Mechan.Mathem.Se6t-X. Pa^deutica. 71 



.henfionc ; eaque vel violenta , vel occulta. 



Effcda UuK in vtj!itate Ik iucunditacf. 



Subiefta funi Ioc.i,vbi dcgunt fcrx. Suntquc na- 

 taralia,vt<yiux , faltus.vcpi:ta : vel artiiicialia, vc 

 viuaria. 



Adiun^fla func tcmpus,vefl:es , & cura canum ve- 

 naticorum. 



Thcreucica fpe cialis eft ratione ferarum,& natio- 

 num. Ibi cft vcnatio clephantorum, leonum , vrfo- 

 lum,ceruovum &'c. hiceftvenatio vdtatain Germa- 

 nia, Italia, Hifpania, Mofcouia , Bohemia (Scc 



R 



E G V L j£. 



I. Vtvenatiojicvenatona accipittir late vel flri^e. 



Vciutia apiid Varronem d venco nomen habet,quod fequa- 

 'tutfcr.is ad vcntum &in vento. Aliis a venis di(fta putatur: vt 

 fit nimiiam veu.ii'i,rcrutarivenas,idell,veftigia 5i iatibula a;ii- 

 malium. Grrci venationcm ab ipfis feris apertiii? ^^^vjn^, Sc 

 5>i?«p?««appcllarunf.vc fitferarum veftjgatio,confi;ilatio,cap- 

 tio (luc captatio. Hinc 5>!f su-n»» fcilicct tt^sjhj , ars v.-natoria. 

 Conftituuncur aatem tres fpccics venationis,atque adco ai lis, 

 vcnatorii: ncmpc venatio,rtii£ledi(fta,aucupium,& pifcatio. 

 Sed nos hoc loco diftinguimus vcnacionem contra reliquas 

 duas fpecies,adc6que ftriitam fignificaiionem attendimus. 



I I. Venatio magnam parit vtilttatem & 

 iiicnnditatem. 



VtiUtai potilTmium eft triplex : vt fcras quadrupcdes ca- 

 piamus illafque vei in cibum, ve! in veftitum noftruni vcrta- 

 mus , vt excrccamus corpus , adcoque vaLctudiniconfulamusi 

 dcnique v: ;xerct-amur in venando ad ilmiiitudincm difci- 

 pilina; bellica;. Hac de re fummatim ita diifcrit Xenophcn, 

 i-bi dcet , qua raticne injtkuerennir apndFirfat, cfui ex ephe- 

 bu excejpjjent , (y in commcntcirio ie venarione. Vcnatio eft 

 Ttiliflima difciplina: bellic.r medicatio : fiquidcm aiUr^facit 

 diluculo furgerc , frigus caloremque iuxta pati. Itineribus 

 itematque carfu exercet. Frequcntcr venantibus acuitur ani- 

 nius , cum mimanior aliqua bellua fefc obtulerit ; quam pro- 

 piiis accedcndo fcritc,contraque irrucntcm dcclinare oportcr; 

 gu.T quidcm (Imiliter folent in bello euenirc. Valctudini vc- 

 natores confulunt,afpiciendi audiendiquc fenfibu proficiunt, 

 tarjius fencfcunt, ad pia;lia vitamque caftrenfcm pripa- 

 rantur. De -voluftate , quamparit venacio , ita catiit piinccps 

 pocta Latinus : 



At fnn Afctmim mediis in vMibM acri 

 Citudet equo : iamqtte hos cmfn , iam pritcrit illos : 

 Sfum.tntemque daripecorainter intrtia votii 

 Optat afrum , aut fuluum defcendere mcnte teooem. 



III. f^enatortt recjnijita c^ officittm ita habent. 



Antc omniafe'ad felicitcr venandum , & ad labores vena- 

 torios quibufdam exercitationibus comparabit : vti uuit ia- 

 cula torqueie eminus , arcu fagittas ad fcopum mitcere , ia- 

 ftate difcum , pugnare ceftibus , lufta coutendcitJ , equos 

 in gyrum flcLTiere, nacare , curreie. Sic iuuenls potius, cui 

 corpus agile 5c qu.idracum , membra valida & toiofa , la- 

 boribus minime ccdcntia , animus hilaris , nec faftidiofus. 

 Siue auccm pcdibus, fiuc equo infidcns ad venatum incumbat, 

 cultus eius commodus & expeditus efto. Omnino ftridlx, 

 quam fluentes & laxx veftes aptiiis quadrant vcnatoribus. Ad 

 colorem quod atcinct , fuerunt in ea opinione veteres , ad 

 ceruos compiehcndendos refcrre , fi effec viridisi adapros, 

 fi fufcus : etfi leucophxum , fcu cinetitium , &nigrumnon 

 intcrdiccrcnt. A puniceo abftinendum duccbant , quoniam 

 hunc tanquam confpe£liorem & celerius percipcrent fera:,5& 

 velocius fugctent. Pileum vefti concolorem volcbant, & 

 villofum przterea. Calceos altos hahebit,qu6 tucius pcr io- 

 ca vliginofa fe penetret. De collo pendebit buccina feu cor- 

 nu, quo pio indiciorum varietate figna mittat , fiue bellua fe 

 mouerit , fiue inuenta , fiuc elapfa , fiuc intercepta fueritsfiue 

 cxhortctur , fiuc rcquirat , fiuc receptum canat. Pndifcen- 

 da illi loca , in quibus quamam bellua; ftabulentur. Nam non 

 quauis rcgione quamuis inuenias. Non funt apud nos ele- 

 phanti, in Africa nulli cerui, Armenia abundat tigribus. Pia-- 

 tcrca natura & mores earum nofcendi fuTit prius : ob qua: 

 non cft eadcm earum capiendarum ratio. Alitet capiuiuur 

 lcpores,aliter ceiui, alitcr lupi , aliter apri. Longo vfu veiti- 

 gia fcrarum ci noia fint , vnde & quj regionc vagcntur, 

 & xtatcm earum coniiciat. Vcftigia ifta funt rc<fta , dircfla, 

 confufa , abfcondita, velocia, acuta. Nofccndum eft pr.^terea, 

 quibuscxclamationibus vtatur. Erit ad hxc pra-ditus cultro 

 venatorio, cuni aliis de caufis , tum vt ramos extruendis fce- 



nis dccutiat. Aiter.i manu ven.ibulum , fcu fclopum pottabtc 

 altcraducetcancs,ciicumuoluctquebrachio,aut adbalthcum, 

 fufpcndct funiculos, quos copulas vocant, quibus cancs,quo_ 

 ties vfus venit , vcl Coiligat ac rctincat , vcl foluat ac dimic. 

 tat. Pra:terea canum voccs acque morcs ncceflc eft cum in. 

 telligcte, nunchos nunc iiios piopriis nominibus compella- 

 rc , fonumque nominis cuiufque quam liccbii mulripliciter 

 variarc , nunc ex graui in acutmn , uunc vicillim ex acuto in 

 grauem , nunc in fubmilfum , nunc in elatum. Quocirca 

 fcriptores^ y,^iui\>{st nomina canum aut monofyllaba.aut dif- 

 laba , certe brcuia, & pronunciatu vocatuque facillimacife iu- 

 bcnt. Talia funt apud Xcnophontem ■i^uxi . S-uua , wr^ to|, 

 r^^ncl, A^Vz^, A^©^ <??"'-•-*". ?>u\«?,. TOjiy. |i>«», (po.tl^^Atjav, 

 aXw TEu^y ,_ uXui^ . ni/ht? & a'ia. Ouidius tamcn in fabula 

 A(5>.-conis,ciu(Jcm canibus nomina , ex natur.iquidcm& pro- 

 prierarihus conun dad.i,fcd trifyllaba, ctiam & tettafyllaba in- 

 didit: Ichnobatcs, Melampus, Pamphagus, Ncbrophonus &c. 



I V. IncatjibHSvennticisfpeElaturvarietOiy 

 ^Halitas , & exercitium. 



Vf.ri -tas eft in eo, quod ali j funt indagatorcs,feu veftigato- 

 rcs magis :ali} pernicitatis.ali) roboris caufa educantur. Albos 

 adindagandum niinus valcre tradunt. Qui lunt tergo nifro, 

 vcnrrc & pcdibus fpadicis , laudanturpra;aliis. CoTOw?«J^»r«f 

 inda;;;uorc3 aurlbus pcndulis , caudis longiufculis , capitibus 

 mv^^nisjpcclor.bus latis, ccruiclbus longis,oculis ful"-entibus, 

 roftrisnigriSjiifque breuibus ac validis,cruribus robiiftis , ac 

 prioribusaliquant6breuiorlbus,cIunibusIaciufcuIis,ventreina- 

 ni , natura afjiles &al.icres. Talesenim inprimis fagaces pu- 

 tantur. Emiffarii aucemcruntlongi, agiles, expediti, crut'bus 

 prioribas longioribus,capitc eriam longiufculo.nec co carno- 

 fo,fcd Icui,oculis micantibus,pe,.T:ore torofi,<cauda longa, nec 

 hirfuta. Cancs Xenophon vult c(fc raagnaminos , fagaces,da- 

 ripedcs,& nitidos. A^itandi xftate ad mcridiem,hyemc pcr fo- 

 lidum dicm,autumno quauis diei parte prster meridiem, verc 

 etiam toto die prxcer vefperem. 



V. Oper£ pretium ejl varietatem vefligiortim cognof- 



cereyqttam illa accipium ex accidentibw 



externis. 



Frigus officit veftigioruni odoribus,itcmqueros & pruina. 

 Borea fpirante,fi ningat; diucius in niuc remancnc vcftlgia, 

 A'!ftro flancc citicis percunt. MatutiHa veftln^ia certiora lunt 

 lla mcdio noftis niiigere dcfinac. Notlcs hybcrnae, quialon- 

 giorcs , vcftigia longinqua prxbenc. Vere , ob anni tcmpera- 

 mentum , certior eftper veftigia veftigatus : nifi quod terra 

 vbi fubmittit flores ,odores confundit. Pr.rtcrcaferuora;fta- 

 tlsconfumit ha'itU5 terra?, vt indc canum narcs minus ad per- 

 cipicnduminueniant. Hycme&xftatc vcftigia plerimique re- 

 dla funt : verc confufa ,Ieporum pra;fcrtim , qui tum przci- 

 pue lafciuiunt, hac illac vagantur,& implicant vcftigia in gla- 

 bretis : proirdc, vt in locis puluerulcntisac fqualidis odorfit 

 exilis & fugax. In herbidis & vcprctis odoratiora funt , ideo, 

 quod non pedum duntaxat , fed crurum quoque , & corporis 

 affriftu veftiglaria fcmiiaodorcm retinct. In opacis locisodoj: 

 minus vanefcit. Olfacicndis cubilibus feiarura , quam vefti- 

 giis diutius immorancur canes. 



V I. CapiHmurferxmnvnomedo. 



Capiuncur, inquam,tcndiculis,laqueis vaIidis,machinis,fofns 

 leui calamo coopertii, canibus validis, caifibus,retibus,iaculis, 

 venabulis,Ianccis,veneno,cfcis variis &c. cumquc grandiorum 

 fcrarum fufcipitur venatio,dt frondofis arborum ramis,cumin 

 fyluis,tumincampis,qua tranficura: fint ferr,anteoppanfai-e- 

 tia fccnx feu vmbracula componuncur, quibus duftores emif- 

 faiiorum feoccultant.cxpcdanccs dum aducni.ant ilJx,vtcon- 

 fcftimeoscum clamoribus cmitcant , & in recia compellant. 

 Qviod minime faciendum,an tcquam pritcr fcc nas ciicurrcrint. 

 Magno ibidcm opus eft filentio : funi enim aunta' fcrrs, faci- 

 lcque infidias fufpicantur , & alio curfum feru'it. Cun auicrn 

 vari.x' fint artescapiendarun\ fcrarum, iri illisctiam ha;c. E' 

 quercu (u(pcndunc intcftina aainialisalicu'us,& intus abfcon- 

 dunt vncnm ferreum , quem affiliens fera tiim deuorauerit, 

 pendens in aere latentem venatoicmdelcftat. 



VII. Temptu venationi accommodum flc habet. 



.<5ftatc optima eft venatio a mane ad mcridicm : tum quip- 

 pc folis radij vcffigiorum ha!itumdi(fipant, quc;n cilam luna 

 plcnacxccnuat. Vefpcra verni temporis Jdon-ahabetOi 'rre- 

 ticndis lcporibus,& figcndis ceruislibidinantibus. Teinpelu.s, 

 pluuix.imbresodor^m veftigiorum prxpcdiunt , & aurt-; c.i- 

 numpct frutetaftirpefque currentium.iquiopplcncur.rl3Jire 

 Auftro, quia huinidus eft, qucmadmoduiii pluuiis,olerc v ^rfti- 



Ooo 4 gia de 



Canum ve- 

 naticoium 

 varietai , 

 qualitas, & 

 cxcccuium. 



V«ftigia 

 quomodo 

 varicnt ob 

 exicina ac- 

 (idencia. 



Fers V' ca- 

 piends. 



Tcmpus 



venaaoni 



aptum. 



