674 EncycIop^cJice Lib. XXIX 



Vnileeim 



fpecies me- 

 tiUics ex- 

 plicantur. 



Ufcu5,niok,canalis,rutrum ligneum, tiulU rutela, lacus feu 

 aiucus lotaiius feu. Mod»^ pr^iparatwnis confilbt m Iotione:de 

 qua vide Amcohmlib^.-^hi tecentet viginti fcx ranones la- 

 vandi metella. /«;?■«'"'■""' cxcoBorU funt fpatha lignea pi- 

 lum,laminacuruata,bacillumteres ,rutrum, pilum tcres.lpa- 

 tha ferrea , contus , contus vncmatus , ac^ua {ectetona,tornax 

 fecretoria , fornax concamerata, molybda-na. Mo.Im exco- 

 queniii occauiti^ad AgrictUmmlibru ludere Meeallua. 



V I. yfidecim fpecies metallicdi. breuiterjic loabetU ex 



Obferuatiomhtii metallicus Georgij 



Fabricij. 



I. Aurum quod ftatim fuura eft , & buod oferyzum nomi- 

 jiant, aut effoditur e terra,aut lauatur in riuulis. E' terraquod 

 effoditur, aut /inceremeft &folidum:aut fcintillis lucentibus 

 tinftum atque imbutum , vt quod adhxret lapidi coerulo in 

 monte Carpatho : item lapidi fifrili, Reperitur autemin pro- 

 pria vena,&in taxislplendore candidis:itemin pyrite proprio; 

 aliquotics inpyrite ferri. In Hyrcania glebas maximas auro 

 micantes repeririait Marcellintti lib.zySc in Galicia frequen- 

 ter glebas aureas atatro fcindi teftatur luftinM /i&.^^.quin et- 

 iam aurum , terra fulgure profcifTa, detegi,fcribit idcm. In in- 

 fulis Moluccis hodie in arenis colligitur. Aurum argentofum 

 nominatut, quod argcnti coloremhabct,quod reperitur inci- 

 teriore PanHonia,moclo in pyiite ferri,modo in faxo proprio, 

 In riuulis quod lauatiir, aut omnino purum cft , aut e lapillis 

 nigris excoquitur, idque modo tcintillis, modo brad:colis mi- 

 cat. E' fofliii hodie optimum eft in Europa ,Pannonicuni, ex 

 eo quod laiiatur , Rhenanura. In Hifpania trcs .imnesaurum 

 ferentes locis diuetfis nominat Silius. Mcmorabile inprimis 

 eft,quod narrat Alexandtr Ncafoliianus in lihro 4. dierum ge- 

 ni'iUtim : certis & fide dignis authoris fe comperiffe ,in cite- 

 riore Getmania intra Danubmm vites exiftcrc , qua;clau)cu- 

 ias & plerumque candicantia folia ex puro auro germinent. 

 Caulam addit , cum ibi aurifodin^ fint , fubtus coalefcerc in 

 radicibus aurum , & vna ingenitum & condenfatum occulta 

 vi & originc , dum germina cmittunt vitcs , mirabili naturx 

 conftituto , aut dccreto ftcllarum , autum fimul crunipcre. 

 II. Argentum vcl effoditur , vt plerumqueivel in fluminibus 

 rcperitur,fed rariflime. Ex arenis lauati atque excoqui mini- 

 mc dubium eft , prxfertim eorum fluuiorum , qui terras me- 

 tallicas pra'terfluunt. NuUum metallum coloribus magis va- 

 rium , vt in eo artificium quoddam natur* mirabile appareat. 

 Color autem eius quidam tranflucidus eft , vt argenti rudis 

 rubri , & argenti rudis iecoris coIore:ilIud rubino gemraas fi- 

 mile , hoc lucem corncam habet , & eft propemodum fimile 

 fardaj. CUiidam tranflucidus nontft',vt albi,nigri,Iutci, pur- 

 purei, vitidis,plumbei , coloris. Rariofesautem colores funt 

 iecoris. Rude autemquod eft , etiam non excoiftum, mallco 

 amen intcrduni traftatui & fignatur. Nafcitur argentum va- 

 tiis tormis , modo filorum more quafi conglobatura ; modo 

 rcapillorum , quafi contortum ; modo ramorura, idqucvarie, 

 elaium , flexum , expanfum , furcatum , tefTellatum , turbina- 

 tum,acuminatum , angulis tribusquatuor , quinque,pluribus. 

 Interdum folidura cft in vcna ; de quamagna: mafTa: raino- 

 rctque decutiuntur : interdum cum faxo coniunftum , aut 

 cumfluoribus,auc cumpyrite:interduni adha;renstantum,ve- 

 luti braiftea : intcrdum oranino feparatura ; prajfcrtira idquod 

 filorum morc conglobatur, aut capillorum denfatur. Argenti 

 cx parte teracia funt alia quoque mctatla, a quibus feparari fo - 

 let ; qualia funt xs , plumbum , bitcmutum : itcm aliaqua;d?m 

 folTilia , vt pyrites & cobaltumj : vt faxa , marmora , lapides 

 lapis fiffilis : tum ille , ex quo x's cxcoquitur.tum ille, quo pro- 

 ptie argentum : item lucciconcreti, vt coeruleum Gishubelia- 

 num. Hic non poflum quin fccretum quoddam communi- 

 ccm , quodiis,qui magnam argenti vira conflare folent, ma- 

 gnum ajferrc poteft Uicrum. Quoniam argentum occultat 

 aliquid auri , non ab re fuerit, fed maxime cx re,maguam ar- 

 gcnti malTam imponcrc in aquam fortem , & itaaurumab 

 argento fecerncre. III. Argentuin ■viuum aut natluum eft, 

 quod purum fincerumque , idque , & in venis propriis, & in- 

 terdumin fchifti vena reperitur : auteft faititiuni,quod enii- 

 nio fit. Minium autem & fchiftos parens huius mctalli puta- 

 tur.Muuum ipfura interdum in lapide fifllU cincreo c5fpicitur, 

 braacatum more: interdumin Igpide mctallico caudidifllnio. 

 Inuenitut «lam purum colore atquefpecie, nihildifFercns ab 

 argcnto rudi tubro , interdum etiam iccoris colore. I V. ^s, 

 leu cuprum , raro purum inuenitur : inucnitur tamen cum in 

 venis pcoprns , tum etiam in argentariis & plumbatiis;in his 

 l?mencop,ofi,,5 Coloribus maximc variumcft : rubet.viret, 

 purpurat.flauefcit.candet : aut fimul omnes hos colorcs com- 

 p^eft.tur: ,dqucm v-napropria , & vena.- plumbatix inn^ta. 

 CnroJ cum pyr,te nafctu,-, cineto folet efl-e colore prx-ftan- 

 t,us:quod cum lap.dc fifl-di.aut lapidis colorem nigira imi- 

 tatur , aut color.s au,e, eft : c,uod cum' pUnnbagin^e^plcrum- 

 quecploresniultiphces habet. Tmaura a:ris .Jupkx cft : aut 



enim tingitur cadmia,& auri colorem refert , aur magnetide, 

 & colotis fit argentei . Squarama: xt\% exiliunc , ciim a;s fcrro 

 traftatur : flos autem asris e candente a:te , cum aperti forna- 

 cibus in catinumclfiuit, taftu acris exilit cu,ii ftrepitu,qui fer- 

 rcis inftrumentis excipi colligique folet. V. 1'lumhum ean- 

 didum e folidis montibus exciditur , Sc fui coloris non reperi- 

 tur.tamcn reperitur purtmi,in lapillis vidcl.nigerrimus , idque 

 ixpius , aut fiauis ,autcandid!S. Quidam ex his pcllucidi funt, 

 vt albi &: flaui coloris , fed iidem tamen adm.odum rari. Inue- 

 nitur etiam quod antimonio eft fimile , cum pyrite aurei co- 

 loris , in quo plurimo ipfum argenti , pyrites aurei eft ferax. 

 Ex eoautcm quodferri lapidi cft firaile , nihil aliud quatn 

 plumbum excoquitur. Quod ptirum non eft, fed mixtura,in- 

 terdum lapidi candiditnmo adh.xret , infperiis fluoribus co- 

 loris argentei , qui lapis aliquando filicis duritiem habet , 

 aliquando friabilis eft. Scd hic multo feracior : aliquando 

 ctiani lapidi nigro aut totum innatum eft , aut fupcrficici. 

 Quod purumelt , fere angulos quatuor habct, quinque, fex: 

 modo etiam cellas fauis , modo eminentias botro fimiles. 

 Suntetiam lapilli nigri adulterini & fteriles, qui in flumi- 

 nibus reperiuntur : funt idem cinerei & flaui , qui in venis: 

 prxterca purpurei , qui etiam vitiofi. Nam in coftione de 

 honitare natiua dctrahunt. Plumbum candidum cilm in la- 

 minas funditur , itatingipoteft,vt colorem auri,a:rifque na- 

 tiui referat:itaintet femitceri, vtinlpicicntipaulolonginquius 

 fucumfaciac. Mifcetur hocplumbonigro, vt opcra ex eo fic- 

 ri pofllnt : per fe enim iiiinus eft tratiiabile. Itera plumbo ci- 

 nereo , ciim Iplendoris, tum lenitatis gratia.PIumbo candido 

 cumadditur quarta pars de orichalco , firaulque incoquitui-j 

 vafa,qu.-E ex e.i temperatura fiunt, argcntoeflc fimilia viden- 

 tur. Appcllatur autem candidum, non quod natur.i ita (ithoc 

 plumbi genus , fed pofteaqiiam ignera cxperitur , & excoqui- 

 tur,tumdemum candoremaccipitfingularera. VI. Slumbtm 

 cinereum,c\\ioA bifcmutura appellant metallici,eft 



Candidius nigro , fedplumbo nigrns albo. 

 Nitet interdum argcnti colore, vnde fortafTe plumbum argen- 

 tarium eft Plinio : interdum purpureo , fed dilutiore : nam & 

 flos eius quodamraodo eft purpureus. Repetitur pyriti aur 

 cadmia: adnatum : itera lapidi cum argento puro illitum, 

 ita vtabargento iiifi ignenon difcernas. Simile quoque an- 

 timonio eft ; quod adnguraraattinet, fed colore prxftantius. 

 Fiuiit ex eo vafa diuerfi generis, qu3C propter colorem argen- 

 tea eflc putes : fed plumbo candido minus funt pondetofa 

 \'\l.Plumhum7ngrum , vulgo plurabum <(»T f|o;j;/t« aut ex 

 lapide excoquitur, aut natiuum cfFoditur. Quod natiuura eft, 

 aut dutum folidumque , aut rainus durumeft. Colore raodo 

 albura , modo obfcurum , modo rubeum, modo ad cccrulcum 

 acccdens. Excoquitur aut ex propria vena, aut e lapidc plum- 

 batio ferace , qui interdum lapidi arenario fimilis ,' interdum 

 fluoribusalbis. MafTarum varia: funt forma; : quidam rotun- 

 d.i; , qu.vdara quadrata; : quatuor , quinque , fex angulorum. 

 Quod fui coloris eft, aut eft planum , aut micarum inftat 

 fplendet , aut eft ftimnii fimile , aliquando etiam a-ri natiuo. 

 Differunt lapispluuibarius & plunibago. Hxccnimpura eft, 

 Plumbagini adnalcitur interdum ochra copiofa , vel minus 

 copiofa. Interdum quoque adnafcitur viride quoddam , quod 

 eiufdcra metalli ferax cft ,& vt nonnulliautumant , plumbi 

 nigri flos eft. VIII. Ferrum autcffoditur, autcolligitur,auc 

 excoquitur, aut lauatur. EtFoditur ex vena:colligiturin agris: 

 ejicoquitutvtrumque, & fofTum quod eff , & colIe<5tum: la- 

 uatur, cuius^mafTuIx raraentaque ex aquis eximuntur. Fct- 

 rum quod ftatira fuum eft, reperiti negatunfiii tamen coloris 

 tcperitur. Alias colore varium eft , plerumque. nrgrum : ali- 

 quando iecoris colore , aliquando pyriii finiile, raro galcnar, 

 rariusitemplumbo cinereo. Foris fpecies diuerfum:aut allur- 

 gens virgularum in morem , aut tumcns fpecic cerebri vel bo 

 tri, aut o,nnino denfam habcns fuperficiem , eamque modo 

 rudem , modo nitidam , modo afpcram, modo coloratani. 

 Concauura quod eft , varias in fc rcs continet. Vnum genus 

 continct copiofam ochram : alterum , vel cretam faponariam, 

 vel morochthum Iapidcm:tertium , picera , vt metallici appel- 

 lant. Fcrrum quodiuxta magnetis venam,cfFoditur jfxpepu- 

 rum clt, & fcrrum diues a metallicis dicitur. Flosferri canji- 

 ditnmus eft & leuis. Acics autem, Grxcisro^ii; /<£<., eftipfius 

 fcrribonitas, qucmadmodum tiniflura eiufdem robur. Fluuij 

 autcra ciufmodi tincSura; apti in Norico multi funt. I X. Sti- 

 ^■■,quod Gr.i-cis ?(V^, Plinio ftibium, in oflicinis antimonium 

 dicitur , lapidera plunibarium refcrt , fed magis niteraut ra- 

 diat, & magis eft fiffile , magis friabile , magis manus tingit 

 EfFe autem hocraetallum proprium , non plumbum, id appa- 

 rere ait Gecrgins Fabricim in ohferuarionibt^-! metaOicis , curn 

 in catinis eft cxcoftum. Nonnulli id cflc volunt,'quo Cintuni 

 nominant metallici , id quod fundi poteft,tcd tradtari malleo 

 non potcft. Inucniturauteminuenis propriis, quod interdum 

 corio plano eft,intcrdum teflcllato, plerumque fchifti fpccie 

 Item iiiuenis argentariis:iteni iuxta venani fchifti lapidis.Quoi- 

 maxime friabile eft & pondcrofum,nominant foeminam^quo. 

 fcabrum&leue , marcra. Natiuum fimile eft plumbo natiur 



excoi^un; 



i 



