684 Encyclopa^dije Lib. XXX. 



SECTIO QVARTA> 



In qua delmeatur 

 A V T OM A TOPO E T I C A. 



PRitCEPTA. 



Horolagia 



Automaca 



varia. 



Automsto- 

 riim cxcel- 

 kntia. 



pcfeatis 



buiolOf^io-. 

 ruin ituio- 



inafiium. 



Vtomatopoetica eftars raecha- 

 nicajde ratione conficiendi automata. 

 Automata funt corpoiaj qux beneficio 

 attis feipfa mouent. 



Siintque in vniucrfum triplicia.-motus breoioris, 

 longiorisjvel longiflimi. 



Autoraata mouis brcuioris Cant,^iii/etpja mouent 

 certo horarum [patlo-.vt horolo^ia fonantia,& res lu- 

 dicrx , vt aquila vol3fls,mufcavolans,& fimilia. 



Automata motus longioris {i\nt,qHis JtipJIt moitent 

 t)erartnHm&a7npliHs-yi^\o\>\c(£^^Qs,(\aiie^\xicn- 

 tant motum folisper iz.figna Zodiaci. 



Auiomara motus longillimi funtj quae imitantur 

 motum perpccuum. 



R E G V I, .«. 



I. iyfntomatamerito numerantttr inter inuent^ 

 adtniratione dtgna. 



Cardanuslib. n.defnbtil. ait, inter cxtca reium inuenta, 

 admiratione digna primum locum obtinere py^cidem nautir 

 cam : proximam laudem poffe concedi tormentorum beliico- 

 rum inueiitioni:cui fiiccedat mira illa typis excudendorun» li- 

 brorum ars,nulli poft primam nec vtilitate,nec di[;nitate, ncc 

 fubtilitate fecunda,qux etiam fi primo loco rt:atuatui,refte ta- 

 «Slumciedamus.His tribus totaantiquitas niliil par habet,Ve- 

 riimartcs qua; maxime iliultrantur fubtilitate , funt PiAura , 

 Sculptura , Plaflice. Haftenus ille. Nos meriio admirandis & 

 fubtilibus aitibus addimus Autopiatopoetiejm , qua fit , vt 

 corporibus grauibus, &ad fc mouendumineptis.adum qucn- 

 dam & animtun damus. 



I L Horoloqia automata finnt duobtti 7nodii:ahJijuefti- 

 ncy vcl cumfune. 



De prioribus illis Car.lanus d. l. ita fcribit : Horum , qua; 

 diu iatuerunt,qua:daminuentafunt, vt hoiologiaabfque func. 

 Stant pto tune rotx.in quibufdam mola:fuperpo{Itx, limaci 

 figura denticulis %6. quibufdam etiam pluribus: abhis dcn- 

 ticulatus axis , qui totam agit machinam , circumagitur. In 

 altero rota cft 48. denticulis-in imo difjjodtis, alterique rots 

 implexis, vt cum mola; nixuqu.i: in imo eft circumucrtitiir, 

 alia totidcm dcntibus implcxa ctiam circumuoluta totam 

 macliinam lccum ducat. E: fanc Ijuiufinodi automara plus 

 admiiationis & fubtilitatis habent , quam vulgaria ifta , qux 

 func,adeoqueponderibus,con{lant. 



J 1 1. 7« horologiis automatis non exiguidefeiltu a 

 prdiflantibus mathematit 

 qftenduntur. 



Horologiorumautomatum inuentio tribuitur Boctio Se- 

 verino,fumino philofopho;digna profcao admirationc ob a- 

 cumcn exquifitum , & vtilitatem in publicis £c priuatis homi- 

 num aflionibus inajftimabilcm. Ca-terum vi in aliis horai- 

 num eciam fapientiirime excogicatis operibus, itain horolo- 

 giis non exigui dcfciflus i pra-ftantibus Mathematicis oftcn- 

 duntur, noii tantum propcer aeris ambientis crcbras mutatio- 

 nos.fed etiam pvoptcr intcrnum,fi ita vocare liccc,motus prin- 

 cipmm. Sunc cnim duplicia horologia ; qua;dam fe ipfis & 

 fms tantum rotulis ; quxdam vcro pondcribus appenlis li- 

 brata. Qjiorum illa quia per lamina: culufdam conuolutio- 

 nem violenter incortain inoucntur , idcirco primas horas brc- 

 uiores,poftenorcs autem horas longioies iuftoindicant ; id- 

 quc proptcrea , quia contorca ilU Umina diduciiur innata 

 v^uah VI mctalli , idcirco ptimo eclerius , poft tardius horo- 



logij rotulas impcllit. Alla vero horologia , qaa: appenfii 



pondcribus moucncut , primas horas iuflo longiores , po- 



ftremas brcuiorcs indicant : quia ncmpe pondcra cum lo- 



co naturali , ncmpe cerra: , func propria , celcrius moucntur, 



cum oinnis motus naturalis in fine fit vclocior quam in 



piincipio. Acccdit etiam funis iftius cui pondera alligata 



func grauitas , qua pondcra fub finem magis dcptimuntur, 



quam ab ]initio : quam poftcriorem caufam etiaiii attingit 



magnus iUe Aftronomus Tycho Brahxus parce prima pro- 



gymnafmatum Aftronomix, pag. 148. 149. vbi ita inquit: 



Qviamuis tam illuftriflimus princeps Landgrauius Guilhcl- 



mus , quam ego in hoc plurimum claborauerimus , vt horo- 



logia corrc(flilfinia, non faltem horas, fcd etiam fcrupula pri- 



raa & fccunda conftanti lcge indicantia confici curaremus , 



qualiaTci trla vcl quatuor in promptu habeo , maxima dili- • 



gentia fabicfacta : tamea multas ob caufas , dc quibus ctiam 



cumilluftrifnmo Principe pcr litcras egi , adeopncifaatque 



coelefti normx omni tempore pcrpetuo & xqualis duiftu cor- 



rcfpondentia harcefTc nequeunt , atquc in tam fubcili nego- 



tio nccc0ariuin eft. Nam cuiufcunquc tandcm folertis artifi- 



cis Mcchanici opcra & dexteritate horologia illa conftituan- 



tur , tamcn ob aens & vcntorum varietatem mutationi lunt 



obnoxia: ncc fatis huic iniurix occuiritur ■, fi hybcrno tem- 



poic in vaporario aliquo , etiam rquali, quoad cius fieri po- 



teft,calorc,conferuentur: per fequoque fubinde , vt ab initio 



fatis diligenter compofita , alterationcm aliquam variis de 



caufisadmittentia. Et facileficri poteft , vt dcnticuli aliquot. 



aut iculxquodam loco difpares,harmoniam mocus continui 



a;qualcm& proportionalcmaliquancum incercurbcnt,atquein 



inccrmcdiis horis,carundemque fubcilifllmis fcrupulis, aliquiil 



ina;quilitatis facilo (uggcrant , licct vniuerfalis & diurna rc- , 



flitutio , /iuc ad folcm liuc adftcUas comparata ,facis exafte 



fc habeant. Quin &: filum ipfum quo pondus annefticur, 



quando plurimum demifruir cft aliquanco plus aggrauatio- 



nis addir , vcut fubtile fucrit , quam dum in fupcriori loco, 



pondiis ipfum , minimum cius deorlum tiaxerat. Ec licet 



hoc difFciennam perexiguam in motu horologij implicet, 



tanicn cum & id qiiod inquirere intcndimus fubtiliflimum 



quid fic , & quatuor fccundorum in horologio abefrario in- 



tegri minuti primi iauhiram loco ftellx infinuet , impedi- 



mcnto omni non vacat. Sunt & alia horologiis eam.qua 



opus efTct , ceicicudinis atque fcrupulolicatis ficleiti omnino 



dciogantia. Hucufquc Tycho Brah.-i:us. Quod vcro pro- 



pccr hos deiccT:us nonnulli Machematici vccerum clepfy- 



dras quibus per aqux diffluxum , tanquam modum natu- 



ralem, hora; indicabantur , noftris automatis tam clarc pa- 



lam fonantibus pia'fcrant , id •on video qua ratione poffit 



approbari. 



IV. AHtomatamotmperpettiireuera dantur. ^ 



Guil.Gilbertus Ib.i.de magnete cap. 35. Cardanus fcvbit, ^^ 

 quod ex ferro & lapide Hcrculco inftrumcntum ficri poteft 

 pcrpetuimotus , ironquodipfe vidifTcc vnquam , (j?dopinio- 

 ne tantumconccpta , & cx rclatione Anconij de Fancis Tar- 

 uifini: qualem dcfcribit machinam /»i. 9. dererutnvarietate. 

 Sed parum exercitati func in expcrimentis magnecicis^qui ifta 

 tradunt. Nulla enim atcraftio magnecica maior efTc poceft 

 ( vlla arte, aut inftrumenti forma ) retentione. Rctinentui 

 etiain maiore vi & adiunfta & appropinquantia , quam al- 

 letfta , & motu pcrcita moucntur : eftquc motus ille coiitio 

 vtriufque,non attraftio.Talem machinam multisantefeculis 

 finxit , aut ab aliis acccptam delineauit Pctrus Peregrinus, 

 multoadrem apcioreni : quam miferis figuris deformacam, 

 eciam cdidit lohannes Tayfner, & rationem omnem verbatim 

 exfcriplit. Harc Gilbercus. Scdaudiamus Cornelium Vrebbe- 

 iium, cuius cpiftola de-perpetuimobilis inuentione, ad laco- 

 bumAncrlii- resrcm.fic habct. 



Perccpra ex inquifitione natura: elemcntorum volup- 

 tas,SERENissiME Rex, fola m- impulit vt ad 

 maieftatem tuam fcribcrcm. Multa cnim & aracena&in- 

 crcdibiliaadmirandavidi ,ad cognofcendum Deumex opcri- , 

 bus fuis'perquara vtilia.Aiinon hxc omniaomnipocente& di- 

 uina fapientia in gloriam fuam,& vfumnoftrum condidit?Nam 

 quidnos magis moucant ad creacorem noftrum cognofcen- 



dum,an)an 



