686 Encyclop^di^ Lib. XXX. 



feas inferuientes , vt h.rc vere machina orbem vniucrfiitn 

 ^efcrat , i" ea inff icere licer. Omitto progrefTus regrefluf- 

 <4ue rinTulorum errancium fyJerum , latltu<lincs altitudi- 

 Bcfque i^aliaque innumera , vt prorfus res non n\inus fa- 

 jna quain fidc maior lit, Refcruni SaBor i-egem Perfarum 

 hniufccmodi machinam tam granJcm e virro conftrui fe- 

 cifle vt in eius centro fejeret canquam in terr.-e fphxru- 

 la fpeiftantem fub pcdibus ctiam altra , cxorientiaque ac 

 occidcntia fydcra, vt lic mortalisciim ertct , fupra tanien 

 omnem mortalitatis fartum Sc expedatiouem cfle videre- 

 tur. Et cerce quid maius & diuinius fub hominis fenfibus 

 en.dere poteft, etiam Regi vniuerfum otbcm terrarura pof- 

 lidenti,quara qiiodpoftquam terras & mariapolfidet , eti- 

 aui cceium & aftra , Dci doirjicilium habere «ideatur f Ta- 

 lia lecitantcm Honoratus lanius Valentinus , principis illu- 

 ftrillimi Hifpaiiiaium Phiiippi pri-ceptor , In hteris huma- 

 nioiibus vir perquam doillus & humaniffimus , cxcepit di* 

 ccns : Machina hi-c olim vitro , vt refte dixifti , non vt nunc 

 Hietallo fierifolita erat : cuius tcflis Claudianus cft , prxter 

 etiam Ciceronis autoritacem. Scd libec, inquit, ip/ius «arniina 

 lecitarcjdubij eiufdam caufa, 



lufiter in pnruo cutn cerneret s.thent vilr»f 



Rijit,^ ad ftipcrns taliii liiclit Hedie, 

 huccine mertaltf fro^rrjji J-otentin cut&> 



lam m'U! infrt^ili lud-tut erhe labor, 

 It'.riipoU,r rumque fiiiim hgefjm deorutn , 



Ecre Siracuptis tr-pjlulttamfenfx: 

 lncltifus 'vanii famuLii-ur Cp^ritus ajlris. . 



Et Tjittntp cc-tU mn'!b/!3 vr^et opus. 

 tercnrrit prcprsnm mentittis Ji^nifer annnvf, 



Bt Jittmlata nouo Cynthra ipenfe redit. 

 Istiique f:m!ti ■vttuens audax induflria mtmduvfi 



Catidet,^ btimana fyderamente regit. 

 §luidfalfo infontem tonitru Salmonia mirof! 



Jt.mula natur^ parm repertlt manus. 



CVu.wo, inqnit, quonam modo fpiritu inclufo eam mo- 

 !es tam variis motibus circumuolui potuit , vt Claudianus 

 fefert ? Dei(ide , cqr ex vicro olim nunc autera ex mctal- 

 k):Tum ego : C-u''a cur ex ritro olim fieret machinacoe- 

 leftis orbis , erat , quoniam ciim cfrctarmula vcrc cceli , in- 

 cludebantut minores maioribus : quamobrem qui incus erant 

 & fidera fpcdari non potuiflent , ni(i omnes ex maceria 

 pcrfpicua coitflaci fuiflenr- Itaque qui nurtc has molcsfa- 

 ciunt , vicri fragilitatem verences , coguntur non naturalem 

 mundi machinam aEmularijOrbcmorbi circUmponcndo , quo- 

 jiiaiT) ciim ex mctallo fint , videri non poffent : fed quot 

 funt orbcs , tot efikiijnt tabulas , aut faltem fenas , Sohs 

 orbem Vcneris otbi immifcentes , circuitomque compagi- 

 nant , vt quod eft rotarum , pondcrum , molarum , cur- 

 ruum , dcnticulorum , nolarum , virgarum , funium , atque 

 aliorum inflrumentorum , lateat intus : quamquam nequ.e 

 pondcra nec funes actifex nofter mifcuerit , fedomnia fer- 

 i-o , denticulifque miro conflruxit artificio : ipfi vcro erro- 

 nes e tabulis cum quibufdam circulis- prominentes abfque 

 impedimento fpedari portenE. Ex quo raaifeftum cft , an- 

 tiquam fttuduram longe hac noftra nobiliorem efTe ac 



pnlchriorcm , noftrani vero diuturnidrem. QuoJ fi ex mi- 



teria duraac perfpicua fierent , qoemadmodum diximu» fu- 

 perius dcchryftallocui argentum fit immiflum , tunc & na- 

 turali rocund.T; forma; , & conftruftioni orbium qua vniis 

 altcri includitur , & perfpicuitati ac pulchritudini , cum diu- 

 turnitate confultum effet, Itaque iam in vitro habes ratio- 

 ncm : non qnim facilc erat , tunc maxime , ex alia materiS 

 hanc machlnam perfpicuam facere nifl ex vitro , prxfer- 

 tim quod tunc longc maiores fierent , quam qu» ex me- 

 tallo nunc moles ilL-e. Atque ex his iam patet , quod ma- 

 chin.x talcs , ponderibus non agebantur ; nam includi vix 

 poteranc , & inclufa motum pcrrenncm non habuiffent, & 

 opcris pulchritujinem foedafTent : externis vero motis orbi- 

 bus cx vno latcre tantum , vim vitro grauem atculiffcnt. 

 Quamobrem facilius fuic hoc Aichimcdi fpiritu agere , tum 

 maxime quod orbibus vnum tantum motum addiderat , om- 

 nefqiie circa idcm ccntrum coUocabat , vt Calippus , & 

 Eudoxus , ipfam veto terram exiguam fphxrulam multi- 

 plici motu agitabat in medio nefcio quibus artificiis. Nam 

 lic Archimcdcs exiftimauit orbis partes fe habere , vt in li- 

 beilo dc Arena; numcro manitcfte teftatur. Qj^am opinio- 

 nem fecutus eft; Nicolaus Copernicus a'tate noftra. Anvc- 

 ro ad vngucro , non fatis conftant , cum incertum fit, an Ar- 

 chimedes luns orbes , vt Copernicus , cum clementis ipfis 

 fircumuolui voluerit, Magnifeftum eft igitur duahus de cau- 

 fis , Archijncdi facilius fuiffe molcm hanc vicream facere, 

 3C fpiritu abfque. niau alio agitare , quam noftris temporibus, 

 ab his qui pbcita Ptolom.^ei fequuntur, Sed quod \\xq ma- 

 china fpiritu agi potuerit , magna admiratione haud di- t 

 i;num exiftimo , confidcrantibus nobis quanta vi globulos 

 expcllant machinx il! j; qux in Germania tiunt , cum tamea 

 acris impcru folilm id aganc. Aliter fovfan per fpiritum Clau-, 

 dianus intellexit vim abJitam molis , de quibus in initio' 

 huius operis diximus , Abfcoiiditis enim cx arte vinculis, 

 fcu ( vt nuper diximus ) rotarum contendiculis auxilio fre- 

 tus , maciiina fponte ac fpiritu quodam moueri poterat vi- 

 deri. Nec vcro de motu tantum quo aftra ab Orienten Oc* 

 cidcntem feruntur intelligi dcbet , nam Cicero hic habetr 

 Quod fi ad barbaros vekiti Scythas fphxram aliquis tulc- 

 rit hanc , quam nuper familiaris nofter efFecit Poflidonius, 

 cuius fingula: coniierliones idem efficiunt in Sole&Luna, 

 Si, in quinque ftellis errantibns , quod eificitur in coslo /in- 

 gulis dicbusacno<fIibus,quis in ea barbarie dubitet , quin ea. 

 fpxrafit perfeda ratione ? Hi.-iutem dubitant dc mundo , cx 

 quo oriuntur omnia ac fiunt , cafune ipfe fit efFeftus , an ne- 

 ceffitate aliqua,an iatione,an mentediuina,Et Archimodemar- 

 bitrantur pluis valuifTe in imitandis fphxrx conuerfionibus, 

 quam naturam in efficiendis , prasfcrtim cum multis partibus 

 fint illa perfefta.quam hscfimuIatafolertius.Manifeflum eft- 

 ex his verbis , non folum Archimedem ante Ciceronem , fed 

 ipfius Ciceronisitati Poffidonium imitatumcfTe motusomnes 

 allrorum machina illagloboue orbem referente. Itaque itc 

 iClaudianum exponcre liceat, vt vim illam qua; vinculis mola» 

 vum ac nixu contingatutilatentcm,ac fi non ciret,praner- 

 mifTam, eflfigicm fponte fe agentis machinx , ac 



proprio fpiritu mouentis femet,vt non A 



' pro fpiricu ae"rem,fed animam ipfam 

 interpretcmur. 



S E C T 1 O Q VI NT A- 



In qua dehneatur 

 ISORRHOPICA. 



PRj^CEPTA. 



Sorrhopicaeftars mechanica de natura 

 ^ v(u 5et]ue ponderantium feu iqui- 

 libiioiuiTi. Dichr.us etiiipi tk l<n>'p'pii7nKii, 



Ertquc gencrisjvel fpecialis. 

 Kbrihopica generalis explicat fundanacntajfalla- 

 ciaSj&cognata a;que ponderantium. 

 Fiindamenta fuftt in circulo. 

 Fallaci.'Eluntinf,-»brica,vclabufu. 

 Cognata funt ve(5tis,& fimilia. 

 Xforthopica fpecialis peifccjuitut genera aeque 



ponderancium,qiia: duo funt,libra & ftatera. ■._ 



R E G V L iE. 



I. Jferrhopafunt , qH£ iejualibtu librantur ponderihntt j ^jj 

 ita nempe , vt in r. eutram partefn « ? 



deuergant. 



'ledpfoira» vna voce retH t poteft «^««W^f'' :quo(l iu fe haber, 

 Vt neque ad dextram neque ad finiftram deuergat. Magnu» 

 efl illorum vfus in vita communi. Sicut enim in Ethicis lufti- 

 tia,fic in mechanicis iforrhopica,nominatim lanx feulibra, eft 

 vclut gcneralis regula. Et hinc eft, quod virgo , dcxtta manu 

 ftridlum enfem, legum vindicem, finiftra lancem , tanquam 

 acqualitatis infignc prx fe ferens , hieroglyphice fignificat 



iuftitiam. 



ll TurdA 



