28 Encyclop^dix Lib. X X X 1 1. 



Jtylu! hi. 



floticus 



qualiselTe 



dcbeai: 



Vafiiita5 

 affeauum 

 qLiam nc- 

 cefTatia 

 hiiloiico? 



///. St/m bifiorirxs qtwfmphc,or,c0 wclm. 

 Hiftoiia c.-m cim ft viigo cart.trima , rcquirir vfltum mi- 



"Zr Irt T;^5^- — ' ^"^-- ^ ■• ^- ^^^'^' '"^^"■^ 



I rici.m& Lacon.cum. Attica emm oiat.o com.cn.e.i- 

 ' - ^nl Cmcm .'^ ""^n.n bteaitatcm conlfcdatur : qux 

 ::"r %"dHnrt<^=x ornamencum. H.ftoria cmm nu- 

 I.^s Loc-icun?, quam RlKtoncum ell opus ac pronadc 

 ^ "omartres ii('irie^'it,contenta.dcceri 



^es, ,nc,ua.n,exa-erat,oues .digtelT.ones, lrype.bol.r, ailego- 

 ri; &omniao fi^.ir.r rlictorica- .nultu detrahunt h.ftonarum 

 ^."Viitati, vt crudite aUputat Kecherman^nis in commeritartodc 

 „^t»ra&pro!,rtetatehifioru:.iX^hur'tffermedt:^'i'tpucrrmt,m 

 ^dhibeatnr m hijiona. Medu.s.innuam, inter lubl.mem&hu- 

 milcm. Hic enim con-ruit ina)e(tati hiftoricv : nifi torte res 

 cHuiiuc & heroicx , vcl vilcs veniant defcnbenda:. loi eiiim 

 <Ti-andis,hic humilis adhibcndus charaaer. 



1 V. Hiftoridi, laus non foftrema eft, fi hiftoricHS af- 

 feElus defcribat fine affellu. 



Ji cnim hiftoiicus indulgeat affeaibus ( qiiales funt duo 

 potiirimum,c;ratia& oJiunVj fieri non potert.quin mcntiatur 

 aucendo & minuendo. Hirtoriarum itaque lcriptor aftcaus, 

 effeCtus & defectus populorum ac hoininum delcribat line 

 affcdu , fi velit gigiiere affcaum in lcaore : fcmperque fibi ob 

 oculos ilatuat cTegantem illam hiftorix picT:uram , quam lo- 

 hannes Antonitis hperaniis in libro de fcribenda hiftorta tefta- 

 tur fe inlpcxifrc,his vcrbis : In hifloriam oportct infpicere tan- 

 quam in vitginem q.i.mdam libcram & incorruptam, nulliap- 

 pctitioni feriiientem , veritatis cultricem , moribus graucm, (a- 

 ui flicci .coloris liiauis , omni membrorum magnitudine & 

 compofitione perfeiSam , non leuibus & inanibus lebusdedi- 

 lam, fcd ftudentem grauibus & magnis , gradicntcmque orna- 

 tii modico & decenfe , non ad Yo!u"ptatcm , fcd ad honcftatem 

 exquilito, qualis matronx conuenir, non vt meretricis illc fu- 

 cus, quicft Poiitarum maximc proprius.Hic tamcn memineris, 

 nihil referrc, metione an foluta orationc hiftoria fcr.batur,mo- 

 do hifloria fit. Qyod uotandum cft contra cos , qui Homcro, 

 ViriTilio & aliis Poiicis omncm propc fidem derogant , hoc tan- 

 tiimnomine , qu6dPoet.x fmt ; Poiitarum aucem fit fingeic. 

 Quafi vero Poe't.x fabulis tantiim accommodent fuum ft:y. 

 Jum. Interim ftylus oratorius magis conucnit hiftons, quam 

 Poi:'ticus. 



Miftorij 

 &hi(loii- 

 ca quid 

 diffciant? 



Kiftorici 

 teqiiifiu 

 •jus? 



C A P V T IV. 



Be Scriplione hijloria. 



P R it c E r T A. 



SCriptio hiftorii redc perficitur , fi hiftoricus 

 confiderec fuam perfonam , rcm fiue matcriam, & 

 ftylum. 



Inperfonahiftorici requiritur virtus viri & officij. 

 In re fiue obiedlo fpedari debec grauicas, fuauitas, 

 & vtilitas. 



In ftylo majeftas hiftorica fpeflanda. 



R E G V L -ffi. 



I. Hiftorisgraphm diligetiter attendat difcrimen 



qmd eft inter hiftoriam c^ hiftoricam. 



Frmcifcus Robortellus profitetur , fe in re hiftorica ordinem 

 illumfccuturuin , quem Ariftocclcs in Rhetorlcis tenuit : & 

 veroconatus eft ad artcm illam praedaram quim brcuillime 

 tedigerc totum hoc lcribcndi gcnus , vtnoua veluti quxdani 

 peculiari nomine a cxtcris diftinfla extarct facultas liue ars 

 Hiflotica : nam qtti (i.iquicj^ie eadem re,aut tam accitrate fcri- 

 fferit ,at(t eo ordine,fiuo nes ,flane noHt aeminem.Y idit inmiium 

 vir accuratiffimus hif^oriam ab hiftorica diftiudam elle , ita 

 vtilla (itobiedumhuius. Hoc difcrimen diligenter obfcruet 

 hiltoricus , & antcquam accedat ad fcribcndam hiftoriam, co- 

 gnofcat hilloricam de ratione fcribendi, legendi , & advfum 

 Kaiisierendi hiiloiiam. Confer methedum hiftoricam Bodini, 

 Cf Dnuidem Chyir&um de leciione hiftoru inftttuendd. 



I I . Hiftortcuifit vir bonus, ad omnia totus , Atatis 

 watura, viris bonis charns, & denifyprudens. 



Sit -vtrbonus ; quianeccirum eft, vt fcapham fcapham , li- 

 gonc.n ligouem vocct. iiou veru pcrmutet quadrataiotuii- 

 «Ijj, & faciat 



C/ifMtt denigris, aut 4e ca»dtntitH> atra. 



Rcquiritur itaque homo alicuius confcicntix, qux ipfniu 



iioii pati.itur abripi extra vcri & fidei caiicellos , in gratiam hu- 



nis vel illius.R.ciflc igiturLuthcrus : Hiftorictts', mquit, habcat 



cor leonis. Et clcgantcr Luciainrs , propi mm dicir elfc hiltori.r, 



Mcm rv\ «Aijdtia^iHi./c/i ventatifacrificarc. Et ita vult hifto- 



'i , ' ' ■ , 1 \ ■' * '^ 



ricu.m !? TTffijj-^ZM/ zr^.yiAKn.tv, cc^ci tc/i.vTtt/j, y^ u^o.zo ,Kj Tmpp^- 



cieif <pi>^ov eivtf.f, Tjx. t7VKXffVt(^^, TlrJj, aji.K<pi//j <nitt.pI/M ovcy.K^ovru, 



.Sit ad cmnia totm : ita vc cogitet vix arduiorcm cfle hac ipsa. 



prouincia.n. ^iz £tatis mattirti; quia fi fit niinis iuncnis, xftua- 



b.tignc a&vSiium, ncciudicio crit latis firmato , ncc dc.iiquc 



magn.T cxperieiitix: fiverci fit niinisfenex, erit tctricusatquc 



morofus, ac proinde ccnforia virgula corrumpct fimplicica- 



tem hiftorix. Sit 'viris bonis chanis : vt fc.licet .ib ijs polTit va- 



rijs dc rebus erudiri. Infinuec ergo fe m.agnoru.n virorum. qui 



prcfuntarchiuis &canccllarijs, item cxcerorum hifloricormn, 



amicirix. vt ab illis ponit h.rbcre proba.n publicamque mcr- 



cew.iit frtidens ;ita vcpriuacaparcc acringat:vtin iis ,quxvi- 



dit , fuorum ocnlorum , qux audicione pcrcepit, virorum bo- 



iiorura teftlmonium allcgct : nc tacile fit criticus ; quia difficilc 



admodum cft finccrum tcrre ludicium dc rebus fingularibus, 



vbi (xpcnumero vna circumftancia. ignoraca ignoracur corius 



fadi nacura & qualitas. 



III. A^fateriahiftoriafit granisjfnauis , &viilis. 



Sngrauis , adeoquc; felccta; quia minutix&ieiunicas funt 

 pcftcs hiflori.r: , qux rebus memorabilibus debet elle aftrifta, 

 liuncque fibi propofitum habet finem.vtex infimtisfingula- 

 ribus ea tantimr rccitec, qux animum accendunc &faciunt. 

 laiii vero minutailla& frigida animu.ri minuunt& auocant. 

 Quare Cicero reiftc reprchendit in hiftoriaieiunitatcm, pro- 

 pterea quod hiftoria rcbus magnis memoriaquedignis ab in- 

 teritu vindicandis fit confccraca. Ec rcilc /Immianuslib. i6.a.it, 

 hifloriam airuecam difcurrere pec ncgotiorum celficudines, 

 non humilium minutias indagare caularum. Sit iiitundii<^ , 

 ///««(j; quiahiftorici cft & prodcfle & deleiftare. Hoc autem 

 fiec , fi hiftoricus res longi.iquas magna cum caucione & ani- 

 mi inoderacionc recicet : (i rcs populi patrixque fux codcm af- 

 feftu , ciuo exterarum nationum , delcribat. Alias, fi populura 

 faum lupiacoclumtollat , alias vcro iiationcsadinfcrosvfque 

 deijciat, natrationi peribit omnis gratia. Sit denique vtilis, pu- 

 blicc ac priuatim : quadere (atis inulcadiximusadcap. i. 



I V. Styli hiftorici maieftas pendet a fimflicitate, 

 traEtu, & pondere. 



Simplicitas prxtcr Acticifmum hoc rcquirit , vt ftylus ora;- , 

 torius potids adhibeatur quam po'^ticus : tum quia facilior, 

 tumquia non ita fuco & fufpicioni finiftrx, quafi fiifla nar- 

 rcntur , efl obnoxius. Dcinde ftylus hiftoricus fit traftus, id eft 

 talis.qui cum lenitaccquadam xquabili profluat, finciudicia- 

 liafperitatc ,& fine fcntcntiarum forcnfium aculeis. Denique 

 fit ponderofus , id cfl eiulmodi , vc contineat vcrba emphatica, 

 & rccineac fornralia, quxvocant, in recitandis concionibus, 

 diplomacis, docuinentis, inftrumentis , contraft.bus & rccclfi- 

 bus. In fumma : Hiftoricus fic clcctillimorum verborum pen» 

 ficacor,non fupcrfticiolusoracor. Ratio prioris eft ; quia hilto- 

 ria debet uaturam cuiufquc rei cxprimcre. Ratio pofterioris 

 cfti quiafuperflua & fuperftitiofa ve.borum cuiain fcribcndo 

 paritincuriam rerum ; & prxterquam quod pugnat cum lim- 

 plicitate hiltoris , fidemque illius imminuit , lciSoreai ctiam j[ 

 meditatione hiftoriic vel abftcrret.vcl auocac. 



C A P V T V. 



De Le^tione hijlorix. 



P R ^ C E T A. 



LEdio hiftoria; rcdc perficitur Criii & Praxi hi- 

 Itorica. 



Crifis hiftorica concinctur deleftu & ordine hi- 

 ftoricorum. 



Deledus hiftoricorum pcndct a requifitis boni hi- 

 ftorici. 



Ordo ledionis illc probatur , quo quis incipit a 

 fcriptoribus hiftoriic vniuerl"alis,& ita pergit ad hifto- 

 riae particularis ie6lionem, vc primo cogno(car hifto- 

 riam facram &: naturalemjdehinc politicam , eamquc 

 feciiduraquacuor monarchias.Chaldaicam, Perficam, 

 Graecam, & Romanam : deniquc hiftorias variaruni 

 gcntiura,hominum,famiIiarum, & ciuitatum , in Eu- 

 ropa, Afia, Africa, nouo orbe, variifque infulis, 



Praxis 



