Hirtoricaj Cap. VIII. 



49 



cct,dicxm /fuod fentis : T^iblsothfc.n meherde omninmphilof!- 

 phoruin -i.')iii! miln ~cidetur XII. tat.iluriim liiellti^ , fi qiiis 

 legiim fontes ^capitA viderit (y antlwnlatis pnndere cy i.'ti- 

 litatu vhertaie ftipcrare.^Mmain liiiic liinit.i- liint ali.t lcs;c.s: 

 vt Caniilci.i, Pxtilia, Maiilia, Callia.F.ilnajl-aicidia, &.C. Atv[in; 

 li.cc cll priinis;cnu luiis. 



1 1. Progrejfni lurh fec»>idU?ii trcs iiitates,i'ifuntiam 

 ante Ii^jHniannm\ adolefcoitiata, & iimciitHtem 

 fni> Jiiftinianoy-Jr ictatern t>tgr.iitcfce/itcm 

 ' poft Inftn7ianHHi\cft varnts. 

 Infa>irt.i Iuris clt aiitc Inftiniani tcinpoia,& jh)(1 vctcrcs i 



fciipta vniiiciG in riinci[ii,s palatiiim (Icporraii.arqiic intlcPaii- 

 (lcclas coiitici ciuaiiit , aniio CliniH 5 jo Lampjdio& Orclle 

 Conliililnis, Exciiiitctiicnnio, ciini rcs cota pencperucnillct ad 

 calccni , Indiniamisnouo inandato, InlHtiitiones Inns collii»i 

 &lciiln voluit cv Iiiris clcmciuis , qua; antiqiii ICti traili<!e- 

 lantCodcx pronuilgatus cll aii.Cluifti f ji.vt aucliorclt Mai- 

 ccllinus : iiuaiu]uain Piocopius anticipat vno aii«io Dcindc 

 noii ita miilro poll, anno Clirilli r j j.Iul>iniano tcrtium Con- 

 fulc Pandcil.c liiiic promulaat.c. Aniio vcrtcnce, vidcl. ChrilH 

 j;4. luftiiiianoqiiartiim Conliile, ciim iam extaraic ciurdcm 

 Impciacoiis complurcs dc vaiiis relius Coiifticucioncs , & in 

 iiis cx, (\ux vuli;6 Ci_uii>qu.-iginca Decilioncs nominantur, poft 

 fupcriorcni illam Codicis cd'itioncm promulyat.c, idcm Tribo- 



loS Romanorum ICtos, Mutium Sca;uolani, Crairum Mutia- niaiuis , lociis quatuor labori adhibitis , nouTllimoImperatoris 



num,Tutilium Rufuai, M- Brutuni , Lucil. Balbuni, Scxtum 

 fapytium, Labconem , Scruium Sulpitium , Caium .Titium, 

 Paccuuium , Lon<;inum, Callium Sedlatoic.ii Capitonis , a 

 quo Calliani , Proculum, aquo Proculiani, CcKum , labole- 

 num , Sc alios poft hos , inquam , tribus potillinuim acceptani 

 fcrc (ui conferuacioncm , Codici vidclicec Grcgoriano,Heiino- 

 geniano,&Thcodo(iano. Codex Grcs^oriauus, (icdidusano- 

 ifliue luris iHidiofi , qui huic colledioni dabac opcram , conci- 

 rtebac Conrtitucioncs Iiripcratorum ab Adriano ad Valcria- 

 num vfque & Gallicnnm. Subf.cucus cfl: Codcx Herraoge- 

 ftianus , lic didus ab auchore Hermogeniano. Iflo concine- 

 bantur Claudij , Aurcliani , Probi , Cari , Carini, & innumcr.T: 



lufTu.priorcm illum.quem diximus,Codiccin rcconcinnanduni 

 fulccpit , cum vt policrioics ConlHtutioncseundcm in librum 

 lefciTcntur, tum vtqux cx fupcrioribus mutata- .atque .abio- 

 gat.v fuillent , codem exlibio collercncur. C.Ttcrum Tribo- 

 nianus ca , qua: a ICcis Gr.xce inucncrac fcripta , eadeni linj^ua 

 defcribi cuiauic : & in Pandcdis Florentinis Gra-ca liodiequtf 

 cxtant refponfi : Authenticaquoqueipla Gr.rcefucrunt fcri- 

 pta. Et hinc ell , quod plurima Grxca vocabula in lure occur- 

 runt , videl. ipypcthtca , chirographum , emflytcitjis ,fito>iia, 

 efiflalma, orphanotrofhtu , archigeronte^dioueti , & fimilia.Vi- 

 ciHim Conftitutioiies Theophili , Gonflantini, aliorumquc 

 Gra-corum libri luridici , plcnifunt Latinis vocibus, Donit- 



Dioclcciani & Maximiani Conftitutioncs. Perpcram enim niur», legatariM,mandata.rius, donatarius, fiiits h^res; c\\x\\\ 

 Codici Gregoriano adfcribuntur quxdam Dioclctiani & Ma- etiam illis , y.n^r^^p, x«gy.jof d.'jf„, \lK!sazi1to,TtaT(ii>,, >b'>«t©-. 



xiiniani. Hcrmogenianus , collcdor huius Codicis , cogno- 

 mento Afiicanus , vixitcircaDiocIeciani ceirpora, annoChri- 

 JHiSo. Ancecam floruerunc hi lCti Tertullianus , vndeSC. 

 TertuUianum , fubCommodo: jEinil. Papinianus fub Scue- 

 ro ,occifus a Caracalla , quod fratricidiumeius exculare nol- 

 lec : Caius , fub CaiacaII.i : Domitius Vlpiani, audicor Papiani: 

 ■ lulius Paulus, xqualis Vlpiani : Pomponius,.a:qualis horum 

 duoruinrHercnnius Modelcinus, Papiani audicor : Alphenus&: 

 alil.in quibus Hcrmogenianus.Exiitpoflea tertius Codc.\, iam 

 nona lurifcoiifulco , fcdab ipfb ImpciacoieThcodolio, cuius 

 anchoritace condicus eft , denominacus Codex Theodofianus, 

 qui Gonfticutiones Tmpcratorum omnium a Conftancino .M. 

 vfque ad iplumTlieodofium compIedicur.Vtauccm ex.Grego- 

 riano nihil fumlic Hcrmogcnlanus , ita ncc ex hoc vel illo 



&hiiiulinodi fcxcentis , qu.c idco molefta eiant Hcrcnnio 

 Modcftino, dum Gr.cceLatina, vt illcinquit, iuradoccbat 

 Nomcnclaturam dcniquc & oeconomiam librorum luris yi- 

 deamus. Pandedas luftiiiianus maluit diccrc, qu.\m Codi- 

 cein : quod plcrique authores luiis fuos libros ita nuucupaf- 

 fcnt, r.rnquam oniniacontincntcs , itavtfruftia CiiPlinius in 

 prdfatione fni operis, quando Pandedarum infcriptioncm intcr 

 illeccbrofas & ni.agna promicccnccsrecenfcc , propier qujs, in- 

 quit, vadimonium dcfcri poHit. Fruftia, inquam , cft Hlinius: 

 quia in Pandec^iarum libros quinqu.aginra redada func duo 

 niillia librorum , & verfuum tricics ceiucna milliaad ccntuin 

 quinquaginca millia clcgancei func redufta. Hinc PandeClas 

 quidam non infcics Synagogam Itiris niincupauic, vc auchor eft 

 y.nt Poffeuinus Ith. 1 3 Bibltotheci. de lunjprudenlia. Digefto- 



Thcodolianus quidquam:fcdomifl"as in Grcgoriano (cqueuHii lum aucem nomen primo Saluius lulianus rcpcrit , qui i^s ci- 

 Impcratorum Confticutiones Hcrmogcnianus habet vfque ad uile in artem quandam digefliflc putatur. Eius nota eft D. 

 Conftantinum, omilTas in Hermogeniano.Theodofianus. Li- vcl Dig. vcl 3-, &tf, quxeft prima liceia in voce 'pfi<i?Aor. 



Manichxos propugnator conftancilTimus , adco vt Synodum 

 OEcumenicam quinc.im Conftancinopoli cclebraucric circa 

 annum Chrifti j f 3. Hic Inipcracor , quauquam crac «-«>,ip«- 

 C)i7®.' &: rudis bonarum litcrarum : lcges tamen Romanas 

 prolixi; difi~uf.is , & paflim diflonas , operaTriboniani ( qucm 

 Suidas & Procopius rradunc fuilfc hommcm paganum & aua- 

 rum)&collcgariim,quipaflim a luftiniano nominancur,Theo- 

 phili puca.Doiothci &aliorum liccorrexic,vcomncsPrincipum 

 Conftitutiones , qux in multis voluminibus habebantur, incra 

 Xll.Iibros coarftxiueric.Id voUimen Codicem luftiniani appel- 

 lari iuiric. Rurfus cciam magiftratuuni & ICtorum vcterum 

 lcesquxad duo millia librorum extendcbantur , intra quia- 

 qua^inta Digellorum feu ['andedarum libros artlauit. Pra:te- 

 rcal; Inftitutionum libros quatuoi componi curauit , quibus 



partes, cx luftiniani partirionc : e quibasprima vocarurTO 

 tj^^^^prima, quarta 'cf^.ipx>@^, vmbiltcus, quafi locus in iure 

 craAando medius ; & (ingula: (ubdiuiduntur in libros certos. 

 Rcccntioics diuifcruntDigeftain tres tomos , L^Jigcftum Ve- 

 tuslnfortiatum, & Nouum : quam partitioncm reiiciuht An- 

 dreas Alciatus & alij , quod ique ridiculum (it , (i quinqua- 

 gintalibrosDigeftorumincertos tomos diftinguas , atque li 

 Viigilianam Aneidem in quofdam tomos difpc((:crc vclis. 

 Et Alciatus quidcmait , voccm iWnxwInfortiatum cfle barba- 

 lam , & nullius fenfus , qu.-c ab indocftoaliquo liceratore pri- 

 mum fitfiLU, quom dciiide alij acque indociles fccuti (int. 

 Proindc non cft , quod aliquiscum Accurfianis fecruciet, quid 

 ica fecunda Pandeftarum pars Inforciacum appcllccur. Co- 

 dicis vocem quodatcincc, redte Bud.rus & Ctiiacius cradunt, 



fummavniucrfarumlcgumbreuiter comprebcndicur:dequibu$ maieftacem &diucurnicatcm maiorem cflc fciipto , (iquidi: 

 Melancluhon ita canit, 



Conti>iet hic tenuis legum prscepta libelltfS, 

 Primaqiie Romani femina luris hahet. 



Dcniouc & nouas lcgcs, quas ipfe ftatuerat,& quas Impera- 

 torcs,qui proximcipluni ant;ccfltrrant,in vnum volumcn red- 

 a(Sas Nouellasnuacupari fanxit : quibus poft aliquoc fccula 

 accertciuncCcnftitutioncs Fridcrici & aliorum Impcratorum. 

 Quod diximus dc i/.Tmii <^.jtna\wK\W3.x\\ , plcriquc hiftorici 



ifirmant. Procopius tamen, lornandes , S.ibcllicus, & alij 



codicibus , quam fi in chartis auc membranis fimplicibus no- 

 tecur, (icutmcmbranisquoqucmaior quam charcis cribuicur 

 auchoricas. Ec vctcres folebanc lcgcspopuli, Conftitutiones 

 Imperatorum & Refcnpta , pugillaiibus chartaceis , ligneis, 

 sneis , vel eburncis irjfcribere , atquc ita fcruaic liiigulas , vel 

 vniuerfasin vnum corpuscolIe(Sas in fcriniis alTcriiare, qua: 

 diccbantur fcrinia mcmorix & difprilitioimm. Hinc Tmpc- 

 racores fcribunt, ius in fuis fcriniis effc conftitutum, & Plinius, 

 edi(fla Iinpcratorum vera , & emcndata cflc in (criniisTraiani: 



contirmant , . . - ■. . . 



tribuunc ipii erudicionem non vulgarem : quos vidc in di(pp. & Theodolius ruum Codicem li.ibcri in facris lciiniis , dcnique 

 lurid ClHa:nonij dijp. 1 Jih 1 . Q uidqiiid huitis (it, luftiniano Zonaras de X I I cabulis : 'dm (pv>.x.x'if tMfiJn-nai Hm , ci m*i~ 

 idebemus collc(il:ioncm modo rccicacorum (cripcorum, quorum <?/»;-■ IJyijTAopl^a.ip SUixcunqiie di^na ohferuatu iudicatafucrHt, 

 chronolo-^iahic eft. Tribonianus author crac lulHniano , vc eapariiulls tabulisinfertacuHodiebant. Cxccrum luftinianils 

 ;rcformatioiicm lurisaggrcdcretur.Huiusicaquc (ua(li& opera Codiccm fuurn cdidit bis , vt pauhi ante di(fHimeft. Prior 

 ipra:cipue omnia funt pcia^ifa, & fpatio quidem tricnnij ifta editio abolita eft, qu.xexierat anti^' Digefta & InlHtutioncs, dc 

 Iprxftita. Anno Iu(HnianiImperi| 1 1. Bafilio , ve! , vt alij vo- qua lunt ConlHtutiones huic pr clatx. Poftcrior , dequaert 

 ~ " "■ ''^ r^--.-- -! .•T---I !- ■ eonftitucio illis (iibdica^diuifaeft in X I l. libro.s, quali ri.ta- 



hulas, vc Harmcnopulus ait. Ec hxc poft cdicioncm Divcfto». 

 runi & Infticucionum eft confc^fla & confirmata. Dicitur ab 

 ip(b luftiniano Code.x rrpetitiprtileliionis:c[a'\z (ccundx cdicio- 

 ncs .1 vcccribus appcllat e fuerunt repctitx prxIeifHoncs Tra- 

 dunt hoc loco dirciimen intcr Decifioncs & ConftituHone» 

 Codicis ; quod Conftitutioiiibus plerifque ius vctus , quod 



E eertuin 



ilunt,Decio CofindiiLl 7. anno Domini y i^.operaTiiboniani 

 jConllitudoncs Impcratorix ex tribus libris Grcgonano, Her- 

 |moneniano,&Thcodo(iano ,adhibicodele<ftu vnum inlibrum 

 Iredadx (unt.qui Codcx ronfticucionum Latine inlcriptus fuit. 

 iVixabiitannus , ctim idcmTribnni<inus , Grxcis hominibus, 

 Kiui tum videbantur luris prudenti.c laudecxtci os antcirc , ad 

 iocictatem laboiis luftiniaiii iulFa adfcitis, vetctuiii ICtorum 

 Tom. IV. 



