70X Encyclop^di^ Lib.^ XXX- 



^-altica 1 



eaufi pLoie<?lIonIs: {.rolcaio, caufa proicai:iIlc,feparata h«c, 

 coniunai. Itaqu- motio proiicicntis moto imprefla.cltforma 

 moti, proiifieinis autem effeftum fcu aftio, fpcciatim proic- 

 aio didl. nu^itaefteomparata,vt lapidi infidcat.vel abfentc 

 eroiicientc Noii enim necede cft , vt efficiens fimul exiftat 

 ecm fuo cffcflu. Hoc omne indc pitet, quod motus illepau- 

 latim tardior efEcitur , prout impetus ipfe paulatimminuitur 

 propter re.lfteutiam tura ipf^us proieai , tum medij. Quare 

 ciira motus illc tandem vnacum impetuomnino euanefcat, 

 fola erit caufa ipfins ptoxima. Reftc itacjue Carianm d.l. ait, 

 quod .Tiotum.vtpote lapis.raoueatur vi acquifita a proiiciente, 

 perquam feriur donec quiefcat. Hanc fententiam vocat fim- 

 pliciirimam , & ait : IUud quod mouet, eft: impetus acquifuus. 

 Ibidem adducit quituor caufas motus violen , diuturni & cc- 

 leris. Prima ef^.quodcaufamouenscelcritct ab initiomoueat. 

 £ecunda,qu64per magnum fpatium:idco maehinaibcllicEquo 

 lon<»iores,e6 procul magis ciacuIantur.Et itaarcusquo magis 

 tenditur ob an^bas caufas, eo longius emittit fagittam. Tcrtia 

 caula eft raritas medij.per quod mouetur : nam m lerc vcloci- 

 tcr, in aqua lente, in terra vix cll impcllercquidquam. Atque 

 ob id, qui naucs hoftium machinis petunt, maximc cauent, nc 

 idus iiat in parre nauis qur lub aqua iacet,quamuis pernicio- 

 fior efTct : fed quia fphajri i J'is occurfu aqua: debilitatur,ma- 

 !unt nauim fupia aquam feiirc , fcd tamen humiliore quam 

 pollunt pattc. Quarta caufa cclcris&diuturni iftuseftacuitas 

 teli , qua: rqinQrcm quantitatem acris obulam habcns minus 

 inipcditur. fhuiem fic philofophatur : Motus projedorum ez 

 naruraii quodamroodo &. viulento confiat ; naturalis in finc 

 3U'.;etur,violentus in prlncipio: quamobrem niilluscx his, qiii 

 iflVpioieL.loruni,iii mcdio cii validiiriinus. Ita videnius machi- 

 pa^.fcor^ioncs^tclattiaiumanuemilla.inquadam diflantiave- 

 hcijicmlptes iftus.quam nimis propc , &,vt ita dicam,lLib ipfis 

 tclisjfcorpionibu-saut machinii intcrrr. 



II. BiaJItcit inomyilbtti elemeKtin h^betfy» cxperlmema. 



N.im portumus »"»«» ciaculari e» variis machinis: polTu- 

 mus (»(•>. implcre fph.Tras,veficas,folles,& «lediante ifto fpiri- 

 tu miracfficere: pofTumus ^^«<Jiwtubiscertiscxciperc,&eia- 

 cularl quam longiffime, vel rocis furfum impellere,vel fugeu- 

 do .ittrahcrc &;c. poffumus dcnique ?«rr«/»,ideft,omnisgcne- 

 ris »r3uia proiicerc, impeliere, fiftere, ciaculari,frangere. Ita- 

 que magna eft Biafticae araplitudoiquam quo minus fusc per- 

 fequamur , efficit figuraruni, quibus machin.x biaftica: reprx- 

 fcntand.e crant, defcclus. Vnum & alterum documcntum ap.. 

 ponemus. Modin mitchincu igneiK faciendi tutiflimus &opti- 

 nius cft, vt vndique fint Jcquales.Machinx ad fpha;rulam pon- 

 dcris ratio centup!a:vt fi fphx'ra,quam emittere debct,fit pon- 

 do lo.crit machina pondo icoo. Craflltudo in imo, vbi pu[- 

 ucrislocus eft, dodrans dimeticntis fphxrulx. Licet autem & 

 pondus & mcnluram cum co machinx augcre : fcd minuere 

 citra pcriculum fraaurxjion licct. In fummo cralfitudo labri 

 machin.x non minor tricntcdinictientislphi^rulx.Canalis di- 

 mccieni .Tqiulis dimetienti fphqtul^ Sc puiucris pyrij pondus 

 ponderi iplius fphcrulq. In minoribus tamen tormentis ma- 

 chin.T pondus ac cr,ifritudo maiorcm ad fphxrulam propor- 

 tionem habcrc dcbet oblcuritatem , atque eadem ratione pul- 

 ucris pondus minus eHe quam fphxrula:. Patct ex hoc ratio, 

 quantum fpatij imum capcrc dcbcat, ncmpe quanmm fatis eft 

 adcontiiicndum puluerem, qui pondus fph.^eruLT a;quet. Zapii 

 f»lmi cr.ijpruiiine , qucm ni;i,llep truftra quandoque tentare 

 licet,/f/o fugno itafrMges. Lapis extenditur fuper planura 

 ligneum , mcliiis fupcr lapidcum ; elcu,itur ab altcro capitc 

 fic vt folum fuftincatur, nulla viadhibita, indcpugno eleuata' 

 pars percutitur, quo idu alliditur limul p!ano;&. in multafru- 

 ua frangitur. Quodfi celcriusferiatpugnus, autfcriiis, quam 

 cxtrcmamlapidis tabulam tctigcrit, irritaeuadit percuffio.ncc 

 frangitur.Ita etiam leui iftu lateres frangimus.Cum enim ei- 

 rremum fimul cum vi iflus ta|>ula; illifum fuerit, pondus iun- 

 gitur cum impetu, & fit non fecus ac fi malleo iiftu vehementi 

 percuteretur, 



SECTIO DECIMA. 



In qua delmeatur 

 jT^DEVTICA. 



P R. ^ C E P T A. 



E!^^pj|v*^ /E p E V T i c A cft .irs bene lutlei-idi. 

 rvt^''.» Eltque gtncralis vcl fpccialis. 

 C^^Si'^ Pxdentica geneialis explicac principia 

 luius , puta fineiii & efficientem, materiam & 

 fprmam. 



Px jeutica fpecialis cxplicat varia genera feu dif- 

 ferpntias ludorum 



R. E G V L if . 



pJ,\"j'P'*^_; l Prtncipiajiue atufe. lujus funt pbyfic^t, ethtca, 

 li&< politica , & trmhematica. 



In iis rebus , qur homlni Chriftiano tanquam adiaphors 

 coiiccITj: funt, diftingui oportet quam accuratifTime. Qu.Tdam 

 cnim lunt huiufmodi.vt petpemotamcn in iis verfari non de- 

 beamus, qualis eft ludu,-, qui ad tempus tantura.idquc bieuiuf- 

 culiim,homini Chnftiano concedi potcft. Diuturna ver6 ea in 

 re occupatio, aflriduufque vfus certe damnandus eft.minimdquc 

 toler.ibilis.Itaquc quodaicbat illc de philofophia,;i>//o/f;>^a»- 

 dum eir,,fed p.xurU : id nos ad ludum transferre polfumus,!»- 

 dendum qu,dem/ed pauco ttmpore. Sicut ergo homini perinit- 

 tendum eft.vt defcffus dormiat, fitibundus bibat, efuriens e- 

 dat:lic eidem conccdendnm eft, vt longis iam laboribus tan- 

 lum non traftus animum ludo recreet. Animi enim honefta 

 rclaxatio non mmus fa;pc vtilis & necelTaria eft adcxhauftas 

 vircs rccolljgcndas.quam quics, fomnus,& cibus. Humanum 

 pgenium cft tanquam arcus,dc quo pQcta : 



ArciH (^ »rma tut tihifmt Imltanda T>i»ni: 

 3t nmqHnm ceffes tendere, mellit erit. 



Eft igitur ^uemadmodum arcus : ita ingenij noftri acies; 

 Vt luraraa illacimentio remiuenda fit.ne frangatur & tandc 



hebefcat. Quod fi ergo hoc fine ludamijs , yt vlres exhauAas 

 inftauremus , hoc vtique facit, vt melius Deo & proximo fer- 

 uire pofTimus , vt fruftra fint, qui aiunt, ludosnonfaccre ad 

 gloriam Dei. Aut enim ludimus, vt ingenium acuamHS,vcl es« 

 nilarcmus:aut,vtcorporis robur firmcmus:qux omnia fane ce- 

 dunt ad nominis Dei gloriam. Atque hic eft/»« ludorum. 

 'Efficiem debet efle homo , quem decct huiutmodi aftio indif- 

 ferens. Materia ludinon debetcfTc impia, fcurrilis, grauis;fed 

 ludicra& honcfta. FoTma in gener^^ft^vt indiffercntia deter- 

 minctur aftioneartificialiter & moralitcrbona.Cum enimlu- 

 dus litinter resmedias , fcu indifFcrentes, homini, cui ludere 

 conuenit,dandacftopera, neabutatur re adiaphora, fed ih*- 

 p»{««# iftamaftione bona determinet. 



1 1. hhdi diBinguunturpottjftmum ex quatuor 

 caufarwn genertbtts. 



'Exfine funt vtiles vel inutites; & vtrique talcs rationc ani- 

 mi vclcorporis. Huc itaque pertinent ludi cxercentes ingc- 

 niuin,firriiantes robur corporis, lucratorij &c. Ex efficiente lu- 

 di funt iuueniles vel equeltrcs: ex materid,pi) velimpij.hone- 

 fti vel inhonefti,libcrales,vel il\ihet3\es : ex formdziudciilit 

 vcl fortuiti &c. Sed vidcarnus praecipua ludorum genera. 



I. Myinda, ^vjiiJ'*,;^»^)'!! ^uia. 



I. Chytrinda,j«T{i'icr«. 



j. Helcyftinda,fcaperda, e>ixviiv^it,cKit7n'(}ci. 



4. Drapetinda, S-g^mwiJ'*. 



{. BafiWndi, SartxiiS'», 



(■. Schcenophilinda, «■;(;«v«^i>i/»*'<«. 



7. Oftracinda, ifpu,K'tiht. 



8. OmilIa,tropa, i<4(^<*,Tf owk, 

 ^. Ludus nucum, mfiia tf^^vui. 



10. Pliftobolinda, •js*«<nCoX<'»A«. 



I I . Ludicrum certaraen immobilitatis, «*«i)7iVJW 



11. Ludut pupaium. fti^tiist vtvf^iyimpi*, 



1 3. Turbo, «-{»f»X(jf, f^cftSt^. 



14. Ludus pilae, rpttf^mi. 

 1 5. Ofcilla, tiiagyt. 



1 6. Saltatio per vn^los vtres, ifKui^U, 

 jy.Oiriculocunt cetca me n,«r«^«;{<«r. 



j 8. Larua, 



