688 'Encydopxdix Lib. XXX. 



Diiofumma 



generain- 



ttiumcnio. 



runimuric- 



(oium. 



prKcipnc 

 obCervianda 

 in organis 



ftulis afe-r immlftus »qu«, modulat.oncm cum fufurto miftum 

 cminh. Tradit V.ttuuius hotum rat.onemifcd poftquamNc- 

 romsjEtatc Vitruuij libros vuigatos conftat , vcnfim.lcm.hi 

 ronvidetutcafuiflctamchat.Neton.,4usadcovulgatara- 

 tionc conftruaaciTcnt. Itaquc Vitruuij .lotmam pro modnlo 

 potids quam cxqu.rua tatione habendam ccnfco Sed non 

 folum nepoti Cxia.i adco placucrunt muf.ca .nftrumcrlta, 

 fcd & Dauidcm re^em fottifTimum v.rumque Icucrum Plal- 

 tctij dulcedo detinuit , qux & Sauiem futentein lenibat. Nc- 

 cue vul^arcm hatmoniam huius infttumenti cffe ciedendum 

 eft , cuiSs loties facra pagina memmciit , quodque vnum m- 

 tei rcl.qua ad Uudc» diuinas celcbiaiidas:aptum fuifle .udica- 

 rint. Conltatfidibus feptuagintaduobus , fotma tiiquctra ad 

 vn^uero, cuius fvmphonia incompatabilis cft. Vidimus&aiia 

 iniltumcntafingulaiis voluptatis atque attificij, vt qu^tuba- 

 ruirv, tympanoru.n, fiftularum.tibiae, lyra:, cornuum, tcftudi- 

 nis, phormingis, fyringx , hcptachoidij , otganorum pioprie 

 d.dlorum , fambucarquc vocem cxptimcrcnt. Hydtaulica 

 auiumcamus, vt nif.vidcas, ementiuntut, itavt auemdixe- 

 tis : cotnua human.s vocibus funt ptoxima , additis fotami- 

 nibus :cum olim abfqueiilis , ad pislium milites excitatcn- 

 tui. Vnde Viigilius: 



■ I Crepuerunt corntia canfU. 



Incopdiia fane muCciabfque modulis tonittuiquefimilioir. 

 Scd tonittus fotium edit giaucm,vehementeOT8c ioconditum, 

 adeo vt puUos in ouo & fcEtus ia vteio quandoque periraat. 

 Itaquehicmaxiniea muficaabhottet. Nectamcneft impof- 

 f.biic ex plufibus talibus intcrfe diflantibusconcentumfieri, 

 <jui exaudiius pi o mitaculo habeatur. 



1 1. JnJirninentamiificacommodereuocantHr 

 ad dno fnmma genera. 



Alia nempe funt \i-ni.m.-, ■\/rt>.c<,}^ , »?»?», qux folo pulfu 

 conccntum cdunt : alia ■4'>iKa^>)m',feu t/i5»-nus», qua; loloveu- 

 tomoucntur,vcl vento &digitis fimul. Sub his diiobusgene- 

 ribusreliqua compvehcnduntur. Nam Tibia,Fiftul3,Bucc.na, 

 Baflbna, Tuba, Vtricula, Sc fimilia inflantur : Clauichutdium 

 feuBarbitus, Pfalterium,Pandora,Cithara,& firailiapulfantur 

 chordis : Teftudo, Harpa, Chclys, Lyta , Tympanum, & alia 

 pulfaiitut fidibus : Tintinnabulum, Cymbalum, Campana , & 

 alia pulfantor a:rc : i riangulummuficum fcu Ctep.taculum 

 pulfantur fetro aut clialibe , Lignca craticula (Germanis Clll 

 fti-ofit'&cl/ itcm £in i)6U-,m gelac(;tc0 l'gno : magoum dcni- 

 que illud organum pncumaticu fimul inflatur & pulfatur. Por- 

 to rcterum inlhumentaraufica.qux chordistendebantur,plc- 

 taque erant t,rTO;t«?A« , tefte Arijiotele infroblematihK^'' Eitm.- 

 ^^%i iim/j of a^^ticcf li Tmyc^ii. Lyra faneicithara,& reliqua 

 infirmcnta'ty;t<i?<ft«, feptem choidarum erant. Im6& ea, qua* 

 flatu fonum reddebant , eodcm pleraque conftabant numcto 

 & harmonia. Quo pcrtinctillud Virgiliani fubfcqux; 

 £/? mthi tiiffiTibui feftcm eomfacia ticutis. 

 Ti^ula. 

 Ratiohuiusrei eft;quia,vt Ttolcmitu lib.ii.demupca ait,vo- 

 ces natuia nequc plutct,ncque paucioies effc pofiunt , quam 

 feptem. Vidc fupia iii Muficis. Sic v.gi.in lyti chorda: olim 

 hoc ordine , & nominibus fueie ■.T^'xcmty7m^v!iiiyif,-\hat^nic>) 

 fcu XH^fcfiUiirn , Trajjs^fmj , TXKgjovtTX , v»t») : Geimanis ita 



dicuntut, Cfrgrofj brummcr/Ser tlcin fcnimmcr/ber britte 

 fcrummcr/£»icmittcIfc9tcij/gro^gcfan3fe9ten/gcfarjgfcpte/ 

 Oiunt. 



III. /k organii mujicii prAcipue ohferuentur quatHor 



apharijmi , & doSlrina modorum. 



A^hortfmi fic habcnt. i.Ommum injlrumentorum Muflco- 

 rum Canon , mater 0> raiiix efi monochordum : quod eft fimpli- 

 ciflimum & leLliffimum inftrumenturo, vna vcl pluiibus iim- 

 plicitcr vnifonis induftum chordis , &ln quotas quantafuc 

 pattes , fecundum numetos radicales diuidi poteftbifccando, 

 tiifecando , quadrifccando , & fic dcinccps. Et iuhocinfttu- 

 mento omnesomniam numetorum Muficorum proportio- 

 ncs acciirtatc obferuate poffumus. Etemplum monochordi 

 fimplicifllmum etit, fi vnicam chcrdam lignoapto fiipeiin- 

 duca^.lignucjuc in tot partes diuidas adicftis ccttis notis.quot 

 fonidiftinfti cxiftunt, fi digitum applicfs choidjc. Figuram vi- 

 <ic apud Lippium in fynoff Mnfic. nonfroeul ab inilio , faglni 

 Tinttnnabiilum. i.^d monochctrdifimfltcitatem quamfrexme 

 «ccedit li^r,e,Kraricula.Hxcemm abfque vllo ncgotio paratut 

 fi baculus hgneus bcne ficcus in multas partcspropoitionalitct 

 ^iuidatui ; q.i3e fecundilm ptopottionum ordinem vinculis er 

 hlo taft.s coll.gjtzfonos cdunt harmonicos,fi baculo pulfen- 

 tur,& ftram.n. colligatoimponantur. Figuram vidcapud Rob. 

 Fludtraa.t.fart. U.6.C.6. ,. Teftudofiue Barbiton eft omnium 

 fduficiL •nftrumcntorumfrincepr:,i3 vtnulla inucntio amiquo- 

 lum aut tccemiorum, magis gtatum edat concentum. 4. In 



Clauichordi» , ^fmilibm infirumentti eutdenttffimn eft fc.nlt, 

 M.iifici.ratio.Coui\zn\. autemiftainfttumCtaceitis tetrachor- 

 dis.qu.x funt dilplicia.ordinaria & cxuiotdxmuz.Tetfachorda 

 «rdinaria (unt quatuor. Primum diciiui \jisr«TO»,id eft,maio- 

 rum leu giauilf.maiiichordarum ex B magno ad E magnum. 

 Et haec elt Bafis. Secundum cft («tiwv, ideft,mediaium , ex E 

 magno ad e paruum. Bt hic eft tcnor. Dicitur autem ■mt fiicz^.j^ 

 cjuiacumolim cffcntttiatantum tctrachoida , nondum ad- 

 ciit» tetrachotdo ijarifCcA»/*» , illud etat in medio. Tertium 

 eft ifti^tvytS/iu}/, difit4t>B*rum, quod ab a patuo per tonuin cft 

 difiundtum. Et eft ab apaiuo ad e paruum. Atquc hic eft AI- 

 tus. S^artum ert vzrtgfo^a/o» , excellentium , feu acuti(Ema- 

 tumabeadaa. Et hic e(f Difcantus. Tetracherdum extra- 

 crdinarium eft cuviiftiSflm , connexaium chotdarum : fic di- 

 ftum cjuia cum a paraoconncxum eft. Eftque cx a paruo ad d 

 paiuuiii. Eft autcm tiiplcx iftoium tctiachordorum progtef- 

 fus,diatonicus, enaimonicus & ch.o.naticus. Diatonicusfit 

 petditonum,& fcmitonium minus. Enaimonicus petdito- 

 num,ac duasd.cfcs,yidel.dicfin maiotcm ac diefin minorcm.i. 

 e.femitonij minoiisdi.n.dium. Chromaticus fitpei femidito- 

 ntim & femitoniumminus acmaius.Confctcu.T. ttiplicifcala 

 [upziin Muficii caf. s.Ha;c doftiina fict dilucidioi,» doHrina 

 fenorum , feuinteruallorum muficerum ,fiue modcrum , vt »ul- 

 go vocant , titc pioponatur. Sunt autcm in vniuctfum mo- 

 didcccm , iuxta vulgatam cantilena.Ti .- Ter trini funt modi,^ 

 'Vnfts. ijuibtn omnU canlilena corttxsinr : fcil. Vni:0nH!,Se7ni~ 

 tcnium , Tonus , Semiditontu , Ditonus , Diatejfarcn ,Diafente, 

 Semilonium cum Diaftnte , Tonm cum diafente , Diafafin. 

 Qui hos modos diligentci expendit , facile rationem intei- 

 uallorummuficoium , atqueita totius h.itmonix cognofcerc 

 potcft. Aitificiola iftorummodoruni diuifio ha:c eli. Modus, 

 vel potiiis fonus, eft intctuallum fiuediftantia ab alio. Ellquc 

 arquabilis , aut difpar. Modus iejuabiiii eft , qui eft eodem in 

 giadu, & dicitui Vnijontn , itcmque ^««f. Eft autcmvnifonus 

 duarum vcl plurium notatum eodcm in loco £oriiuii<Hio,e.gr. 

 fi fol m eadcm claue icpcratur,vcl la. Modus difpat eit,iDquo 

 eft a^Cfi «J '^ns, elatio & demijfio.low; Eftque continuus, vel 

 inteiiuptus. Continuus eft tonus , vel femitohium.To»<« cft 

 filtus vocis a vocc peifecundam peifedlam potentet fonans. 

 Hinc drcitut Secunda: In ptogrcffu fcx vocum muficalium, 

 proxima quarq ue diftat a ptoxima tonOie.g.w,«: exceptis mt, 

 fa, fimul connexis, qua^connexio vocixut fimitonium , quod 

 eftfaltus dc voce invocem, pctfccundam 'mperfeftam,moI- 

 litcrfoD3ns:Tt eft faltus ex ;»r in /«,& viciffim ex fa in «;r,fcil. 

 proiimum. Gixcis dicitur i^mvt^ , & Muficis y?w»Mw««i 

 »»«n«*.Modus intctruptuscertis intcrualliseft difcretus. Eft- 

 que I. imiifiiti^ , vt ditonus & fcmiditonus. Ditcnus eft du- 

 ra& pcrfedla terti3,habetque diiostonos ; qualis eft intetw 

 miifala. Dicitui aWai Tertia, S^»>i</;'r(i»«j eft intcruallum 

 vocis a vocc pcr tcttiam molkm & imperfeftam : fitque in- 

 ter refa, mifol, i. Ilaga^av^jVt diatcfTaron& diapcntc.Di;»- 

 teffaron eft faltus e voce in voccm petquarr.im: qualis cft in- 

 tet vt fa, refol,mila. Alias gJ««r(divocatur. Diafentetd (al- 

 tus vocis a voce pcr quintam ; vnlgb^adrimodu^ & quinta. 

 litqneintci "01 fol,re la,mi mi,fa fa. Poriodiapente co.npo- 

 nitur vcl cum tono , vel cum fcmitonio. Hinc tonui cum 

 diafente cft fcxtaperfcifta cqualiscft intci vt cx c,ad la ina, 

 Semitonium cum dtafente eft fcxta impetfedla : qualis eft in- 

 ter mitx czAfa in c: & contra.3. ' hiricpc^^yVi c(t diafafon, 

 vocis a voce diftantia per oftauam ; vnde & OHaua dici- 

 tur. Fit autem fcptem modis. A'qualibct cnim litciaadfi- 

 milem fit, vt ab A ad a, ab a ad aa. Apud vulgaics Muficos 

 his modis feu inteiuallis opponuntut quatuor intetualla 

 prohibita. i.Tritonttf ,<\\x\ ttes tonos continet ,fitque a/iad 

 roi. Semidiafente ; quod gtaditut a mi ad fa, continens duos 

 tonos, & totidcm femitonia. Semidiafafon, quodcfto(fta- 

 ua , eontinens tiia femitonia & quatuot tenos, tcndcnsi 

 mi ad/a. ^.Dis dia fafon , 3. quod eft inteiuallum pcr dc- 

 cimamquiotam: intia quod voci prxftituta eft meta,extta 

 qugm vagari nequeat ; vcl C vagctur, fiftitia fit. Si autem 

 maiores qnam diapafon occurrat inteicapedines, cum prioii- 

 bus in oiftauaconfbnaat. 



I 'V. Chromaticum Enarmonicum Diatejfarumjic ha- 

 bet , apud Cardanum lib.i6. de fubdl. 



Succedunt his , inquit , mufica inuenta , triplicis olim or- 

 dinis diatcffaron , equibus (olilm vnum nunc diatonicum 

 cognitum cft , reliquos ordines fcu incuria , feu dilficultatc 

 amifimus. Nunc veto breu.ffim^ illorum reftitutioncm per 

 nos fadbam , atquc in piimo & fecundo muficx tiaiftatam do- 

 ceamus. Chromaticumfit pcr fiftam muficam , vbi non fo- 

 lilm in b.fa b mi, fed & e la mi & a la mi re hemitonium indu- 

 citur, vtincheliproprie,fed&organaciusrationis muficaf 

 fuot capacia. 



EnvipaO' 



( Offlll 

 I rmo< 

 I iaicl( 

 i :ntiti 



