Hifl:orica3 Cap. V. 



Praxishiftoiica, fuicvfus, pcndet a meditatione fi- 

 nis triplicis, & anah (i liiftorica, itemquc ab animad- 

 uerhonibus luiloticis. 



R £ C V L vE. 



I. Dcle^M hifioricorum h.ihendus eft inxta 

 has reguloi. 



I. Hiftoyici aHthentici pr/if:ra>}tur yion atithenticis Autlieii- 

 tici autcm fuiit tum diuini , tuin iurati , i]ui publica magiitia- 

 tus autlioritate lcribunt : luntqac vcl autopta: , vcl fua habcnt 

 ex aichiais,protocol!is,adis & inrtrumentis publicis. i. Hifio- 

 rici Latini Gncisfirmefitnt veraciores,ac preinde maioris an- 

 thoritatis. Grxcia euiiii , vt c(t uiprouctbio,mendax. Caue ta- 

 men , ne morosc intcrprctcris hanc rcgulam : prarlertim cum 

 Grxci poftinftitutas Oiympiadesintra canceilos vcritatisma- 



fis fe continuerunt , vtait Eufebius. 5. Non probandi /unt hi- 

 ^ trici,quifc fuamq. gentemfemper in Capitolio locant,exteros 

 vere <iy hojles fuos fcmper vituperant. Namhitales fcruiunc 

 alFeftibus, quorum nubcs eripic hillorix folcm , id elt verita- 

 tem. 4. Hijtorici coatrarii religionis , ut vocant, caute legan- 

 titr. Videre namquc cll bcnc multos , iii quibus diuerlitas reli- 

 gionis tollic legcm humanitatis. f. Hiftoriei mercenartj ^ ol- 

 lares, quivocantur ,tncrito funt fufpecli. His enimboseft in 

 lingua & calamo, quod Demoftheni obieiflum fuic. Ncque 

 tantum fpe prxmiorum,led etiam mecu pccnx vcra difllmulan- 

 tur , praua landancur , noua excoi;itantur. 6 Hijioricilegantur 

 eum moderatione animi ^ venta : hoc cft, cogicecur, fieri non 

 pollc, vtin omnibus circumftantijs fint lyncci. 7. Hiftorici le- 

 gantur in lingua originait : aut fi aliquis fit ignarus iftius lin- 

 gu<c , vcrfio eruditorum calculis probata legatur. g.Antiqiio- 

 rum hijloricorum fcripta non examinentiir exiis,quA nunc die^ 

 rum geruntur. Mutata; fiquidem func phuima: eircumftantia: 

 iuxta verfum: 



Tempora mutantar,Qf nos mutamiir in ittis. 



Quicunque ergo cum fruclu cupit lcgerc vcteres hiftorias, 

 lit induftrius antiquitacis indagacor. 9. Hijioria ferfciia,omni- 

 itifque mtmtrts abfoluta cenfeatttr , quA tres ifias habet notiu: 

 Viritatem, Explanattonem,(y ludicium Veritas eft, vt omnia 

 narrentur pure & ex fidc.Iixplanacio eft, vc circumftauciac fide- 

 literac plcne reciccncur.ex prifcripcoiftius verfus: 



6)uis,quid,vbi,quibus auxiliis,cur quomodo,qua»do. 



Namfiquis exhiftoriacollac, Quid , Quomodo , Cuius 

 ^racia fic aftum , Quis finis fvieric : quod fupereric , veluc con- 

 tentio quidam , non dodrina erit : & in prarfencia. quidem iu- 

 tunditatis forcaflis aliquid , in pofterura vero nullam prorfus 

 ad vicam humanam , vcilitatcm adferet : vt funt verba Poly- 

 liij lib. j . ludicium eft , vt virtutes & vitia non fileantur , vtque 

 prauis diftis & fadis ex poftcritace &: infamia Cc mctus , vt ait 

 Tacitus. Breuiter tamen iudicium incerponendum , fine pro- 

 lixa in vtramque partcm difputacione. Quffcunquehiftoria 

 tres illasnotas habec , in illa probum purumque fcitoelTe au- 

 tum 10. Si difcrepent hijloriei , rcciirrendum eji ad lingaam 

 criginalem, necverjioni niordicus adhirtndum. Tentanda item 

 eftconciliatio, & ita ftatuendum , fieri non polle , vchiftori- 

 <i inoranibus circumitantijsconuenianc. it IlUhiJioriinon 

 freband& , qu£ perpetuas laudes ^ virtiites eiiifdem , nttlln 

 vitia commemorant : vel contra , qu£ perpetua eiufdem tiitia, 

 nuUas virtutes recenfent. Hoc iiomine Polybias reprehendic 

 Fabium Romanum, qui de Romanis & PcEnis omnia prx- 

 clara fcripfit : &Philinura Carthaginenlem , qui Poenos omuia 

 laudabihrer & forticer, Romanos autem turpiter & ignauiter 

 gefniTcait. II. Oportet disj)icere,anhijioricusexdejiinatopec- 

 cauerit, an verh ex impojita neceffitate errandi circa res fingu- 

 lares , errauerit ly Neque creJulum m hijioriarumleciione 

 oporttt ejfe , neque ilivyj,: cv Non iUud : quia qui facile credit, 

 facilcdecipitur. Non hoc i quia finemo altcri crederet, vincu- 

 lum humanitatisdilTolueretuc. 



1 1. /« hiftoriarnm leFrione hic ordo feruandtu , vt 

 efuatitor principalcs claffes ftatuantMr : vidclicet 

 Scriptres hiftoria Fniuerfalis , Sacra, Naturalis,& 

 Politic£. 



Principio hiftorix !e>.T:io ordienda cft a breuiffimis Chro- 

 nicis, ita vchiftotia vniueifilis imprimacur mcraorix, vtha- 

 beamus exemplar aliquod & idcam , ad cuius locos comrau- 

 ncs ticulos & fubciculos qucac apcari quidquid deinceps oc- 

 curric. Acque hic eft index , hic chefaurus hiltoricus, boc pcr- 

 pctux lcdionis domiciluuTi. Abfque hoc fit , & cemporum ra- 

 tiominime nobisconftjbic. Apud quos aurem ratio cempo- 

 rum non cohxrcc , apud hos ncc vcriratis hiftoricx racio vlla 

 poteft conftate Pioderit icaque , primo omnium legere Com- 

 pendium hiftorix vniuerfalis; qualia ilwt lorutnnis i>leidani de 

 qujttuor Jiimmis Imperiii,CLronicon Carionis,MelliJicium hijio- 

 ricum inc.yoatutn a, Ve\elio,abJolutum a, LamJadio,Thei*trum 

 Tom, IV. 



Chrijiophori Heliiici,(^ Synopfi hijlorica VhilippiClaferi. Por- 

 ro hic rcquiiitur accurata rci Gcographicx cognitio : ab(- 

 quc qua Hcri non potcft , vt hiftonx vniuerlalis ideam rcdW 

 aninio compleCtamur. Dcindc ab hiftoria vniuerfali vcnicn- Hlrtori.r 

 dum cftadhiftoriam particularcni , &prim6 quidcm facrani, fairifcti. 

 qu.T pcccnda cft cx lilnis lacris , ludxis , & fcriptoribus cclc- piotes 

 fiafticis, hoc modo. Hiftoru f.icra cft diuina fcu canonica, vcl 1"'^ 

 cccleliaftica, qux fic dicitur^/ (?o;i;iyADiuuia eft V. vclN. 

 T. HtJioriaV.T. petendacft cx libris Mofis, qui merito fuo 

 dicitur Occanus !iiftori.r,& priraus lu( toiicus:itcm cx hbns pro- 

 phctarum ptiorum & poftcrioruni , quos ita vocant theologi. 

 Ex his libris ( fi addantur apocryphi illi Maccabxorum j pcti 

 poteft hiftoria annorum fcrc 3949. quo anno raundi Chriihis 

 eft natus Confulcndus ctiani cft lolcphiis ludxus , qui hifto- 

 riam ludaicam cexuit ab initio mundi vlquc ad cxcidmm Hie- 

 rofolymitanum. Hunc Hieronymus non line causa vocat Li- 

 uium Grxcum. Addatur Philo ludxus & Egefippus : quorum 

 ille ab orbe condito vfquc adTibcrium , hic hilloriam ludxo- 

 ruma Maccabxis vfquc ad annnm Chrifti 71. contexuit. Ille 

 claruitan. Chr.99.hic iio Hijioria dtuina NT. cognolcenda 

 eft cx quatuor Euangeliftis & Adis Apoftolorum : vbicft hi- 

 ftoriaannorum plusminus 60 Conliilictiam poceft lofcphus 

 & Egcfippus. Hijioria ecclejiajiica diftinfte cognofcenda cft 

 fecundumcria Ecclefix N, T inccrualla fiue pcriodos- Nain 

 Ecclcfia confideratur vc conftituta , proftituta , & reftituta. 

 Conftitucx ecclefix N. T. intcruallum eft vcla prxdicatione 

 apoftolorum, vcl abexcidioHicrololymitanovlquead annum 

 Chrifti 6co: quo tempore Phocas Imperator promulgauitpri- 

 uilcgium de primatu Ecclefix Romanx. Hxc dicicur prima 

 peviodus Ecclcfix N. T. a prxdicatione apoftolorum vfque ad 

 natalcm Ancichrifti. Hifloria huius pcriodi cognolircnda eft , 

 cx Egefippo , Eulebio , Socratc , Thcodoreto , Sozomeno , Hi- 

 ftoria tripartita, & Niccplioro. Ecclcfix proftitutx & deftitutae 

 a Pontificibus Romanis hiftoria ab anno Chr. 600. vlquead 

 an.Chr. i y oo.petatur ex Euagrio & Zonar.^ , itemque ex hifto- 

 rijs Iinpp & Pontificum, & Catalogo tcftium veritatis. Eccle- 

 fix dcniqucpergratiamDeireftitucx,indcab anno i jco.(queiTi 

 numerum accipimus propter rotundationera cempoiis) vlque 

 adnoftram .tcatem , annumfciliccccurrcncem i6iy.huius,in- 

 quam , periodi hiftoria ex Slcidano & Marcyrologijs inprimis 

 cft cognofcenda. Sed paulo plenius hxc proponamus. Egejip- 

 pm , feu.vcalij fcribunt, Hegefippus,natione ludxus & ex lu- 

 dxo Chriftianus , omnes aftus ccdcfiafticos a tempore mortis 

 Chrifti, vfquead Adriani Imp xtatem, id eft, vfquead annuta 

 Chr.iio. defcripfit. Huncfecutuseft tufebius Pamphiliis Cx- 

 farc-E Palxftinx epifcopus Arianus , qui hiftoriam ccclcfiafti- 

 eam inde a nato Chrifto vfque ad Synodum Nicenam, fcu,an- 

 niim Chr. 5 1 f decem libris defcriplic. Vixic fub Conftancino, 

 M. Eufcbio fubiicicur Rujinm , qui duobus libris hiftoriam ec- 

 clefiafticam contexuic, a tempore Concili) Niceni vfque ad 

 Tlicodofij Irap. mortem, & annurn Chr. 400. CaJJiodorus fe- 

 iiator & confiliarius Theodorici rcnis Gotliorum in Icaliahi- 

 ftoriam a fine Eufcbij vfque ad Theo.lofium luniorcm, & vkra, 

 videl. annum Chr. 444. ex tribus clariffiitiis Ihiptorib. Jocra- 

 te , Theodoreto, & Soiomeno,qiii clarucrunt temporc Conci- 

 lij Ephefini , libris 12.. coagmcntauit : vadeTripartita hiftoiia 

 appcllata e(t. Hanc poftea inde a Concilio Ephelino vfquc ad 

 Mauritiumlmp & vltra, videlicet annum Chr. j^f.continua- 

 uitEuagrius monachus Euthychianus, cemporcMauiitijImp. 

 Hunc non multo poft fecutus cfl Nicephorns CaUiJlits , quili- 

 bris 1 8. vniucrfara hiftoriam ccclefiallicam a nato Chrifto vC- 

 que adHeraclij Imp. tenipora & Chrifti annum 6: j. coraple- 

 xus eft, fed fide vbique non admodum ccrta. Zonaras porro hi- 

 ftoriam ecclefixvfqueadannuin Chrifti 1117. congcilit. Huic 

 ocflauo loco Nicetas fubiccithiftoriam annorum 86. vfquead 

 an. Chrifti circitcr 1103 Quem Nicctx finem NicephortuGre- 

 ^orai excepit, &hiftoriam ecclefi.T; orientalis vlquead annmii 

 ChrilK 1541. dcduxit. Sitidas quoquedc hiftoriaccclcliaftica 

 pleraqueattingic Deniquc Laonictss Chalcondyla Csiclomino 

 abanno 1194. hiftoriam ccclcfix Irapcriique oricntalis vfque 

 ad captam a Turcis Conftantinopolim , id eft , annum Chri- 

 fti i4n- continuauic Occidentalisveroecclefix hiftoriam Si- 

 gebertus ab anno Chrifti 381. hoc cft.fcrc a finc Triparcitx hi- • 

 fiorix, vfque ad annum 1113. defcripfit. Dcindc Chronicon 

 HirfchaucnfcTritheinij vfqueadannum Cluiftiij^o perue- 

 nic. Chronico deniquc Abbatis Vrlpcrgcnfis addira Paralipo- 

 mena hiftoriara ad uoftia fcrc tcmpora pcrduxcrunt His omni- 

 bus fupciiori fcculo , anno Chrifti 1 f 64 fuccclferunc Ccnturi,E 

 Magdeburgenfes , qux dici polfunt Cornucopix iriftoiix ec- 

 clcflafticx : quibus ex parte Pontificiorum Cxfar Baronius 

 oppofuit Annales fuos ccclcfialticos : quos foleo appellare 

 currim Babylonicam , licut Tomos Bcllarraini gladium Go- 

 liathi. Hijioria naturalis connolcenda. cd {:x. ctlwicii & Chri- 

 ftianis fcriptoribus , hoc modo. Vniucrfr nacur.c hilcoriain 

 niajjna cx partc Plato , accuratiiis Ariftotcles : totius orbis 

 Plinius :cceliHyginus , Aratus, & Manilius : tcrrx&maris 

 Ptolcmxus,Strabo , Solinus , Mela, & alii Geot^raphi : homi- 

 nis Hippocrates , Gaknus , Vcfalius : nuncralii.im feu foflilium, 



C } ' herbarum, 



Hiftoria 

 naturalJs 

 fcripioie» 



qui5 



