6 8o 'Encyclopxdix Lib. XXX. 



<J;'»nam in 



Kljnonioni- 



vihi etiair dKuli hdfanj, non lineis cuculanbus feucuruisi 

 fed reAis an pUna fupcrficie dc-pingantut : ynde & Itne^ hora- 

 rii dicantut. Dmetfas autem diflancias & defcriptiones linei 

 iit» fottiuntut, pto daierfa fupcificici aftcftione & pofuu ad 

 iwriiontcin vcl mcridiaimm. Piout igitur ciiculus cosleftis, 

 Tui fuperfiaes data tefpond<'t, ab horariis citculis in coelo di- 

 rir.iitLir : ira etiam fupcrficies ilU a^ iifdem diuidatur neceflc 

 eft:ciimfciathericafint repr^efentatio cocli in 14. partes diuifi, 

 Sic V. gr quemadmodum xquinoftialis in coelo acirculis ho- 

 rariisin i^.panes squales dirimiiwt: ita fupcrficics in terrJei 

 tefpondens in totidcm pattes arquales pcr eofdcm circulos 

 d;r;mtnda cft. Et hsc quidemfolaica dirimitur. Rclic^ux vc- 

 loquo ab iquinoftiali fupcrficie,ma2;is rcccdunt , eo etlam 

 diftantias horatiorum circuloium A fc inuiccm magis ini- 

 qualcs nancifcuntur. Sic itaque queniadmodum horizon ab 

 horariisciiculib in ccclo diftin^^itur : codcm eiiammodo fu- 

 pexficics horizontalis ab iifdem diftinguetur. Dc reliquis 

 idem iudicium. In [ectinda flnjje funt citculialtitudinum, qui 

 dicuntur Almucantarath , 81 3'.titudinem foiis indicant. In 

 tertid cUjle func circuli vcrticaies , qui dicuntur Aiimuth , & 

 indicant diftantiam folis ab aliqua mundi plaga. Inqunrta 

 elajje funt circuli declinationum,qui dcfignanr partim diftan- 

 tias initiorum fic^norum Zodiaci ab xquatore,partiin longi- 

 tudines dierum./n 9«:»^ c/.i//e funt Lincx horaium abortu 

 vcl pfcafu numcrararuai. 



VII. In GnoTnonicis prizfltH^Solarta; & hii Sciothe' 

 ricacommMiajin ijtitbus flyliu eft axifjineaverohera- 

 rict/itrtt circidoriti'» bomriornm , per vicejirnas (juartcs 

 partes tyStjuatprij, & vtrumqite mitndi polnw iuccden- 

 tittmjmiones commnties cuvtplano dato- 



Sdathcrica fuat folaria , lunaria , vel fidcraha.Solatia & I\i- 

 naria conueniunt, quantum ^d caufam proximain, idcftpro- 

 icflioiitm vmbras. Lunarcs cnim vmbr.i; idcui prxftant de no- 

 Cic , quodfolares de die. Dico de no(ftc:quia,v: Ri nerm Itb. i. 

 Optic.rL'or. 77 njonetiilli falluntur, quilunaris vinbra;bcnc- 

 ficio in Qigana horario , ad noclis vfum comparato , horas 

 jion minus de die , quam de noifte fe cognofcere pofTe arbi- 

 «.intui : quando quidtm lunx fupia horizontem inccrdiu ver- 

 fantis lumcn , dici lucc dcbiHtatum ac imminutum , tam fxi- 

 guu.m fft , vt vmbras qqjlas j)ri-cidercpolTit. Eft itaque aliqua 

 certitudo fciotheticorum lunarium. At folaria excellunt, 

 & in iis communiailla, qux in reguladefcripfimus. Nimi- 

 rum folaria funt multorum generum. Nam quxdam funt 

 horiiontaha, fiue vcrcicalia , qua* folo impofita , per ftylum 

 erecftum , horas dicj orteridunt : alia funt muralia , qux pa- 

 rictiaffixa, per gnomoneminclinatum idcm pixflant. Rur- 

 fum cx his alla funt viatoriji & mobilia , vt cylindri , annu- 

 ]i , & quadrantcs , itemque aftfolabi : alia fixa , vt muralia 

 folaria : qux quanquatTj in ^iium quoque locum , vbi ea- 

 dem cftaltitudo poli , transferripolTunt, tamen quiain vno 

 loco fcmpcl hxrcnt , fixa dicuntur. DifFerunt autcm fo- 

 laria horizontalia a muralibus , pro diucrfa poli eleuatio- 

 ae. Nam vbi polus totidem gradibus eleuatur fupra hori- 

 TOntcm , auot zquinoiVialis , ncmpe 45. ibi nihil difTcrt ho- 

 rizontalc i murali , aut planum a vcrticali. Vbi autem ma- 

 ioi eft cleuatio poli,quam 45.graduumiibi fcmidiameter cir- 

 cuUxquinodlialis maioreft , quam femidiameter circuli ho- 

 lizontalis. 



Civntpwu VIII. QuatuorferecirCHliprincipesinfcribmtuyfola- 

 fut circuij rits^tamborK.ontalibtUyfiuvenicalibussquamla- 



iinicriban. ... ■'. ,,, i ■ ' 



t^z folaiin: teralWHi O" muraUbns. 



Circuli ifti flmt Meridianus , iEquinoftialis , Horizon feu 

 Almucantarath ( qi;i per lineam hotizontalcm reprxftntatur 

 & circulus vcrticalis , Arabice Azimuth , quem fimiliter po- 

 left teprxfentare linea. Horum circulorum femidiamctri 

 lioc modo quxrustut pro diuerfis folaribus. Defctibatur in 

 fupethcie pL^na , vt in papyrp , quadrans Meridiani dlui- 

 lus in 90 giadus more folito ; figneturque literis A B C. ita 

 vt AB. fuhneahotizont3lis,AC. lincaverticalis.fme fuper- 

 ftcies crefta. Poftea numerctur elcuatio poli , in quadrantis 

 arcu, a punfto C. verfusB. vel conira a punfto B. verfus C. 

 numeretui eleuatio ^quinoftiahs , noteturque punao D. 

 ^quo pi-otrahatur linea ad punftam A, vbi eft angulus rc- 

 Aas quadrantis : fitque linea A D , per quam repr.ffentetur 



..^qmnoAialis, Poflremo duc lineam tranfuetfam , qm 

 orthogonaliter intcrfecct ^quinodlialcm , in punifto quo- 

 cunquc volueris : prout magnum aut paruuin inftitues faccre 

 liorologium : vt v. g. in pundto G.fitque linea FGE,qux repre- 

 fcntet axcmmundi, & duo triangula fubtendat ; ncmpe trian- 

 gulum FA G , & G A E. Erit ergo lincj AE , femidiamcter 

 horologij hori^jontalis ; linea AG , femidiameter horologij 

 i£quino.lii.i!is ; §c AF fcmidiametcr horologij muralis. 



A 



I X. Inuenta femidiametro , fic fabricabis heri- 

 <.ontalefolarium. 



Accipe fuperficicm planam , fiuc fit lamina , fiue tabula li- 

 guea.cuius longitudo fit tripld maior eiufdcm latitudine : & 

 pcr mediam tabulam duc lineam reftam , vt eft in fubie(^o 

 fchemate linca AB , cuius mcdium pundtum fit C. Deinde 

 ouc lineam tranfuerfam,qux hanc priorem intcrfecat in pun- 

 fto C , ad angulos rciftos. Poftea fupcr hanc lincam tranfuer- 

 fam p E , dclcribc duos feraicirculos , qui (ek in pundo Q 

 contingant , quorum vnius , nempe .Equinoftiaiis femidia- 

 metrum pete exquadrante , iam ante defcripto,nempe lineam 

 AG , altcnus vero , ncmpc fuperioris femicirculi fcmidiame- 

 trum capics ex eodem quadrante, puta per ILneam horizonta- 

 lem AE. Ptiorem quidem fcmicirculum , vidclicet inferio, 

 rem , fcu ^quinodlialcm ,dcfctibe fupcr centro E ; fuperio- 

 rem , fiue horizontalem.fupcr centro D.lllum fubtendet hne* 

 vt M O : & hanc fupcriorcm claudet linea , linex M O pa- 

 rallela , vt G F: Defcriptis & nominatis in hunc modum duo-' 

 bus femicirculis , diuidc poft minorem femicircuium in X II 

 parces icjuales ; & e centro eiufdcm , per illas partes , duc to- 

 tidem hncas ad hncam , qux omnium primo fuit dcfcri- 

 pta , nempe A B. Rurfum ex centro maioris femicirculi duc 

 totidem hneas , ad candem lineam AB , ita vt fingulxdu- 

 itx ex centro fupcriori D , tangant fingulas lineas , qux e 

 ccntro inferiori E fucrant protraaa;. Ex his lineis , e ccn- 

 tro fupcrioris fcmicirculi curientibus , mcdia D C erit linea 

 meridici , qua fignabitur duodecima hora. At linea tranf- 

 uerfa,fiue fubtendens femicirculum, etithorizontahs, qux or- 

 tum& occafum folis, &primam atque poftremam horamdie» 

 xquinoaialis oftendet. Itaque ex vna parte fignabitur hora 

 fexta tnatutinaicx altera.fcxta vefpertina. Reliqux hoix fin- 

 guhs lineis , ecentro exeuntibus, adfcribuntur, ita nempe, v: 

 poft fextam horamfequatur feprima jmoxoftaua ,vfque'aij 

 duodecimam : a duodecima vcro notentut reliqux horx po- 

 meridtanx , nempe prima , fccunda , &c. yfque ad fextam vc- 

 fperanam. C^uod fi pluresvolueris horas infcribere,& ad ma- 

 tutinas adiicere quartam & quintam; ad ycfpcrtinas , fepti- 

 mam & oaauam ( nara vtrxque apud nos in zftate haberi 

 poflunt ) tume3demratione,quaprius,exduobus ccntris , vl- 

 tra vtrumque femicircutum excurrendo , & maius fegmen- 

 tumcapiendo, iterum Hncas fe mutuo contingentes,in linea 

 AB. producito. Poftremo his omnibus peraftis ftylumfer- 

 reum in ccntro infige , vt xquidiftet punclis F & G. curaque 

 tanto intcruallo etige , fuper lineammeridiei D C. quantum 

 in quadrante ptxfcripto linea A G. diftat , alinea FG. vt 

 faic Itylusaxem fphxrx reprxfentet, & extrcmitatcs illius«d 

 vtrumque mundi polum rcfpiciant. Hoc horologio ad li- 

 ream meridianam apte pofito , ita vt F. refpiciac ort5m,G. cc- 

 calum , C. Zenith capitis, & D. centrum mundi,poceris per- 

 commode vti. * <• 



Hmte 



(I 



