Hiftorica; Cap. V. 



35 



• miiilMi^ fcic foiikt , ritiii^fiicrit , Iiiftoiico"; minini^ fiifpe- 

 floslcm-re, & tciicic illud Poljewni lib. ib. bibltothecs. cap <;. 

 Non dcfiiit M.iclikuicHo acuim-ii, fcil dcfuitpictjs , & vfus ic- 

 rtiiTi , quihus t.uuni.ini Hiiabus alis qui carct, (i volatum attcii- 

 tct.pi.vccps luat ncccllc cll. 



o o — 



. III. ffits lcHionis hijloricihis continctnr legibus. Icg.umisl 



t I. In leelione cuiufjnc Ijijlorii cogita Iriplicem finem.Vincm 



idum fupra ciil>. i. iuJic.uiimus. Hoc it;itui- ai^c oiniii conatu, 



vt a lcLliouc hiftoi i.c rccc.l.is ornatus, dclcdatus , & niouitus. 



1. Injlitue analy/in hi^oric.im.P^ndctaazcm illa analylis 3.Ai- 



li(;cnti mcditatione circumllantiarum , qua fit vt accuratc 



ponderctur , inquoquiii bciic ac pruJcntcr, quid malc im- 



prudentcrqiie<»cftuin (it : tuni , fi alitcr faC^uin fuilfct ,quod- 



nam liiccellillct eucutum. 5 Ab analyfi hifiorica tranjito ad 



tnimnduerfioncs hijlortciis : id cll: , conricito ccrta axiomata 



& aphorifmos cx illa hilloria , cuius intcrpretationcm analy- 



ticam inftituilfi. Hoc talcconlilium nobis fuppeditat lohan- 



nes Bernhardui BonifaciiM Marchio Orii, in epifiola ad Cl. 



ICtmn Philifpum CameKirittm : Yhilcnhiz , huiufiiiodi lu- 



cubrationem nuncupati polle Animaducrliones , Mcditatio- 



nes, Contemplationes , vcl Commcntationes : & addit Ni- 



colaum Machiauellum tale quid prifticillc in primam Liuij 



Decadcm. Adfert ctiam cKempla huius rei,qux brcuitcr at- 



tingam, Ex hiftoria Liuij dccad. j. Iib.9. de Bacchanalibuseli- 



citlias confiderationes i. Facile credin.iu, etiam ignotis , prA- 



fertim in rebus adreligionemjpeclantibics i.Magna vis e!i vi- 



tij : cito crefcit, cito htnc inde vagatnr.^ic labcs illa cx Hctru- 



ria Romam peruenit. 3. Veliim relgionis adhibetnr ad multa 



inlia e.xcufandii.^. Peccandi licentia ^voluptas aUieiunt ho- 



fnines ad immania quique aiidendiim j. Suferjiitto magnam 



vim habetin animis imbecillium : adeo vt accurat): celent fita 



myfteria. Similes conliderationes idem Marchio collcgit ex 



hiltoria Pompcij & Cxfaris : quarum liimma hic ert : i.il- 



le Itcmfugienti deligendu^.quinonfacilipotefl expugnari.Hoc 



tion obleruauit Pompeius, qui Roma fugit inGrxciara, in 



qua iTiilitaris difciplina penc omnis extinfta eiat ; cum de- 



buillet fugcrcin Hifpaniam , vbi viri bcllicofi crant, & difci- 



plina militatis vigebat , adeo quidem, vt cum CacHir ibi iufcli- 



citer vltimo pra:lio pugnallet , dcfpcratis iam rcbus dc con- 



fcilcenda morte cogit.iret. Idem quoque fubafta poft moi- 



tem Pompeij Afia iriifit vidloiiam ipfius de Mithridate : En, 



jnquiens , praeclara gens , quam adco Pompeius gloriari eft 



fblitus vicille. Hinc in triumpho Pontico intcr pompa: fer- 



,culatrium verborum pra:tulit titulum V.V.V. quibus quam 



ignaua gens ellet, manifefte dedarauit. 1. Ducu prudentit 



iffl riie perfequi vilioriam. Hoc non obfcruauit Pompejus. 



; Ciim enim propc Dyrrachium iam frcgifler Ca;faiem , perfc- 



qui neglexit viftorum. Quod ciim Ca:far vidiflet, negauit 



eum (circ vincere. Hinc Lucanus Porapeium comparat qucr- 



cui , Casfarem fulmini. Tandem Marchio nofter concludit 



fuani epiftolara his vcihis : Hic paucapofuiJfefuJ]iciat,exem- 



fli gratia :fi forte tuum excettens ingenium ad tam infigne 



ofui pojfent excitare. Dignum certe , meo quidem iudicio, 



epns , in quo (^ tit , (^ tuifimiles doclijfimi viri elaborent, 



eftendantque quafi Jpecnlum , in quo omnes infiiiciant vitas 



emnium , atque ex aliu fumant exemplum fibi. Hoc fatilo, 



Hocfugito : Hoc laudi eft , Hoc vitio datur. Sed penititis in- 



trolpiciamus hoc Marchioniscoiifilium. Confidcrationes (eu 



aphorifmi ifti hiftonci conficientur hunc inmodum. Sihifto- 



ria fit thcoloffica , vel .ad philolbphiaro prafticam pcrtineat, 



qumqucerunt capitaanimaduerfionis hiftoricas : videlicetdo- 



fltina veri, refutatio falfi, inftitutio in bono, corrcftio mali , & 



confolatio infirmi. e. gr. in hiftoria turris Babylonicx hic 



eruntaiiimadueifionis capita. i. Do&nna-.ln fe magna. Tuurtt: 



Tcl, 



Heu nunquam ftahilem fortitafuperbia feiem! 

 1 Refutatio:N^«//.v;?3 confiliumvalet aduerfuf Dominum.Xtem: 

 Numerus neminem defendit.^. Inftitutio : Funlio temporis re- 

 rum maximarum monumenta vertuntur.Xtzm-Homoproponit, 

 Deus disponit.^ Corrciftio: 



Luxuridnt animirehus plerumque fecuadis. 

 5. Confolatio : Deusjibi fcmpereft fimiiii:ac proinde gigantes 

 huius temporis non dimittet impunitos. Similiter in hiftoria 

 Neronistotidemerunt con(idcrationiscapita,hocmodo.i. Do- 

 «rina : Crudelitati etfi fer£ , non tamen leuesveniuntpa-nx. 

 ,Item : Magnorum fcelerum magn& funtpoem. Item : Tyrannt 

 ■^on facile moriuntur ficca morte. Solct nempe Deus pccnas 

 jcommenfurarc delidlis. 1. RefutatioEpicuicorum: Dtai xj/m- 

 \dicem habet oculam. 3. Inltitutio : Imperia fimulatione virtu- 

 itisparta , nunqiiam funt diuturna..^.Conci\io : Lente quidem 

 gradu ad vindiHam fui procedit Deus , fed tarditatem gra- 

 ^itatefupplicif compcnfat. Hinc cthnicus : Dii , inquit , laneos 

 pabent pcdes y. ConCoiatio : Tjrannus efiveluti nubecula, 

 H«< tranfit eriente jole iufiititi. Atque hxc erunt animad- 

 tefionis capita in hiftoriis thcologicis & philo(ophicis pia- 

 ..licis. Siveio hiftoi.ia(itthcorctica, futa phyfica,mathema- 



tica , vol fimilis , diio crunt f.ipit.i hiftoric.r .iniiTiaducrfioni.i. 



I. Piouidcntia Dci cx iftiiifmodi hillonisciiicct : v.gi. filiifto- 



riam coinct.v lcgaimi'; , iiidc colljgcmus , imindum hiiiic rc<zi 

 a Dco. Niinirum hilli)iia: ii.ituiales (iiiit (pecul.i bc.ir,ficio- 

 rum & iudicionini Dei. i- Conlulcratio liiftoii.c thcoictic.-c 

 gignct in iiobis aficclum pictatis , aut fiinilis virtutis. Ita (1 



cgaimis hiftori.is aftioiiomicas , illaium mcditano nos excita- 

 bit ad Dcum Uiidaiidiim. Huc cii.iiu |>crtinciit l araiitla hi- 

 ftorica \ qux Philippus Glalcrus in fviiopli lu.r margini .uliccit. 

 Nos fpccimcn hiiius rci cxhibuimiis inCompcndio philofophi- 

 co:vnilc h;rc tranftiiliimis cxciiipli loco. 



I. Impictas & idololatiia NtfiJ e/l. qucd tammifirts 

 fucruntcaufacalamit.ttuui rc- facit.qu.rm impietOf.Cic. 

 gni Kraclis. 



II. ytncas fenfit liuc^lum Honorapatrem ^ matrem. 

 pictatis fii.i;crgaparctcmcxcr- Exod 10. 

 citac. 



III. P.iuci fiicruiit pij rc- Omne; pij rcgcspojfuntfcri- 

 gcs in rcgiio luda, longt pau- i>i in Lno anniiio. Prou. 

 ciorcs in rcgno Ifracl 



IV. Impia Icfabcl a cani- luftorum fanguis ad Deum 

 Ixis fuit laccrata. ilamnns ,ineddem [efeterrA 



vbi fufus efl, viitdicari rog»t 

 Orof 



V. Hofeas,rex Ifraelis,pcr- Periurium ^ diuinam vl- 

 fidix pccnasdedit. tionem , ^ tnfamiamhuma- 



na>n incurrtt.Ku^. 



VI. Elias precationc fua ccc- O ationis pun magna eH 

 lum claulit & apcruit. virtus. ^, veluti/idelts nun- 



tius,7na»datum peragit,^pe-i 

 netrat , q:io caro non pcruenit. 

 Auguft. 



VII. Io("iphat fuit rcx pius I ieta'e ^ iuftitia principes 

 fapiens, felix,& (alutaris. dyfiunt Scncc. 



VIII. Rcgcs luda & Ifiael yl Deo relinquitur iufte, 

 impij a Deo grauiter tucrunt qucm ipfe reliquerit iniujti, 

 puniti, Fulgcnt. 



IX. lofias fuit rex pius & Inrebwfecundis habendus 

 fclix. honor Deo, vt in aduerfis cum 



fidiicia po0t inuocari.V\ai3.t. 



X. Icchonias viniflus cate- .Peccatt ftna fatelles 



nis Babyloncniabducitur. Paena Prudcnt 



XI. 2edckias,efFo(Iis prius lufte fubfecuta efi feueritat 



oculis , Babylonem eft abrc- iudicis ,vbi pncejfitiniquitiu 

 ptus. feccatoris.YviX^ent. 



XII. Deus in captiuitate Deus femper gladium vin~ 

 Babylonica mifertus fuit reli- diUt. olee mifericordtdexacuit 

 quiarum fuipopuli. Niceph. 



XIII. Daniel inauIaDa- Calumniaaulas principum, 

 rijopprimiturcalumnijs. tanquam propriam quandant 



fedem fiii videtur elegijfe, 

 Polyb. 

 X I V. ImpiusHamancon- Sspe in magiftrum fceler» 



fulit in fuam pcrniciem. redierunt fua.Sen. 



XV. Cro^fus non poruit do- ■ tcwrct j^taim.uv , dl^itifiu» 

 ceri cognitionem fui , qu.im K^io-t ^^«^«5 , Crxfe , bea- 

 diu vfus cft profpero fucccf- tus erls , fi te cognouerts ipfe. 

 lii. Oracul apudXenoph. 



XVI. Septem fapicntes "Omt laodJ^y.lts auTcsti^hos 

 GrjEcix, & philofophi.percgri- m-MX7:-n-m\. 



naudo , fanditati ftudendo Xu modofi properes , adiunat 

 camquc pr.ccipiendo,f^i(fli fue- ipf Deus. Afchil. 

 runtfcliccs&cclebrcs. npu.i,!; x.xiii , xiipv^ Xxfttn&of 



Honefiitm facinus ittufirts ejl 

 pra.co Imperat.Man.ad fil.- 

 X V IT. Sparta , fcu Lace- Nonfic excubii , non lircum- 

 dxmon , nuUis cincla muris, fantiatela, 



virtute tuit inuida. &:tam Jiitatur amor 



Claudian. 



XVIII. Roraulus Mon Oiunifqjpotcfias 



potuit fcrre fratrcm Rcmura Impatiens cofortis erit • 



prz libidincdoininandi Claud. 



XIX. Roniukis dclegit Gtuidfieri deheat , traHato 

 Senatorcs, Patrcs appellatos, cunfmidtistquid verl faclu- 

 colqucpublicisconfihisprxfe- rusfis cumpauctffimis acfide- 

 cit. liftimis ; velpotiits ipfe tecum. 



Veget. 



XX TullusHoftiIius,ne — ^ Variam femper dant 



populus otiolanguefceret , in- otia mentem.Lucaa, 



itituit militaieni difciplinara, 



X X I.ScruiusTuUusccn- Neque quies gentium fint 



fum primus inftituit apud Ro- armts,nec armafine fipendiis, 

 manos,vtbello&pacinccc(la- necftipendiafine tributis ha- 

 ria redimercntur. ^^„- queunt.Tzcit. 



XX i I. Taiquinius, ftu- "Ayj „ (^^, ^«5 ,,«„^5 ^; 

 prator Lucrctio; , icgno fuit ^^ yty.lM. 



pulfus. Additcitadfupflicia Namen 



improboi. Menand. 



XXIlLGrK 



