26 Encyclopa^dii^ Lib. XXXII. 



Hiftoria homoqenca eft , qua: vniiis cft faciiUacis: 

 ideoqueeft theologica , iiuidica , mcdica , vel philo- 



tophica. r ■ a \ r ■ 



Hiftoiiathcologicapetfequuur ftatum ecclehz mi- 



litantis in V.tS: N.T. 



R E G V L ^. 



Hiftoria theologu vers. confcrenda 

 ftoria theologiii falfit. 



eft 



cum hi 



lidciiti.n 



fcienda.'' 



Hiftotia 



departi- 



tione li- 



bioium 



Biblico- 



jum qua- pha, 



lisJ 



«iftoria I. 



theologis 

 vcia; cum 



fafii"* Namhuiufmodi .mtitlicfis miiam Dci piouidciitwm, qu 



ihfologix ecclefiam fuam dcfendit , & aii|s ciBcaciam erioiis immittit 

 curcon- | vtSciiptura loijuiturlclaic ponit ob oculos, atque ita iioscx- 

 citat ad humilem giatitudiiicm erga Dei clcmciniam & iufti- 

 tiam. Vera ttHttm^heologta eft doctruia dc Dco & cius operi- 

 bus in libris V &N.T comprclicnfa. Prima igitur huius loci 

 hiftoria eft de libris Biblicis : quorum confincratui- partuio, 

 vcrfio,& intcrpretatio. Vartttio hxc ellLibri Biblici (unt V.vcl 

 N. T. LibriV. T. primo diuiduntar in quinarios quatuor, vt 

 efiapud Epiphaninm de ponieribus ^ tnenfttrM.VimMS quina- 

 rius complcditur qumque hbros Mofis : (ccundus haj;iogra- 

 vtlunt libcr lofua; ; libcr ludicum cumRuth ; c|ujtuor 

 ]ibri re"um , qui cenfentur pro vno , libet E[thcrj;cum libro 

 Ezr* & Nehcmia: : prmius Paralipomenou cum fecundo. 

 Tertius quinarius habet libros poeticos , numero quinque. 

 Quartus quinanus eft prophcticus , quatuor prophctaruin 

 maiorum, & diiodecim prophetarum minorum , cui cenlentur 

 jn vno libro , qui appellatur yiZ?\&' ihhi^sr- arjiji; -iros. Deindc 

 libri V. T. funt Canonici , vel Apocryplii. Canoiiici funt hifto- 

 rici, poetici , & prophetici. Hiltorici (uut pcntatcuchus Mo- 

 {k i rriteuchus , vt vocat Athanafius , compleClens Iibi ura lo- 

 fux, ludicum, & Ruth ; & hcxateuchus, quo pcitinent iibriSa- 

 muelis , Regum , Chronicoruro , Ezrx , Nehcmi.v.& Eliher,ie. 

 Poetici funt , liber lob , Pfaimi, Prouerbia, Ecclcfia(ies,iS: Can- 

 ticum. Prophctici funt fedecim. Hcbra;i diuidunt hos hbros 

 iu quatuor clalfcs , vidclicet in Legem , prophctas priores , pro- 

 phetas poftenorcs , & hagiographa. Apocryphilibn iunt leli- 

 qui, quoscoramemoratisV. T. iibtis vidcmusaddi. Libri N.T. 

 funt hiftorici , doi^manci , & vnus prophcticus. Hiltorici (unt 

 quatuor euangelia , vt vocant , & aila Apoitolorum Dogma- 

 tici funt epiftola; , Pauii quatuoidecim, lacobi vna , ludx vna, 

 Petridux, lohannis tres. I rophecicus liber eft apocalypfis lo- 

 hannis. Hic de dcuifione librorum Bibhcorum in capita & 

 verfus obferua quod afaubonus in notisfuperN. T. Uionct, 

 diftindionem veterum fuifle longe commodiorera. Diuide- 

 bant illi fingulos librosinTiT-^Bs, &t/t/,os fingulos in (ua ki- 

 <l>X'Mx ; contra quam hodie facmius, vbi partcs maiores nobis 

 funt x6?iaAa,«, minores tiV.kii Nos hodie Matthcci euange- 

 lium diuidimus in X ip«;\ a 18. illi in Kiip«.o.« ; y j.t.-.ass aii- 

 tem 68 Et hodie multa diuiduntur , qua; coniui (ftim funt Ic- 

 genda Verfio librornm Hiblicorum confidcratur (cparatim, vel 

 coniunflim Verfto feparatim coKfideratadi multiplex i. l'er- 

 fto V.T Chaldaica. , quj: Chald.visdicitur rar!;//»;,nobis Para- 

 phrafti Chaldaica Eft aucem Targum tnplerc, vidclicci Baby- 

 lonicum, Onkelos, & Hierololyniitanum. IHudauthoicmha- 

 bet lonatham Vzielis hlium, Simconis lufti , quiinfantulum 

 Chriftum vlnis cx^epit , condifcipulum , qui hunc laborem 

 fufcepit ante Chnllum annis circitcr triginta. Iftud piofeduni 

 eft ab Onkclos profclyto . quem (broris Titi Imp filium tuijle 

 a{IeruntHebra:i, quanquam ali) tradunt, eum tuillc tiiuim to- 

 roris Adriani Hoc denique Syiiaco fcrmone, id eft , Hcbraico 

 corrupto,qualis tempore Chiifti mvfueiat, etl; contcriptum. 

 Piimum & fecundum Taiguni apud ludaeos tancam habet 

 authoritatem , vt vtriciue non miniis fidci , quaru te.xtui ongi- 

 nali tiibuant. Tertium nonnihil difcrcpat tum ab vtr.ujiie 

 paraphrafi , tum ab ipfo textu. Paiaphralis Oukelos quam 

 proximc ad literam Hcbia^am accedit 1. Veyfo V. T. Cr£ca 

 aliaante, alia poft Chiil^um facla eft. Antc Chiiftum fue- 

 lunt quatuor veifiones Gijeca: Primacxtitit ante Alcxandium 

 M c qua Plato , citcrique philolophi non paucahauicrunt. 

 Secunda fadla eft tempore rtolcnixi Lagi , cum '■ uda;i, qui 

 Alexandro M. in occupanda .^gypto fucranc adiutoics , taili 

 funt ciucs Alcxandiini iuieMjccdonico : vt fciibit lofephm 



Hiftoiia 

 vetfioni!, 

 35iblio 

 lumgux! 



fucrunt anonymx , quas Origenes e tcrra; lecetnbus protulif; 

 fcxcactt Origenis : fcpcimafuit Luciani, marcyris Antiochcni, 

 circa tempora Diocletiani : oilaua fuitHefychij Hic mcininc- 

 ris, vciiionemGixcam , qu.c nobisdiciturquaita, veteribuscf- 

 fcquiutara : &quxnobis eitquinta, ilhs elle fextam.Odtoiltis 

 vcriionibus quidam addunt nonam , Sophronij cuiufdain. 

 Pciicrunt autcin onines iftx verfiones , fi excipias qu.cdam 

 fragmcnta Thcodotionis, qui fuit primo profelytus, queraad- 

 modum Aquila & Symmachus , (cd poftca dcfecit ad Maicio- 

 nitjs , tandcmquc nomine Chriftiano abiuraco ad ludxos fc rc- 

 cepit ; Verjio N. T Syriaca; quam nonnulli .i Marco Petri difci- 

 pulo fjdam efie (cnbunt , alij Chnftianis Aiitiochenis adfcri- 

 bunt Hxc quam proximc accedit ad llteram (cnfumqucGia-- 

 cuni , & niagmr cft authoritatis. ^.Verfo N. T. jlrabica:c\xms 

 author ignoiatur- Multum ipfi ttibuicur a virisdoc^is.Optaa- 

 duni edcc , linguam illam hodic iu lcholis excoli. Nam, vt Po- 

 llellus ait , lingua Aiabica omnibus rchgionis Mahomctic;^ 

 cultoribus efl Giammatica , & latius p.rrct hodie,quam vU 

 )a vnquam lingua , vt vix teitia pars habitati orbis cam non 

 agnofcac. f. Verjio Lattnaz/tritifque Tesiamenti. Fuerunc au- 

 tcm tiantlationcs Latinx teir.poie Auguftini tam multx , vt 

 numcraii nullo modo potuerint : de qcia varictate conqueritut 

 Hiercnymus in prooem. Itb. /o/^Prxcipux fuerunt ift.c Prima 

 tuit Icala ,quam Auguftinus omnibus anteponit , vtpotcvei- 

 bis aftrictoiem , & tentcnti)s magis[peifpicuam.[Sccunda fuic 

 communis & vulgata, qux fic tuic appcUata , quod ex plurimis 1 

 receptior eflt:t. Tertia fuit vcrfioHieronymi, eaq; duplex, & v- 

 ti.aq; tantum vcterisTeftamcnti. NamHieronymus N. T. non 

 vcrtit in Latinum ,vt ipfc hinc inde , fatecur , (ed vcrfionem ve- 

 tercm Latinam emcndauic. Duplex aucem illa Hicronymia-., 

 na V. T. vcrfio fuicciutmodi. Prior ex Grxca edicionc 1. x :q, ' 

 lnterpretum:poftcrior ex Hebraica veritatc in Latinura eftfa- 

 fta. H.rc Hieronymi vcifio cum primum prodiit , cocpit iu;, 

 Ecclcfia. pr^Iegi. Sedhodie quxdiciturHieronymi verfio ,nott. 

 eft ipfius:quippe qux non cft accurata, qualeni Hieronymi vcf' 

 fioncm vetcres fuifle teftantur. Idem iudicium efto_de l x x in^ ' 

 tcrptetum ver(ione,qux hodie extat.6. Verfonesi^ari&vtriusca 

 teflamenti , qux nunc extant in lingua Latina , Gcrmanica, 

 Galhca , Italica , Hifpanica , Bohcmica , Polonica , Vnffarici, 

 Dalmatica &c. Verfio Bibliorum coniunciim confderata eft 

 vetus & noua. r^/»^ eft triplex , authorc Origenc. Nam O- 

 rigcnes ;pnm6 vcifiones quatuor , ncrapc Aquilx , Symma- 

 chi , L X X. interpretum& Theodotionis in vnum compegit 

 volumcu , & quatuor columnis diftinxit. Et hxc erant Ori- 

 genis Ttr^isXa. Deinde ad has quacuor columnas ydiecit £e?f' 

 riem tcxtus Hebraici, vnam Hebraicis , alteiam Grxcis chapf, 

 raderibus cxaratam. Et hxc erant Origenis 'ii(tT!r>.a. Poitre- 

 mo ad has tex columnas adjecit duas illas anoiiymas Grae- 

 cas , de quibuspaulo aucc diximus. Et hxc eranc Origenis 0*- 

 &ar.>tf,opus laboiiotum & infignc , magno ccclefix malo amili^' 

 fum. Notta ett duplcx , vna Complutcnfis , alccra Hilpanica. ' 

 coinpltitenfe opus authoicm & promotorem habct iranci-. 

 fcum Ximeniura archiepifcopum Tolccanum & Cardinalera, 

 , fundacorcm Acadcmix Complucenfis. Hic enini ducacoruia 

 texcenties millcmsmillibus impenfis fcx conios anno i^iye* 

 mifit, ita vtin V. T, tcxtum Kcbraicum & paiaphrafin Chal- 

 daicam , cum duabus verfionibus Laiinis , in Nouo textura 

 Grxcum , cum vcifione Latina collocarct. Hoc opus Lco X. 

 niagiuiicis piiuilegijs muniuit , &omnibus magnopcrc com- 

 mendauit. Merito autem numeratur hoc opus intet rnltru- 

 mcnta & media , quibus Deus fupcriori (eculo dodtiin.r coe- 

 lcllis puritatcm in kicem reuocare voluit. Opus Htjfani- 

 cum a Bcncdicto Aria Montano, viro decem lingaarum pe- 

 rito, furatu Philippi Hifpanix regis Antueipix cft cditum , iia 

 vt cum textu V. T. Hebiaico Chaldaica paiaphiafis, vctfio 

 L X X. inteipretum,& Latina:cum tcxtu Gixco N.T.Syriaca & 

 Latina vcifio fit coniuncta. Atq; hx funt verfiones librorum 

 Biblicorum : vbi Caftalio & Longolius merito rcprchcndun- 

 tur, quodeuangclium Ciceronianum ( vt MiSohiius lib. 1. de 

 'verbo Dei ) conati (unc obtiuderc in vcicendis libris tacris. 

 llli cnim pro fide pcilualioncm , pio Cccna Dommi libuni, 

 pro Baptilmo lotionem , pro Euangclio nuntium incptc di- 

 xciunt. Interpretatio librorum BibUiorum faifla elt ab intcr- 

 prenbus antc &poft natum Chriftum. Ante natura Chnltum : 

 tueiunt Leuitx , Saccidotcs , Scnbx , Pharifxi & quidam Rab- 

 bini. Poft natum Chiiftum fuerunt ludxi & Chnftiani : & hi 



lib it.antiq Atquehx dux tranflationes fucrunt .authoiitatis vetcrcs , iique Grxci & Latini , Patres ccclefiaftici & Do(3o- 

 pniiatx Tcrtia elt veifio Lxx. Intciiprctum , tcmpore Ptole- •■ ■ ■ - ■ ._...• 



mxi Philadclphi, opus publici confili). Quarta e(t illa, qux di- 

 Ctafuit i(»i:ii . communK,c]aim ad poltuIatumPtolem.xi vltimi 

 rratris CIeopatr.x Herodes curauit (ieri atque confirmauit. 

 tam circaan. Chrifti 511 Lucianus maityr reitituitemcnda- 

 tam : cx quo/,«x;a««; eitdida, tcftc Hieronymo. Atquc hx 

 quatuor verfiones piomifcue appellantur lxx. Intcipictum. 

 PoftChri(tum numerantur odlo vcrfiones Grxcx. Piima fulc 

 Aquilx fquem ludxi affincm Adriani fuille aflerunt J impe- 

 rante Adrianofaiaa : (ccundaTheodorionis , impciante Com- 

 ioa^:tertia Symmachi, imperame Seucro : quarta & quiiita 



SJl 



rcs (cholaftici : vcl recentiores , iique innumeri. De his vide 

 paulo pbft hiitoriam Vct. & N. T. Theologin fa/fa hiltoria 

 lueuitcr ita habet. Thcologia falfa eft vel gcntiliura , vcl lu- 

 dxorura , vel Mahomctanorum , vel denique hxrccicorum. 

 Centtlium theologia erat bipartita : aliade diis, alia de dxmo- 

 nibus vtdocet Epiphantus de pnparat. euangelica. Theolo- 

 gia ethnicorum de diis erat vulgatis, proraifcui vulgi , vel 

 philofophica , eaque i. Fabulofa , qua poetx vtcbantur , ad 

 theatncam voluptatem : vnde & h.xc theologia dicitur theatri- 

 ca , aliis ft.vc^.x.],. 1. Naturalis , myftica & alfcgoiica , qux it^r 

 ViiXilvj dicitur pbilofophica : quia philofophi >llam hauricbant 



paitim 



