7 1 6 Encyclop^di^ Lib. XXX. 



♦Ibus & ;ocorumpetu!antu.Naul itaque d.ffert a mimo : nif. 

 quod >l;e eu com-cus , fatura nagica. Et quemadmodum mi- 

 n.us estta comceaum eft catmen lu .muans , vt nd.culum 

 facat fic faturaeitpoema multitorme, moidax,& falfum, ad 

 corrieendos corrupcos hominum mores accommodatum Et 

 hxc appellatur S^ura noua L^ina.ln Latuus enmitragoedns 

 Sarura non fuit.fed in nouura plane poeraans genus m.grauiti 

 quodGrxci ignorarunt.E/i/<)?«^ eft pais aduenntia dramatis, 

 a fine adieaa,vt eius vfum indicet , vel ahud quippiara nomi- 

 ne Poeta: moneat. Olira duobus ad iummum vetbis abfolue- 

 batur, i^alete , &c Pltudiu. Hodie iuftum fxpe carmcn explct. 

 AccUentia mtcrnn, feu afftftiones , dramatis lunt , ciuod eft 

 motorium , ftatarium, vel miXtum. Mtonurn cft draraa tur- 

 bulentum, quodplus in agendo confiftit , quam m loquendo; 

 vt Plauti Amphitruo ; Tcrentij Adelphi, Hcautontimorume- 

 nos,& Phormio ; Senecs Hercules fuc ens &: Thycftcs. Simh. 

 riumed drama fedatum.quodplus in loqucndovcrfatur,quam 

 in agcndo.vt Plauti CiftcUaria & Pfeudolus, Terentij Hccyra, 

 Sene^cae Herculps OEtcus. Mixtum eft , quod medio modo fe 

 habet,atque ab vtroque genere partcm trahit : vc Eunuchus & 

 AndriaTerentij,Plauti Aulularia,AriftophanioNubcs& Rana-. 

 Acc dfntix&xtern» funt generalia.velfpecialia. Generalix funt 

 Titulus,Modi,Cantus,Saltatio,Apparatus, Theatrum, Amphi- 

 £heatrum,Scena,&Profceniura.Trf«/«< eft nomen fabulaf.JW- 

 iiiTunt mefurxcerta; cancus,quas Thymelici fcu Mulici,Cho- 

 ris prajfcribebant. Cnntu4 ^ faltftio ficbant iuxta fccnam , in 

 Orcheftra & Thymele . Appar.itui funt omnis generis orna- 

 mcta.vt fyrma,cothurnus('proprius tragcedi.i;)foccus(proprius 

 comcedi3i)introitus, aulxa, tapetia, machins verfuiles, fcenx 

 pifta;, habitus vcftium &c. Thiatrnm cft locus . in quo fabula 

 aTitur & fpedatur. Amphirheafutn eft Iqcus circumftantium 

 fpeftatorum. ScfMiJvmbraculum erat,qu6 lc hiftriones tonfe- 

 rebant. Profcenium , feii pulpitum , eft locus ante fcenam.quo 

 cuocabantur mimi feu hiftiiones,ad agcndas fabulas.vf.'c<</i?"- 

 ti i fpeciali 1 3.pudKom3.aos crant comoe.iiiifrMextatn, rcgum, 

 Principum,Imperatorui<»-<jfc^»j/<?,atrabea,veftime:i generci'"- 

 giitn,3. veftitu Romano;/>/j///iiM,a veftltu Gxxco,! abern.irin ab 

 humilitate ftyli; /^fe//an<i,ab AtcUa, vrbc Ofcoru ; 'l.fn:pes,Cc\i 

 planipedia,ab humilicatc pcrfonarumagentium; rhyntonica, a 

 Rhyntonc , pocta Tarentino. Rcftat carminKgenM ; quod in 

 adibus fpcdatur& choris. Adus in comoedia & tragosdia 

 conftant carraine lambico & Trochaico. Tragoedia fere lam- 

 bicis fenariis.comcEdiaodtonariiSifeptenariis, fcnariis , & di- 

 metris conftat. Chorus fic carraine lyiico. Gcncra funt varia, 

 ♦ & nullis legibus dcuin£la. Videas etiam hcxametros,vt inRa- 



nis : Saphicos & Choriambicos,apud Senecam &c. 



^lt* ludu» yi II. Inter ludos aticrfandos merito nnmeratttr alea. 



«uetfandus. ^^^^ ^^^^^ ^ Palamede Nauplij filio apud Troiam in caftris 

 ad mibtumotiumobleftaadumcxcogitatus putatur. Quidam 

 hunc Palaraedfi latrunculotum au<Sor£prodi<lerunt P'.<{» fcti' 

 bit Theut prifcura quendamDeum talos & aleas inueniflc. He- 

 rodotui autem li^. i . Lydiis hoc inuencum tribuit. Interdiitum 

 olimhuncce ludum Romxfuifle indicac Horatiiis: 

 ludere dodter 

 Seu Gr/icoiub tu trecho, 

 $e-i mali/vetita e^ibut alea. 

 VlfinnUA quiiem .ib. VandeB. X. titule aUxtoribitt , eiufmodi 

 Prxtoris ediftum producit. Prxtor ait : H quit eum,tipud qwm 

 a.ed lufum ^ffe di etur,i}erheyauerit,damnumne ei dederit,fiue 

 quo^ eo tentpore domo e-tu uhtrtBam eftfitidiiium non dabo, In 

 eumcfui aleA udendA caufJi vim intulerit ,vt uiqu resi-rt, 

 ammnduertatn. IWndvim /)a/errr,Paulus iureconfultus fic inter- 

 pietatur:Cogcte ad lufum vel ab initio,vel vidli dura retinent. 

 Sapicntibus &literatis viris femperodio fuit hic ludus. Plato 

 adolefcentcm alca ludentem videns ciim increparet, & ille: ob 

 lem tam paruam nie obiurgas? At confuetudo non eft resparua, 



fuhiccit Plato. Nolebat virfingulatis in confuetudinemvcnu-i 

 ca in rc,quam iudicabat vitiofifllmara. Quo pertinct 'M.\iA:Opti- 

 mtn aieatorell «^j«i^'ini«<.Et iUud: §lunn'o m~liits,tanto pciitsi 



I X. Lndi honefli & liberales aliifunt commmes viris 



& ptteris,ali(£proprt(ii.alterHtrorutn. Sic v.g, litdtfs 



pita & Latrmculoriitn eji com)nunis,parimpar 



eji ludfu piteroritm &c. 



Dc calculis, fiue latronum, latrunculorumue ludo Mmia- 

 ^s in a Ojh''eti> ita tanit : 



lnJi.:tofortimfi t' d s bell* latronum, 

 QemmeUf ille tibi mtlts iy- hojlts erit. 

 Vocitatut hoc nomine , quod antiquicus latrones difti func 

 conduc^itj milites,^ f /.«j-^fi/Hv^quodeft: infcruirc; quiani- 

 mirian in bcllis lcruicbant mcrcedc. Varro tamcn di<Sos eos 

 a laterc vult, quafi latcrones, vt qui circum latcra erant rcgi, 

 acquc ad latcra ferrii habcbant. Ab coque,inquit,vcteres poeta! 

 nonnunquam mihtesappellant latrones,aut, vt pofteafubdit, 

 quod latenc ad mlidias taciendas. Eftin iudis ctiam equitatie, 

 pifc.itio,AH Hfium deamhtilatimcla, , piSlura. Hocpoftremo 

 gcncrequlvtetur,mcm.neric pingercqu.^ afpicientem prouo- 

 canr, & alliciuntad honeftatem , non ad dedecus atque flagi- 

 tium (icut illi pfeudeunucho apud Terentium contigit. Suauif- 

 firaus item cft itiftu muficus,cum duo,trcs, quatuor aut plures 

 incundcm locum coeuntcs,vel vocibu5,vcl fiftulis,vel fidibus, 

 vel his omnibus permiftis fimul concinunc. Quxautemca* 

 nentur vcrba& fententia:,honefta fintjHon amacotia,aut fcur- 

 rilia(vt cx iisqux Madrigali vocanturquamplurimajnecom- 

 nis dodrin.^ expertia. Luderc etiam confueuimus orbitulis li~ 

 gnei ,aut xneis,fiuc trudiculis, fuper longa & angufta menfa; 

 xtcm glo'ts int is iii craccs quafdam fuper menfam impellendis, 

 S hnrcis quoque ligneas per annulS fcrreum impellimus. Pue- 

 rorum ludi lam,Globulorum, nucum,turbinis,trochi,par,impar, 

 item ep ftraci mus. Turbinis lufum venuftiflimis verfibus La- 

 tinorum poetarum fignifcr in j. JEneides dci'cribit,cum furo» 

 rem Anutx Rcgina: depingit. ' 



Tum vero infeltx ingeritibus excUet monftris 

 Immcnfitmfirie morefurit lyrrti hnta per vrbem, 

 Ceu quonilam tortovolitans ub verbere turbo, 

 SUtcmpairimagnoingyro vatua atria circun» 

 Intenti ludo exerient : ille aBut habina 

 Curiiatis fertiir fatiis, ffupet,tnf ia ti,rba 

 Im uhtfque manus mirata volubilebuxhm, 

 D.\nt animes pt.tg.t. ^c. 

 TihuO s quoque lib. .<leg. 5 . hac vfus eft Cmilitudine ; 

 tJnmque agor vt per pLina cilus lola verbere turbo, 



Siutm celfr eflutta verfat ab arte puer. 

 Dcniquc fpoftracifmus eft,quo teftulamauclapillum tenuem, 

 & latum fupcr fluminis acquor humo tcnusinclinati diftringi- 

 mus,& faitus quos cd t priufquam defidat,numeramus. Illevi- 

 dor cuadif,cuius lapillus plures faltus faltaucrit. Oe fiU Ittih 

 etia aliquid dicamus Delcftati funt eo A'exander Maccdo,Iu- 

 iius Cacfar,Auguftu , M.Antonlus,Alcxader Seuerus,Dormtia- 

 nus.omucs potcntiflimi Impcratotes, multique Philofophi,& 

 illuftrcs viti,in quibus etiam Scaruola,lutifconfultus illeanti- 

 quus, nominatur. Commendatus a quamplutimis doft.fllmif- 

 que fcriptoribus , & olim a Senatu Romano approbatus eft. 

 Galcnus librumdc eodem compofuit.in quo vt animo & cor- 

 pori vehementer idoneum commendat lib.i.. «^ uj^iui intet 

 cclctes exercitationcs rcponit. Inhoc non modicavoluptatc 

 mens afScitur , ingenium & animaduerfio excitatur , corpus 

 a;qqaliterexercetur, ocuh, caput, mauus.pcdcs, cum celerlrate 

 dexteritateque commoaentur:vt in eo lufu etiampalxftta:ar- 

 tificium appateat ; quodaffiimitin frimo de Ora . M.TuUiut. 

 Vox ipfa dilatatis arterns clarior efficitur & melior. Sunt au- 

 tcm huius genera complura. 



SECTIO VNDECIMA, 



In qua deltneatur 

 THEREVTICA. 



R. iE c E P T A. 



l^IV» ^ '^ "^ ^ T I c A eft ars bcne capiendi fe- 

 ^I^K !^* *l"^'^^"Pf«Jes.D/«V«r«i^»3Venatoria,& 

 ^*J^ Cynegetica. 



Eftquegener3lis,vel fpecialis :ye«,coinmunis vel 

 piopria. 



Thercutica generalis explicat caufas, efFc<Sbi, fub- 

 iecla,& adiunitaven.irionis. 



Caufi funt hoc ordine. 



Finis eft ve ari & capere feras quadrupedes. 



Effi^iens t ft principalis vcl inftiumcntali*:. ibi 



venaor : \^c funt equi»c3nes,& arma venatoria,Ma- 



teria cft fera quadrupes. 



^^orma cft in veftigAtJonc, infeditione , & prf- 



henfionc 



