678 Encyclop^dis Lib.XXX. 



tatat Cfh^ns : alterum. vtcbartatympano affca,& f''i'«^ »- 

 icfta.carriculoque fub ipfum prelum dcduaa , .mprc.r.one 

 dcfc^- batur. Ad extremum , poft oper.s ed.uonem > For.naram 

 pnmo characleres lauand..& reponcndi fuis locdlis : demdc 



charta, iam defctipta, fingillatimquidcmcxficcan<5a, plicandi. 

 c)ue : coniunftini vcro coUisrenda, recenlendacyje,c)uod vulgQ 

 Collationcm vocant. Atque hacc elt fciagra^liia Typographi- 

 ccs ex Zmmgero 'volum.to.theatrl lih.y 



SECTIO SECVNDA> 



In qua delmeatUr 

 G N O M O N 1 G A. 



P R iE C E P T A. 



N o M N I c A cft ars optico-me- 



•W^^' chanica, de racione rite conficicndi 



Ji.Wil fciothericum. Vndc & Sciothcrica 



vr5§~7^| duitttr. 



]Im im Sciothericumcft horologiun3,in- 

 is^^^ dicans horas pct vmbram. u4lias 

 dicitttr Sciathericuni. 



Eius conddeiatio eft gencraUs.vel fpexrialis. Vnde 

 Gnomonicaeademratione diuiditur. 



Gnomonica gencralis perfequitur partes & afFe- 

 €liones fciotliericorum. 



Pattes fciothcricorum funt index horarius,h'nex, 

 tc fupetficics horafia. 



Inde.x horaiius, qui etiam ftylus & gnomondi- 

 citur , eft verutum, horie indcx per vmbram de fe 

 fparfam. 



Linea: funt circuh', qui infcribuntur inCiperfi- 

 ciem horariam,ea difpofitione & norma,vtcirculis 

 CQsleftibus congruanr. 



Suntque horarij, altitudinum, verticales,declina- 

 tionum , & linex horarura ab ortu vel occafu nu- 

 meratarum. 



Circuli horarij funt circuli magni,qui per vtrum- 

 que mundi polum tranfeuntes,&: in iis fcfe intcrfe- 

 cantes, a;quinodialem in viginti quatuor partes x- 

 quales (qua; horarum funt intercapedines) dirimum. 

 Dicmtur etiam lineachoraris. 



Circuli altitudinum funt , qui altitudinera folis 

 indicant. Appellantttr vjitate almucantarath. 



Circuli vercicales funt qui indicant diftantiam 

 folis ab aliqua mundi plaga. Dicuntnr vftate azi- 

 muth, & lines azimuthicx. 



Circuli declinationumfunt,qui partim defignant 

 diftantiasinitionim fignorum Zodiaci abiequatore, 

 partim longitudincm dierum indicanr. 



Linex horarufn ab ortu vcl occafu numeratarum 

 funtanalogae circulis horariis. 



Supdficieshoratia eft plana, vel gibba. 



Superficies plana eft rcda.vcl obliqua. 



Superficies horaria plana red:aeft,quas fph^rare- 

 ctsel> conformis; obliqua^quae conformis eft fphs- 

 la; obliquie. 



Superficies horaria gibba eft fphaerica, vel varia; 

 « h;Ec cylindracea, vel conica. 



Aftcdiones fciothericornm funt fitas & ordinatio. 



Situs cft vatius refpectu variarum fuperficicrum, 

 quibus circuli infcribuntur: vidclicec refpeftu hori- 

 zontis, nieridiani,vel vtriufque,id eft,refpcau qua- 

 tuor cardinum. 



Ordinatioeft,qua ftylus ordinatur ad fuperficicm. 



Gnomonicajpecialis eft theorica, vel pradica ; & 

 theoretica explicat genera feu fpecics fciothetici i 

 «juod eft nofturnum, vel diurnum. 



Sciothericum noaucnum eft lunarc, vel fidcrale. 



Sciothericum diunuim eft folare:vulgo folarium. 



lllud diuidirur ratione ficiis, & vfus. 



Solarium ratione fituseft fixum,vel mobile. 



Fixum eft in plano, vel gibbo feu rotundo : vndc 

 planum & gibbum Jicitur. 



Solarium planum cft , quod habet fuperficiem 

 planaro. 



Eftque reftum, vel obliquum. 



Solarium planum re(Slum eft, quod fpha^rjE re£tae 

 eft conforrae. 



Eftque squincdialej vel polarc. 



Solarium aquinodiale eft , quod in plano arqua- 

 torisiacetjik axi mundi infiftit adperpcndiculum. 



Eftquc fuperius vel inferius. 



Solatium asquinoftiale fuperius eft , quod dire£le 

 adfpicit feptentrioncm , feu polum arcfticum ijiue , 

 quod reclinat apundlo verticali verfus fepccntrione. 



Solarium a-quinodiale inferius eft, quod direfti 

 adfpicic meridiem,feu polum ancar<fHcum:y7«f,quod 

 acclina: ad hocizoAtem verfus meridiem. 



Solarium polare eft , quod .-Equinoclialis plano 

 perpendiculaiiter infiftens, iacec inaxe mundi. - 



Eftquedire(ftum,vel declinatum. Illudredta fpe- 

 ftac ad feptenciionem vel mcridiem: hoc jfepren- 

 irione vel meridie declinat vcrfus ortu vel occasu. 



Solarium planum obliquum eft, quod conforme 

 eft fphiri obliqua?. 



Eftque iaccns, vel eredlum. 



Solarium obliqnum iacenseft, quod plano horii 

 zontis incumbit :/?« , quod nullos cum horizonte 

 facit angulos. Jjitatc dicitnr hotizontalc. 



Solarium obliquum ereftiim eft, quod phno ho« 

 rizontis infiftirjconftituens cum codem angulum. 



Eftque verticalcacclinatura.vel reclinatum. Ilhid 

 facit angulum redum , & reda ad verticcm attolli- 

 tur : iftud facit angulum acutum ; hocobtufum. Et 

 qiiodlibet adfpicit meridianum dire<flc,vclobliquc. 

 Vnde quodUbet fubdiuiditur in dircctum & decli* 

 natum. 



Diredum cft, qnod feptentrionem vel meridiem 

 redta adfpicit. 



Declinaturaeft, quodamcridie vel feptentrione 

 verfus ortum vel occafum dcclinat. 



Solaiium gibbum eft,quod in fupetficie gibba in^ 

 dicat horas per vmbram folis. 



Eftquc fphjericum , vel varium : & hoccylindra- 

 ceum, vel conicum. 



Solarium fphaericum cft in rotundo pcrfedbo, id 

 eft, in globo concauo. 



Solariumvariuraeft in rotundo imperfe(So,id eft, 

 in concauo cylindri aut coni inuerfi. 



Solarium mobileeft nobilius,vel ignobitius.lllud 

 cft rotundura, idquc in annulo vel cyiindro:hoc cft 

 vel quadrangulare, vel quadtantale. 



Ratione vfus folarium cft horarum inaqualium^ 

 ^'el squahum. Illud continet horas duodecim inx- 

 quales,^ dicitur Anri^UHmrhoc contincc horas duo- 



decim 



