

 ditate, & ficcitare : de iliis primo , qaxnara illarum noft rx 

 Cctuilix infint: dicendura clt. Ad hoc vcro ptonuuciandum 

 folum iuftum tanquam fumraum ca in re magiftrum accci- 

 femus , ipfuinquc ducem fcqucmur : vt qui non molo tem- 

 pcramentum , fed & reliquas viies, quas vocant fccundas & 

 teicias , nobis patefaciat. Dulcodo igitur illa , (loquimur 

 nunc dc tiiticeis Cciuiiiis , quas albas vocant ) qualis in ipfa 

 Ceruifiafentitur , non cftincllca , fedobfcurior obtufior.jUc 

 muito ob raultum humidum aqucum admixtum. Deinde lcn- 

 tot &_vifciditas indicac moderatum calotem illi inefft. Pix- 

 terea , quoniam Cetuifia res efl mixta ex tribus fubftantiis, 

 fc^ntcur ipfa quoque qualitatcs & natuiara earura rcrura, 

 qux in commixtionem veniunt. Eftautem maceria Ccruifia; 

 aqua, frumentum , feu polenta, & lupi falidtanij florcs. Sia- 

 guloium difFcrcntias noncxplicabo, quoniam (uis locis ex- 

 plicita funt. Ac, cjuoi adaijuA delecium, alia eft tenuior;raol- 

 lior jdurior , craflior : vnde ctiam alias lenuiarem msgifquc 

 penetrancem, alias pleniorem, craflorcm, glutinofiorcmque 

 Ceruifiam gignit. Iliud iii confcfro eft , & ab omnibus com- 

 ^robatum^aqux finiplicis naturara effe frigidam & huraidam; 

 hic tamen proptcr decoclionem attenuata magis , lcuiorque 

 St, adeoquc miniis frigid.-! ; vt qux igncam quandam ia fc 

 vim conceperits imo ncquc prilfinam (uauitarem rctinet, & 

 ignis VI immutara a fua natura dcgencrauit. Polentafeu mxl- 

 tum Iriticeum etiim calefacit amplius fupra naturalera tera- 

 periem tritici ob toftioncm; & reficcat modcrate. Sed hotdca- 

 «eum maltum triticco niiniis calidum eft; ciim alioqui iplunt 

 hordcum fitfrigidum & ficcum , ac ob tolfionem paululum 

 quiddam caloiis feu empyreuniatis acquirat: ac ficcitas in ip- 

 fo auftiorcrit; & ideo etiam maioii deteifotia vipr^ditum. 

 Luhuliflores Cunt calidi & ficci in fccundo ordine , & vim ha- 

 bent apericndi , detcrgendi , vrinas moucndi ; etiam ca- 

 put tencanc. Ha: funt qujlitates & naturx ttium lubftan- 

 tiaium , quibus Cereuifia pro vatia illarura pcrmiftionc, 

 & parandi rarionc imbuitur. Addo etiatn permiftionem 

 faecum ; quarura naturam aeream fupra cfTe dixinius. Qua- 

 re hinc ia.n facilecluceli:it , omnes Ceruifias in genere cf- 

 fe calidas , & humidas. Sed fi ad inuicem comparentur, 

 plerxque ab hoc gradu vel deficcrc , vel eundem fupcrare 

 pofrunc : ac in paffiuis qualitatibus ctiam magis ficcarc 

 quam humcftue ; queinadmodura etiam de natura vino- 

 tum iudicare lolemus. Nam in earundem prxparatione,ne- 

 quc malti ad aquam , itcmquc lupuli , vt fupra meminimus, 

 cadem vbique ratio fcruatur ; ncque idcm codturx modus. 

 Vnde fit , vcCcruifix, qu.i: plusmilti , minus lupuli admi- 

 fcrnnt , dulciorcs fiant aliis : quibiis autem plus lupuli adii- 

 citur , amariores fiant , caputque magis tcntcnt. Bx ttitico 

 painm omncs m vniuerfum dulccfcunt, & albefcunt : ex hor- 

 deo amarefcunt , crainorcfquc tiunt. Pofttemo hinc etiam 

 liquet , Ceiuifiam noftram eiufmodi cire temperamcnti, 

 quale iam diximus : quoniam bibita nec rcfcigerac , nec fi- 

 tim fedat , ac foris admora mirificc dolotes lenit , inflamma- 

 tiones mitigac , & ad lafiltudnes ctiam mire conducit > fi ea 

 «alida foucantur partes. Conftat autem ca omnia , qux 

 . hifcc facultacibus pixdita funt »itiSuu»,Tm^vi^o/i,f^ , & Xooi- 

 mm vocaii , eircque primo vei fecundo oidine caiida , te- 

 Jiuifque fubftantix , dcnique ka tcmpctata , vt familiatitatc 

 elemcntorumcorpori noltroconfcntiant. Nam quxdolorem 

 fedaot, caufam illius iquabilem rcddunt, ttmpericra demul- 

 ccnr, coicorislubflan:i»m fouent : ca «mnia mcdcratocalore 



fuo vt pixftcnt , neccflc eft : qualia funt mnlua, nlthen, 

 chamomtUii , mrlih m , fimen iini , ^c. quibus iure no- 

 ftra Ccraifia albaadnumcran potcft. Earum , qux mcracio- 

 rcs (unt , calidiorcs cciifcntur , fanguincm vifcidiorem,lcn- 

 tioteni , pinguiorcnique gignunt ; funt boni lucci , & niol- 

 tum nutriunt: prxfcttim quandocx optimis frugibus paran- 

 tur bcricquc dccoquuncur. Illavcto facultas nutricndi cfolo 

 tricico proficifcitut. Ac quod nutriant , huius euidcns fi- 

 gnum apparct in vtriulquc (exus hominibuj. IMuiimicnim 

 cx afliduo Ccruifi.i' , pr.clcrtim meiacioris , vfa , cuiufmo- 

 di cftt; triticis Kegtnohradecenfis in Bohemia, antea cmacia- 

 ciati impinguantur. Hancintcromnes ttiticeas vctc Rcginam 

 dixeris. Eft cnimeaboiiitate prxdita,quam hailcnusxmulari 

 firagcntibus multis nulli cll datum : cuin f.cpc cx eadcm vibe 

 & polentam,&aquam,& iplos Zychcpfos cuocaucrint. In fcf- 

 minisnutrlcibus eui.lcntiusca facult.js nucticndi pcrlpicitui: 

 quodcopiofillime cclt-ttimcque illis lac fuppeditcnt. Conftat 

 autem,qux acpioritant,eacalida& humidaccnfciit:ficuci,qu3: 

 idcm extinguunt , c.iliJa & llcca: & quxgcnerationem illius 

 prohibcnt,rcfrigcrantia & dcficcantiaftatuuntur. Hordcaccx 

 prxfertim meiaciores ill.c ( quales funt in Bohcmia Kaioni' 

 cenfi',Zacenfis,Sl.inenJis,'nQm Setnidnicenfis c Silcfia ) ID liac fa- 

 culraterriticeas (uperarc vidtrntur : vc qux multo ccletius id 

 prxltcnt; & proptcreaanutricibus mirificecxpetuntur.Hxc- 

 nim, vbi illis dcfuerit lac in mamillis,fafto haultu illius Cer- 

 nifix, pauculo fomnc capto , fubitoillarum lagcnuix , ladis, 

 conceptacula , ladc tutgc(cunt:prxtcr hanc facultatcm ctiam 

 vrinam & mcnfc» prouocant. Mirari vcro racrito quis po(!cr, 

 vndc hordeaccis Ccruifiiis tam prompta nutriendif acultas,tti- 

 ticeisnon itcm.cum tamcn triticum nutriendi faculcatcfupc- 

 retipfum hordeum.ac ilhid ftatuatur calefacctc,hoc refnge- 

 rare.Vnde eti.im triticeas magis dcbuilTe poUcrc caletacic-ndi 

 vi,hordcaceas verd refrigerarc. Athuius nos contiarium vi- 

 demus in omnibus fcrc hordeaccis Cctuifiis,vt qux muito ci- 

 tius inebrienttriticcis.Vcrumdefinct,exillimo , mirari,fiad 

 vtriufque Ceruifixprxparationis tationcm oculos & mcnttm 

 coDuciterit ,confideraueritque, etiamin hoideo circaliquem 

 fuccum alimcntaiium;qui partium folidarum fubftantiam im- 

 plere,alere,& augerc po(rii.Qu6dvc'6 idipfum minus fentia- 

 tiir in triciceaCeruifia,adc6 accidit.quod Dimisdiluta confi- 

 ciatur : fi mcracior fieret,tcdcque cxcoqucrctur, nulhim eflct 

 dubiuiTi,quinabunJantiusnutriret:qucmadniodumidipfiimlu- 

 culenter videte licet in Reginohradcnfi Cciuifia , & qux huic 

 perfimiles funt.Sunt etiam hordeacx dulces Ccruifix ; qualcs 

 in rrbe Pragafiunc: hxob nimiam, & facuamquandam dul- 

 cedincm,eamque crairam & vifciJam , uon polFuDtin eobo- 

 nitatis o-tadu cum aliis iammemoratisconliflerc.Nam quam- 

 uis illx quoqiic nutriaat : tamcn crafTum fuccum gignunt.ob- 

 ftrudiones vifcerum pariunc , graucs funt venrriculo , pe- 

 ftori; funt fuffocatiux, cakulorum generatiux, & admojum 

 corpotibus infcrtx, nonfccus ac ciudx Ceruifix, hocci>,non 

 bene pcrcodx , autquxaliquod in pisparatione vitiuinac- 

 cepetunt; vt qux obllruftionespaiiunt , flatus generant in 

 vcntte& prxcorJiis,ibique hxrenc, & xgre tranlcunt , non 

 speriunt , non abftergun-, neque vllam euacuacionem pro- 

 moucnr: fed neqaefitim fcdintivnde colicx.calculi & arenu- 

 Ix pulluiant. Eadcm incommods & vitia cor.citat etiam re- 

 cens Ceruifia , & nonbenedcfxcata , non fccus ac Alnjium, 

 Nam ventrem dillendic,contuibat,dolores intcftinorum,cal- 

 culum,ncphtitim, dyfuriam ftranguriamqucgignit. Et ficut 

 mnflum , antcquam.defcruercic, elt fcigidum : { quod oftcn- 

 duntcraflitics humorum , flacus . obftrud1:.oncj;& quod cor- 

 pus poft vfura illius non excalfaciat)ita cciam de Cemifia rc- 

 ccnti & non defecata cenfendum cft. Hic obiter notandum, 

 quod ctiam, qux fiigi ja funr:JuIciafunt ficut ctiam futit Cu- 

 cumctum gcncra ; qux M/lones vulgo vocantur. Porro Cer- 

 uifia , qux iam acorem corccpit , corruptaque eft , admodum 

 noxia cft neruis,tcnibus,& vcntriculo; denique vitiofum fiic- 

 cum gignit. Acefcunc autcm Ccruili.c vcl vctuftate , vel in- 

 fufficienti coftura, vel pauca lupuli admiitione. Corrum- 

 punturctiamfacillime & acotcm conttahunt xftiuisdiebus, 

 nifi hx in profundifTimis & frigidiffirois ccllatiis afTcruentur. 

 Nam ab aere calido ambicnte lefoluto natiuo calorc Cere- 

 uifixfacileaccfcunr. Illud ver6 mirabilc videiur ,& non nifi 

 foite ad avnm^tietv quandam lefcrendum , quod rofarum 

 fratrrantcm odoiemauerfctur triticea Ccruifia. Hxenimin 

 Cellariura repofitx , aut fi faltcm faemira coronata fertoro- 

 faceo illud fuerit ingrelTa, ilicoptrucrtuntur& accfcunr.Te- 

 nuiores Ceruifix tanio ciiius digcruntur, minufquc nutri- 

 menti adferunt : & fi amarefcunt, minus nutriunt , fed ■abftcr- 

 gcndi facultate pollcnt ob amaritudincm & tenuitatem fub- 

 Irantix : abluunt ob aqux copiam ; & lubricant ob vilcidita- 

 tem ; & maxime per vias vrinx tianfeunt. Q^uoniam autcni 

 Angli quoque Cciuifia fuo modo parata vtuntur , quid dc ea 

 ccnfuciit BruditsLuJitiinttis ,\u dodlus,'placuit huic loco fub- 

 nedttie. Is igitut in lilello de ratione iiUitts infebrtbtis ai An- 

 glo' inlixc vcrba fcriptum rcliquit : Pottu , quo commi4nlt,.r 

 Angli vttintur , mn tiflex ejl -, nim^e vehemens,med:u<,& im- 



beciHii^r. 



