Mechan.Mathem.Sea.VII. Nautica 695 



i 



nibas & iudicii'; in naiii pijEfiint. 9. Th»lajfomctra , menfor 

 n.iuis.io. Celetnies , liortacor remigum. 1 1. eAHftnut , qui a 

 rcmigandi laborc iubct dclirteic. Proret^ , protx pra.'(-'e- 

 Aus. 1;. Slaupilactt , culiodes nauiuni. 14. HeUyarij , qui ad 

 verfis fluminibus ,aut vcnto contr.iiio naucs fune trahunt, 

 quihelc.von vocatur. 15. £/-«^^^3. cUiliArij , naucs niilites. 

 16. Poriior , qui homincspcr flunicn traiicit. ly.MefonauU. 

 quipanim vc naut.u rcgcnd^e naui opcram fuam impartiunt, 

 patrim etiam vt vedores. i 8. VriiMUr , qui fub aquam fe de- 

 mcrgit.&mcrccs cfundoextraliit. 79. Pryr/imiei , qui curat 

 in puppi. 10. N^jKp^^fMj , fabricatoi nauis.ti. Ka/Mr^,i|ui ra- 

 tes moderantur. x 1 . Nauale , leu armamentariam, locus , vbi 

 conferuantur naucs,&; fiunt. 



«ilia 



X I. Inpyxide nautica oponet conjiderare compojitio- 

 npn & diuerJitAtem. 



In capfula lignc.l caua rotunda cuius fuperiorpars tota vi- 

 tro clauditur, vcrforium fuper cufpidcm longiorcm in mcdio 

 fixam imponitur. Claufura vcntum Sc aeris mocum ab excer- 

 no impetu piohibct. Pcr vitrum intus difcernt omnia poilunt 

 Verforitim circu!.irc c!l,cx leui matcria (' vti chartaj conftans,' 

 cui fubtus ferramcnta magnctica annc(fluntur. Supcrne 51. 

 fpatia ( qua:vulgo pund:adicuntut)pro totidem in hoiizonte 

 mathcmaticis' intcruallis aut vcntis diftnbuuntur , cjui noris 

 «juibufdam dillinguuutur, & lilio indicefepcencrionali. Pcn- 

 dct capfula ad planum horizontis in xquilibtio in annulQ 

 arco, qui in alctro etiam a'quilibratur tranfuetfuii pendulus 

 in pixidc fatis ampla,appolito pln^nbco pondcrcjvnde ad pla- 

 'vum horizontis fc conformat , criamli nauis a fludibus va- 

 riciadata tucrit.Fetramcnta aut funt bina ( cocuncibus ter- 

 minis ) aut vnumouali fere forma, prominentibus tcrminis, 

 quod ccrtius & celerius fuum oflicium fatit : quodorbi char- 

 tacco aptandum elb , ita vt ccntrum ctbis lit in mcdio ferri 

 magnecici. Scd qucmadmodum variatio lit in horizontc , a 

 puncto Meridiani intcrfecantis finitorcm ad rcftos angulos: 

 iic propter variationcm , artihces in diuerfis regiombus & vr- 

 bibus, varie pyxi^cm nauticam dcfcribunt , & magnctica fer- 

 ramenta orbi iili charta~ceo , inquo ji. fpatiorum tetmini,fi. 

 ue puncta ponunturjvatie connciflunt. Vnlgo igitut in Euro- 

 pa4. funt diuerlx compofitioncs &formy. Prima ciuitatum 

 in mari Mcditerranro , in Sicilia , Genoa ,& VenetiartuTi re- 

 pub.In illis omnibus fcrramenta ita in verforio chartacco,ro- 

 fe auc lilio fubncftuntur , vt( vbi nulla eft variatio ) in vcra 

 feptentrionis & Mcridiei punfta conuertantur : Quare vaiia- 

 tionis puniftum exade fjmper ollendit Septentrionisnota 

 lilio /ignata, ciini in otbe mobili apcx ifte lilij , vna cum fub- 

 lunftis magntcicomm filorum finibus ,in variacionis punclo 

 acquicfcit. Altcra vero Dantifci,in toto mari Baithico,&Bel- 

 gicis prouinciisi in qua ferramcnta orbi futiixa a lilio vergunt 

 in orientcm | vnius rumbi. Pro nauigationc in RulTiamdiucr- 

 fitas eftfQu.t vero pyxides Hifpalis , Vlyniponc,Rupcll.r, 

 BurdegaLr , Rothomagi & pcr totam Angliam conficiuntur, 

 habent interuallum 4 rumbi. Ab iftis difTercntiis raaximiin re 

 naucica, & inmarinadifciplina creuerunt crrores. Nain cuni 

 direclionalcs locorum maritimorum ( vc proraontoriorura, 

 portuum, infularum ) pofitioncs, nautici pyxidis adminiculo 

 adinucntx priinumfuerint; marinifijue xftus , pleniucmaris 

 tcmporaex Luna: poficione fuper hoc vcl illo pyxidis pundo 

 (vt vocant ) repertafint:oportet amplius inquirerein <juanam 

 regionc vel iccundum cuius regonis coniuetudinem fafta 

 ut pyxis ilia nautica , qua locoium illorum direftiones,* 

 iftuainque maiinoium tempora obfcruara primura inuen- 

 taquc fuerc. Nam qui pyxidcBritaunica vfus marinarumca- 

 bularum marifque mcdiccrranei dirediones fequucus futtit, 

 plunmum illum a rcfto tramitc abercare necefTe eft Ica qui 

 vlus fucritlt^hcapyxidein mariBritann.co, Germanico , aut 

 Balthico , vna cum vficacis in illis partibuschattis marinisde 

 rec^iorcvia fspc dcclinabitur.lftx difFcrentix' fada: funt pro- 

 pter dillimilcs variitioncs,vt gtauiores errores cuitare poflbnc 

 in ilhs mundi partiLnis.At Pctrus Nonius pyxide nautica, fiue 

 *erorio (quod acum Hifpani vocant ) Mcridianum qux-rit, 

 nulla habica racione variatonis:muItafquc vrgct Geomecricas 

 dcmonftianones , fundamcntis omnino vifitiofis ( propter 

 nunorcm rcrum magneticarum vfum & cxpcrientiam J inni- 

 xas. Eodcm modo Pctrus dc Medina cuin variationcm non 

 admitcir, artcm nauticam plurimis erroribus deformauit At- 

 <juc hxc cft compofitio & diuerfitas pyxidis nautica: , prout 

 :llam dcfcribil' Cml GHbertns U.^J. ,„,gnet, r/t^ g.Antinui. 

 tatcm cius,fiue mucntionem,vide paulo fupra regi. 



X II. Nauta ad viguem tettebit Rhombologiam,id efl, 

 doiirinatn de rhombii,quos vulgo appellant rumbos- 



Eam accurate pcrfequitur Robertus Hues traB ds ghhii 

 P*rte \.vltimi J.incas , irtquit , eas , q»as nauis fecuta 

 acura magneticam fui itincris ductm in xquoris f ipcrficic 

 Tem. III. 



4cfctibit , Pctrus Nonius latine vocat Rumbos , mutua- 

 tus hoc nowen a fuis Lufitanis. (Tuoniam autem vfus ob- 

 tmuit, vt intcr eruditiorcs ctiam vlurpctur hxc vox , litcbit 

 nobis ctiam vti. Rumbi in globis cxprimunrur ciiculi vcl 

 maionbus vcl minoribus , vcl lincis quibufdam tortuofis 

 & incuruatis. In chartis fuis marinis nautx tcOis lincis cx- < 

 pnmcre (olcnc. .Scd hoc cft a vcritatc alicnum , nctvllomo- 

 do aberrortbus dctcndi poterit,Inucntio hxc & confideratio 

 delincandi Rumbos in globo aliquanto cft antiquior. Petrus 

 Noniiis Lulitanus multa dc his duobus libris , quos dc na- 

 uigandi rationc confcnplu. Mcicator cciam in fuis Globis 

 eas exprcllit.Scd vlus corum vfquc dum non adco vulco no- 

 tus. In horum itaquc cxplicacionc par cflcduximus.n^proli- 

 xius paulo infiftcrcim,s,& corum naturam atquc ori-im.™ al- 

 tius rcpetentcs , ad eotum vlumin racionc nauigandi dcue- 

 nucnius. ^ 



Ordicmur autem ab cxplicando ortu atque natura indi- 

 cisnautici , qucm Compalll.m vocant noftratcs Nautx. fiffc 

 autcmplanumrotundum, cuius circumfcrencia in si.partcs 

 a:qualcsfecacur, reJtislincis per centrum tranfcuntibus, tam 

 elt notum quam quod maxirac. Vnicum eius punftura cui 

 fupponitut acus magneti .rfricla , Borcara rcfpicit,cuius'op. 

 policum ncccflario Auftrum rcfpicicc ;& reliquaeius punaS 

 ccrcas & hxasin horizontc tedcs(oportet cnim,vt Compaflus 

 lit horizonti paralIeIus;tefpicicnt.Fixas vocodocendi gratia, 

 non obhtus terium magncti aff-riftum , prxterquara qu6d 

 lua natura varie abcrrat variis in locis,d Mcridiani fitu (quam 

 vocant vanationcm compafli vulgo: ) pro diucrfarum o-en- 

 nuramore vanectiamin compaflo pofitiim cfl'e. Suntlliim 

 qui gr.idibus 5. ra. 57. amphus fcponunt ad Oricntcra eius 

 puntti , quod Borealem raundi plagam indicat , vt noftratcs 

 & Hilpani. Sunt qui gr.j.m.iS.fcrc.Sunt qui intco-ris crr 1 1 

 cum partc quarta abeodcm puncto laparant His tamcn non 

 obftantibus lupponamus , tcrrumperpetuo rcfpiccrc Boreain 

 & Aultrum. Sunt autemh.T: linc.x in Cv^mpaflb. Naurico cx- 

 preflx, communcs feaiones horizoncis & circulorun» vcr- 

 ticahum.Ycl pocius his p.-iralIcl.c.Ea,cui acus fubiicitur, com- 

 munis clt tedio Meridiani & hoiizomis. Hanc qux rerte fe- 

 cat commums cft fcdio Horizontis & vcrticalis circuli 

 dudi per Ortum & Occafum yEquinoftialcm. Sic habcmus 

 quatuorprxcipuos mundicardines. Et totus horizonin qua- 

 tuor a-quaspartcs diuidirur , quarum quxlibet 90. giad. com- 

 pleaitur. Si quaraquc cx his partcm rurfus difpellcas in 8. 

 partes , per 7. vcrcicales circulos ab vtraque parce Mcridiani 

 ductos per verricem,cotus Horizon in ji.xquas partcs fcca- 

 bitur , quarura quxlibcc grad. i \ . cum quarta partcs comple- 

 dctur.TotautcmraundipIagasnautx in fuis ptoftaionibus, 

 quam heti potclt , diligentcr folcnt.confiderarc , minuriorcs 

 partes & dmiliones non fcaantur.Hx-c cft radicis nautici ori- 

 go,quem duccm fuarum profcaionumfcquuntur nautx. 



Vidcamusproximequalcs lincas nauis fccuta Compaflum 

 duccm in fuo curfu defcnbat. Ad faciliorcm autem huius tei 

 intelligentiam hxc prxmittenda ducimus: qux fi reac pcr- 

 pendantur,tacile& perfpicuum leddent totum hocnegotium. 

 I. Omnes omniumlocorum Mcridiani pcr vtrumque po- 

 lum tranfeunt ideoquc fecanc .iEquatorcm & omnes eius 

 patallelos ad rciftos angulos. 



i.Si dirigaturitcr nolbum alio quam verfus altcrum polo- 

 rum nouus fubinde introducltut Mcridianus nouufqjhorizon. 

 j.ferrum , fi magneti aftricetur ,communcm mcridiani & 

 horizontis fcdioncra indicat & alter eius teiminus Eoream 

 alter Auftum perpctuo refpicic quoad modo. Non poflLm 

 hoc loco taceregrauem lapfura Gcmmr Frifij, qui in Corol- 

 larioad 15. cap.Cofmogr.P.Appian affirmat, ferrummagne- 

 ti aftri(ftum fpcftaie pohimBoreura citra ^quatoris lineam, 

 Auftnnum vitra jEquatorcm. Cuius opinioni refragatur ex- 

 pcriencia tum noftra tum aliorum.Fcfcllit opinor eum rimia 

 crcdulitas. Adhibultfidcra vanxalicui rclationi tcmcre con- 

 tra veritatcra effidx. Vt vt rcs fe habct, grauis error& caiito 

 viro indignus. Futilem hanc rclacionem nietito iam antca 

 damnauit illuftrilF. lul. Scaligcr cx nauigacionum Ludoui- 

 ci Vcrcomani & Fernandi Magellancs. 



4. Idem rumbus fccat omncs omnium locorum Mcrldia- 

 nos ad xquales angulos , &fimiles inundi plagas , in omni 

 Horizonti rcfpicit. 



5. Circulus maior dcr vcrticem ( ab xquatore remotum) 

 du<ftus non poteftfecare diuerfos Meridianos adxqualesan- 

 gulos.Itaqne nonaflcntior P.Nonio,qui voluit Rumlios con- 

 nci ex portionibus maximorum circulorum. Cnmenim por- 

 tio maioris circuli incerccpca diuerfis Mcridianis vel minimc 

 ab inuicem difiundis , in.rquales cum iis faciac angulos , non 

 poteftcxiis Rumbusconftare per propofitioncm prxccdcntcm 

 proxime. At inxqualicas hxc angulorum ( inquit)non pcrci- 

 pitur fenfu nifi in Mcridianis longiufculc rcmotis. Efto. At 

 artc & apodixi huius pofitionis error pcrcipitur. Non dccuit 

 furamura Mathcmaticum prxceptioncs artis f cnfu mctiri. 



6 Circulus maior pcr vcrticem alicuius loci duiflus & ni 

 Meridianuminclinans maiores facit anguloscumaliisomni- 



N n n 1 ^ bus 



