6qz Encyclop^di^ Lib. XXX. 



ue fpicitas.quinernos 5: digitos pif.atorum ftupore quo- 

 4anT dcbUicI:: ua pilHs rcmo.a effundu e corporc fuo hu- 

 pio em quendam viftofiffimum & tng>d.fftmum ,_qm cam 

 aquatn , qaa: e(t circa gubernaculum nams velun conge- 

 Wt , vc ad morum reddarur mhabil,. r.^.^7?p««yamen 

 l,b. i. de anripMhld exiftmiac non ipfum p.lcem cffe cau- 

 fam.car nauis rerarJitur , fcd elle f.num duntax-at .quod 

 adfmt fropuli qujdam , a quibus uauis fift.tui. Sed Scalts^r 

 txertit 1 IX r ;"-'• '«"= opinionem , vtpoce expencntia: con- 

 tratiam reftc rehuac. Non tamen rette caufam huius rci 

 adoccaltas qualitates refert , his verbis : Non magis quxn 

 debet.cutremora nauim fiftat , Sc.quiecem caufetur , quam 

 jijnis fic calidus. Scd pergamus in periculis nauigationum. 

 Ea quoque oriuntut ex imferttia n^uu , fi ignoret locorum 

 jcinera , matiijm pcricula , naturam sftus , & alia <\ax artis 

 func ■ vt finimium onerec nauem, vel piane non oncret. O 



ventis velum contta fluftus antetiores intendentjbux : quan- 

 quam nauta; nonnulli affitmant , iifdem ventis velo'ciiis in 

 porcum nauigari, quam cx portu in altum.Et itaquidem fcn- 

 tiunt illi.Sed nos in Geographicis part.i.cap.i.reg.^.demon- 

 ftrauimusjteriamfimpliciter effe ahiorcmmari.i. Summa,^ui, 

 in mari haiienKi explerata fit frofunditnf ,fefe extendit admil- 

 liari* duo cum dimiAio , quanta nimirum exiftimatur efje lelfi- 

 tudo altifima quorunJa.m moniium. Pauciffima veio loca in 

 mari,ad litota Noiuuegi2,& in Oceano occidcntali , quoium 

 profunditas cxplorari hadlenus non pocuit,non arguunt mare 

 profundius cffe ipfa terra, fcd irregularem profunditatem o- 

 ffendunt. 3. Sxlftdo maris condncit ad nauigationem, id^uecb 

 erajfttitm. Salfa enim aqua eft ciaffior quam dulcis. Atquc 

 hinc crt, qugd naucs citius mergunturin aqua dulci,quamin 

 falffa.Dcinde matcrianauiumiignea pcr iftamfalfuginem aca- 

 ric & puttedine pra;fcruatur, 4. Nc» maria tantum , fed ^ 



Kauijat.o- 

 #iis vltts in 



••iuntur etiam ex fegriitla ; vt fi nauis rimam habcat , qu3E Jlumina quidam fefe in mareexomrantia,fatiunturfluxum ^ 



~ ■ ■ "--'••- i--'^;l r?^2(Ar«w. Tamefis cnimin Anglia, quinque amarimilliari- 



bus : Albis ad Hamburgum , oftcdcciro a mari miliiaribus: 

 Scaldis ad Antuerpiam , cocidem a mari milliar.hus , xHnrn 

 hunc fenciunt. 5. ^fus marinus habtt caufam exiernam ^in- 

 ternam. Caufa cxtcina prxcipua cft hina , cuius niotus,qui 

 quidem 14. horis petagitur , in quatuor veluti partes diuifus 

 eft. Pattes iftx- motuslunaiis defignant quatuoi; punfta cosh, 

 putaortum&occafum, & duplex culmcn fcu medium diei 

 & nodis. Singuliscrgo i^.horism^rc, fequcndo curfum lu- 

 nx , qiiatcr mouetur , bis flucndo , & bis rcflucndo. Fluen- 

 do ; cum luna ab oitu ad culmcn dici afccndit : leflncndo ; 

 ciimluna abifto fai1:igio feu culminc dici dclcendit ad oc- 

 cafum.. Rurfus , cum luna ab occaiu ad culmen noiflis afccn- 

 dit , marc intumefcit fcu affluit; cum veroanoftis culmine 

 ad ortum redit , mare dctumefcic ac lefluit.^Nimirum cum lu- 

 naabortu adculmen dici afccndit ,alcenfu fiio aquas ma- 

 rinascleuat , qu2 perfex horas contincnter aftluunt : ciim 

 vcro dcfcendit a culminc diei ad occafum , dcfccnfu fuo facit 

 vt aqu.i- matinx decrefcentes refluant ; non fecus atque ca- 



rihui de. 

 \-'nt iflc 



temseftiue non obftruacur. De piratis , & alils hoftibus na- 

 ui<Tia infeftantibus hiftoria & cxperientia fidem fac.unt.Deni- 

 qu^e vt in republica morbi ciuiles.ideft peccata , fic quoque in 

 naui ca ipfa plurimum darani adfcrunt. 



I V. Nmigatio fadt ad neceffttatem & commo- 

 ditatem vittt. 



Adnecelfitatem, non quidemomnibus in locis,fed in iista- 



mcn,qu.T; flerilicace frumenci , aiiarumuc rerum ncccffariarum 



laboianc , Sc quo ueccffarius commeacus tcrra ncquit aduchi, 



quia vltfa mare fita func. A I commoutatrtfi-, qmi nc^^ozh- 



tioncs &; rnercjtura commodius mari quam teira ficii pof- 



funt. Maior cnim copia mercium iiaui quanx curru aduclii 



poteft. Ec malor varictas mctcium , cx variis & diucvfis lo- 



cis.ad qux'curru vcniri non potcft,adfcrcut Denique cerra5{ 



cuLT.i non ica celciicer & cxpcdite , quaiw nauibus , merccs 



spportancur , prxfeitim a locis longc diffitis ; cumquibus (i 



C0ii}incrcia cxcrcere vclis itinete tcrrci'tri , tanto opus tuetic 



fumptu, vt exptnfs lucrummultis modisfint fiipetacura:. Ita- 



quc m.irinum icci pta:fcrcndum cft tcrreftri, quia co citius 



pcrueuiuit ad metani , & cft miniis fuinptuofum,& plures ad- 



fcrc vcilftates. Neque cft quodobi'cias , nanigauonem effc 



icnue.-nerariam, pericuIofa.-n , & ab humananamra alienam : 



•vt innumcrapoetarum , oiatoium,&; hii^oricorum tcftimonia 



abuudcJoccac.Hjec inquam,obict1io eft nauci.Eft pnim aliud 



ptriculurn teme).;cacis & audac.x , ile quo fapiens ait : g/« 



arna periculutn,perihit in j/t(i;a'iiid vocationis &c officij,qu6d 



j)on eft declinaiidum , fed forti pciflore fubeundum & cum 



Pco fuperandum, Porrocommoditasnauigationis etiam cer- 



iiiturin bcllis marinis , qua: mer.ro prEtcruntur tetreftnbus, 



non folum quod minon apparatu conhciant'..t,fed etii^quia 



fanftioti difciplina conftant, &in iis nulllacftagrorum, vf- 



bium, pa2;oruiTi deuaftario. Ex hispatet, optimam& compen- 



diariam lei familiaris augcndK viarn eflc mcrcatura.n mari- 



nam,qua.n a pi.ccipuo hoc n.iuigationis compendio. vaun>/iMi 



denominant : & bella marina teitefttibus longe effe pia:fe- 



renda. 



V. Bomu nauta erit imbutta alicjKa cognitione Phiji' 



ces , Geornetris, , Geographid , Anemoara- 



pkiit, Ajironomid, Aflrologi<tf& 



Topographia. 





Itaque hoc loco non ab rp fuerit adnotare quofdam apho- 



rifmos qiiosuautacx illis difciplinis debet addilcere. i. Mare 



'vulgo pntntiir cffe aitius terr.i,^ eaiem dcpref>ui\fed non reU'. 



Altius cffc dicitur icfpeftu litorum & orarum , ad quas ita ap- 



pellit, vt fcnfim in globum fcu circulum excumefcat,atquc ita 



tandci-n in medip fui vclut faftigiatu.'n adfuigac , altitudi- 



nem.iuc obtineat ina.iorcm,quam objlnet in iisparcibus , qux 



a maris medio vergunt ad litoraiquarumquidem partium al- 



titudo ficdectefcac,vt quo proptHis ad litora acccdunt,e6 fint 



ipfis litoribus depreff.ores , ita nimirum , vt tcrra in litoiibus 



lit mavi alt.or EJinc Ariiloteleslib.^.de coilo cap..\. ait, aquam 



lua natuva fic defccndcrc , vc fcnfim colle6ta adfutgat , inque 



tumorcm fcfe efferat,ficut & exiguas aqua; guttulas facere vi- 



flemus. Putanc itaqae huiusopinionisauchorcs , falli Conim. 



hncenfeiaw Uh. ,. de ccelo cap.u. q. 4. ad lit. i. fimpliciter & 



linc vll j limitatione ftatuunt mare effe dcpieffius tciia; 



quod ;ft.s autlioiibus & contia natura.n aqux cft , & contra 



inanitcftum fcnfumnauigantlum , qui cx poitu folucntes in 



altumdctenintur, & ejj mavis ad portum adnauigantcs propu- 



gnacula& turres mantimas nauium faftigUs ccrnunt depief- 



fiores.vt Ke^Kcrmanu, ait parte i.p.ohlem.n^tutic.probl. i.Quid 



vero,in..]u.unt cut nau.s.vcnto fecundo vta , eadcm velocitate 



ex portu fertur in altum . qul fertur cx alto in porcum ? Re- 



ipondcnc, .d ficripropterea, quia fluftus maiini anceriotes 



f ti..mfi unt .muienfores , ccdanc tamen facilc.impulfi impetu 



f:;bkquentium flaftuum, & fulcationi ipfius nauis , & denique 



lor igDis,fimtendatur,facit vt aqua inollafeu aheno intume. 

 fcat;fi veio iemittat,facit vt aqua detumefcat. Eademeft ratio 

 affiuxus & lefluxus, in hemifphaerio nobis oppofito. Ad cau- 

 fam intcrnamquod auinet,eainprimls eftin fundo maris,qui 

 v,irios haiitus producit, & in ipfa natuia aqua: marinx , quara 

 creatoi in prima crcationc ipfi implantauit. 6. Ocennus ha- 

 het reriproiativnts fiiuiores,mare meditarraneiitn leniores, Nam 

 Oceanus patcntiffima fua magnitudine fiderum vim cffica- 

 cius recipit : fcd mare meditctr.incum,vtpote anguftius,ra- 

 dios iftos non ita cfficaciter fcntit. y.DuofuntfrAcipuama- 

 tia , qui. nullam Tecifrocatiomm ftniiunt ; Balthicum (y> 

 Ligufticum. Ratio priotis eft partim anguftia aluci , pcr quam 

 fit,vt ladioium coeleftium copiam fufficicntem cxcipeie non 

 poffiE , atque adeo ita vehementer intuigefcerc , vt intur- 

 gefcunt maiia amplioia • partim piofunditas huius maiis , 

 proptei quam fit vt ladiis cceleftibus minus fit peiuiumi 

 partim dcnique fitus , quo fit vt hoc roare fit valde fep- 

 tentrionale , atque adeo a radiorum cceleftium efficaci 

 proiedu longi.is diffitura. R.rtio pofterioris eft paitira 

 anguftia aluei , paitim faxofitas fundi , per quam halitus 

 in fundo refolui nequcunt. 8. Naues vtlocius ab ottu in 

 cccafum , quam nb occafu in crtum ferumtir. Id cxpeiiun- 

 tur & nautaf. Illi enim qui cx Anglia in Hifpanianj 

 nauigant , longe velocius eo perucniunt , quam qui ex , 

 Hifpania in Angliam redeunt. Eft autero Anglia refpcdu 

 Hifpanix oiicntalioi. Et Lufitani , qui Afric» oraro & 

 piomontoiium bona; fpei pirzcernauigant in Indiam orien- 

 talem , eo multo tardius accedunt,quam qui inde reucrtuntut. 

 Illi ctiam , qul cx Hifpania in Amcricam nauigarunt, 

 teftantur z^. dicrum fpatio fe illud itcr confcciffe : cum 

 conira Hifpaniam repetentibus vix ties aut quatuor men- 

 fes fufficiant. Huius rei caufam nonnuUi in eo ponunt, 

 quod maria oronia fua natura fcrantur ad communc il- 

 lud omnium marium receptaculum , Oceanum orienta- 

 lem. Alij caufam referunt ad motum priml mobilis , quod 

 ab ortu in occafum rapidiffime currit , fccuroque rapit 

 infeiioies oibes & clemcnta , arcano quodam impulfu.Qui 

 eigo ex occafu in ortum nauigant , etiam vcntis fecun- 

 dis fpirantibus , vc curfum habeant nauigationis i.mpedi- 

 tiorem , quam habituri effent , fi paii ventoium flatu na- 

 uigarent ex orcu in occafum , quo nimirum aqua niarina 

 coeli raocu impulfa feitur. 9. Ventus eft exhalatio pr&ctfuii 

 calida. ^ ficca. Nimirum quando fumi , id eft, cxhalatio- 

 nes calidx & ficcs , elcuantur in aerem , ibique atte- 

 nuantur & refoluuntur , exoritur ventorum flatus. Atque 

 hic eft caufa , quod coior igneus in nubibus appa- 

 rcns annunciat ventos , & luna rubicunda eofdcm prae- 

 fagit. Cuius rci ratio nulla leddi poceft , nifi quod fu- 

 mi ex tcrra in aetem funt eleuati , atque intcr lucem 

 cocleftcm & nofttum afpedum intericifti. Lux enim im- 

 mifta fumo tubefcit , vt in igne apparet. i o. Ventoritm w- 

 hementi» j^ visnon alinnie eft , ^nwn a cpjiia ^irituum, qui 



f:mt in 



