

ENCYCLOP^DI^ 



LIBER TRIGESIMVS 



SECVNDVS, 



E X B 1 B E N S 



HISTORICAM. 



C A P "V^-T- P-R I M V M. 



Be Fine hijloria, 



Vkacevta. 



^^^ IsTORicA cft difciplina 

 compolita de bono piadico 

 obtinendo ex hiftoriaiquie eft 

 reium geftarum narratio. 



Hiftoricaeft generalis, vel 

 fpccialis. Illa etiam commn- 

 nis,h£EC propria dicitur. 

 Hiftorica gencraUs cxpli- 

 cat naturam &: vfum hiftoris ; tradendo ipfius finem, 

 fubie6tum,&; media. 



Finis hiftorix eft generah's,vel fpecialis. 

 Finis gcneralis eft,qui pertinct ad omnes omnium 

 ordinum homincs:eftquc triplex,dignitatis,fuauitatis, 

 & vtilitatis communis. 



Finis fpecialis eft refpedtuecclefiac & politia:. 



R E G V L J^. 



/, Hifioriartm leBie adfert dignitatem feu orna- 

 me>ittm,fuatiitatem feit voluptate?n,& vtilitatem, 

 cmnibHi omnittm ordinum homimbm. 



H 



Iftona in generc cft luftratio locorum , pcrcunftatio itcm 

 & commentatio. Scd pcculiaritcr & /eiT i^ox^jj eft narratio 

 terum intcr hominesgcltarum. Plato lic didaiii putac , i^ni J 

 'IfKix^ -n I fSv , c]uod labcntiiim rcrum fluxum cjuafi (iftat. Alij 

 deducunt iira ? i?-ijf«», quod c(l infpiccrc , inquircre & cxplo 

 rare ; quod hiftoria fit nauatio ab co pcrfcripta , qui rcbus gc- 

 rcndis intcrfuit , vcl quod rcs gcftas nobis confpicicndus & 

 fpeculandas obiiciat. Triplex auterr eftciustinis, pcrtinens 

 adoranes homincs. Ac principio quidcm hiftoria fingulare 

 adfert homini ornamentum. Hominis enim proprium cft te- 

 lum prxtentarum mcmoria , & antiquitatis confidcratio: 

 iquippe qux in bcflias non cadir. Adde , quocl commcmora- 

 tio afttiquitatis&exemplorum prolatio iunima cum dcleda- 

 tione & authoritatcm adfcrt homini & fidcm. Dcinde cx 

 hiftoriarum cognirione pcrcipitur vokiptas feu iucunditas 

 jna:ftimabilis , tum ob magnam facilitatem, qua; tantaeft, 

 vthiftoria:& cito intclligantur , & diu in memoria ha:reant: 

 tumobinfignemvarietatcm , qua fit vi expciflatio eucntuum 

 rapiat animum lciloris, & tantadeiiniat dulcedinc, vt a le- 

 dlione vix pofllt dcfiftere. Hmc hifluiia vocaturfiilutarcme- 

 Tom. V l. 



likamentum : quippe qu.-t pellit mclancholiam , balneum iftud 

 diaboli. Sic Alexandcr Magnus Icgendo Homerum C quemde 

 manibusnon pofuit,& denode (iippofuit puluinan vnacum 

 pugione) triftitiam excufTit. Alphonfus Hifp. rcx valctudinem 

 amiifam a Livio, panie iilo hiftoria: , Ferdinandus Sicilix rex a 

 Curtio recuperauit. Laurentius quoque Medices, qui litera- 

 rum parcns vocabatur, fincvllis mcdicamcntis a morbo con- 

 ualuit ex leftione ciiis hiftarir-r^na: fertur de Cunradol I L 

 Imperatore & Guelpho Bavarix duce. Cum hic ab Impcia- 

 tore fraftus effet diuturna obleflione, focminx nobiles(um- 

 mis ab Imperatoreprecibus contenderunt , vt liccrct ipfis in- 

 uiolatis abire , ea lege , vt nihil ex vtbe, uifi quod humeris pof- 

 fent, exportarent. Q_uod cum illximpctraflent, duccm ipfum, 

 maritos & liberos , parentes denique , ab humeris fus penlos 

 geftare caperunc : ex quo Imperator tantam cepit voluptatem, 

 vt effufis prx gaudio lachrjfmis , non modo feritatcm & ira- 

 cundiam omnera ex animo depofuerit , led etiam vrbi pepcr- 

 cerit, &amicjtiamcum hofte omnium acerrimo contraxent. 

 Hura hanc in fcntentiam vide in methodo hift.Bodini,inpr£fat. 

 Quis hic mecum non exclamct : 6 vitx condimentum & ani- 

 mi medicamentum hilloria ! Non thymusapibus, aut ros cica. 

 dis ertdulcior, quam bonis mcnt:bus hiftoriarum nocitia. Vi- 

 dcamus porro , quanta fit hiftoricc vtilitas , & ea quidcm com- 

 munitcr pertinens ad omncs homines , inque oranes ftudio- 

 rum fincs fcdifFundens. Hic autem videre cft tripliceui vtilita- 

 tem , pietctis , eloquentix , ac prudcntix. Nam prirao hiftoria 

 imbuic ar.imos noftros pietate , quando luppeditat cxempla, 

 quxad primx & fecundx tabulx decalogi prxccpta t.inquani 

 adprxdicamenta hiftotica funt accommodanda. Deindeora- 

 cores ex hilloriis deccrpunt omuis gencris flofculos , imprimis 

 excmpla, columnas illas orationum. Dcniquehiftoriarum di- 

 ligens ledio parit prudentiamnon vno modo. Etenimhilfo- 

 ria cftfpcculum virtutum & vitioruni , felicitatis & miferix: 

 quoddumnon ofcicanccr infpicimus, cauci euadimus confi- 

 deratione alienorum pcriculorum , & itafruimur aliena inia- 

 nia , vc dici folet. Hnic Folybim author cft, res prxtcritas opti- 

 ma clfe rcrum gcrendarum documenta. Et apud Xenophontesn 

 Cyrui iam moriturus filios fuosita alloquitur : cUiiittnisyi- 

 ■^jvyilB/liit (^tfaifn «uiyi jS «■eJi^^ ^c'aiix,ti>\M , id eh , Dtfctte 

 ex iii, qus, anCtfuBa fttnt : hic enim tfl optima difcendi ratio. 

 Nimirumledio rcrum prxtcritarum nobis ob oculos ponit, 

 quid nobis gratiam , quid inuidiam parcre poilit ; quid fit vti- 

 lcquidnon i quid fafto fit opus , velfccus. Quamobremmc- 

 rito approbanda cft hiiloria . qux faftorum inxqualitatcra & 

 mutationem multiplicem commcmor.indo corrigit & fortu- 

 natorumfuperbiam ,& iufelicium infortunium : vcl , vt tfiqta- 

 nxd-nftv dicam, moderatur fortunatoruminfortuniuin, & in- 

 fortunatorum felicitatcm. Porro faclorum priiis gcftorum 

 memoriaeft exemplum prudcntisdeliberationis de rebus fu- 

 turis inftituendx. Si cnim aliquid veniat in dilccptacioncm, 

 ftatim formandusL-ft (yllogifmus , qucm vocant , hiftoricus. 

 hoc eft , argumcmum ab exemplo parivel impari , fimili vcl 

 dirtiinih cft duceiidura, iuxta rcgulam : Expr&teritK iudicium 

 ferendum de prifentiiiM i^futurii.Cnm enim duo hominibus 

 niodi propofitifint, quibus corrigi & cmcndariqucant, vnus 

 ob fuam quifque calamitatem , altcr ob ahenx calamitatis 



C exeniplura 



