50 Encyclop^di^ Lib. XXXII. 



ccrtum erat, fit cmcndatam.-^cofon.bus ccrtum fir reJd.tum 

 quod crat c^ntrouerfun,. D.ircn.t tamcn Andrcas Mc.a us 

 vna cum al„s. lnft,tutioncs cut fic d.dx fint , nem.n. potcft 

 eflc obrcu.um , qui hoc nom.nc fu..damc.ua al.cu.us art.s 

 comprchcnd. nou.r. lHarum partmo ta^a cft .n hbros qua- 



tuor De NouelHs qu.Eritur , cur fic appellati I 

 ficputant d.itas,qu6d ijs legcso.T.ncs vetc.cs rc.ouata- fint: 

 alil, quod noua eis , atque a veter.bus d.lf.dcnt.a .ura conft.- 

 ' ' • ' •-- quod .rou.fr.me pro.nulgata; fint polt 



; qui poftrema (en- 



tuantur 



atqu 

 : ahj deniquc, qu 



l 



bargo^Vranc.de Ripa.Vlr ZafiHs.Oldendorpim, Budsm./llcia- 

 tu4,Fr.Dua.rent!,s,EgHinari!M Baro, TiraqHcUm, Cora/iw, Gi- 

 fhanius, Cuiaciiu, Vvejemhecius, HotomannuSjHoneUm ,Vul- 

 teius,Ca:dds.Ht. Atqucli.rcfunt fumma cap.taliillotiaru.n lu- 

 ridicaruni. Scd .uidia.iius Georginm Schulf^n , de vniucrfi iu- 

 ris quo hodic in Imperio Romano Ckniiranico vtimuv.originc, 

 progreifu, & autho.itate./^ro/f^oOTfWO tn fynopftn Injlit iuris. 



De origine iiiris Csfarei,^ primo quidem de eo,quodfuit an- 

 te luflinianum. 



Vt autem lem paulo alti.is ab ipsa vrbe Romana condita 

 repcta.Ti : Initio ciuitatis , popuhis finc lege ccrta , fiiie iure, 

 certo, primum agere inftituit , omniaque ad arbitrium Roinuli 

 Rei^is , a quo vibs ortum (uum habuit , gubcrnabantur, / ne- 

 ceffarium i §.i. jf.de Orig. lur. Poftcaciuitateauda, LL.non- 

 nullx ta.ri ab iplo Romulo , qu.im iplu.n infequentibus Rc- 

 n;ibus , prxcipue Seruio, lar.x funr , qux quod ti"igintaillaruni 

 curiarura, in quas diuifus erat .i Romulo populus , lcntentijs & 

 approbatione perfeiebantur , Curiatx vocat,? funt , Vvefenbec 

 in parat.jf.de Orig.Iur. num. i, Quas o.nncs Scxtus Papirius 

 d. /.i.§. poftca i.verf. qu£ omnes vcl, vt cum vocat Halicar- 

 najfeus, Caitts Fapiritis in vnum corpus icdegit , quod ab cius 

 nomine vocatumeft , IusTapirianum,d. §. pofiea ^.infin. Vc- 

 riim exadis rcc^ibusproptcrviolatam Lucretiam.omnes hx lc- 

 gcs,e.tceptis paucis, a Seruio Regc,!aris, L. Tnbunitia exoleuc- 

 runt . itcru.nquc ca;pit populus Ro.nanus per viginti prope 

 annos, inccrto magis lute & confuctudine,quam lata les?e, vti, 

 d.l.i..% ex aciis 3. Et quidcin non fine .notibus & tumultu , at- 

 teftante Dionyfio Halicarnaflco. Quod ne diutiiis fieret, pla- 

 cuit , publica authoritate deccm conftitui viros , perquos a 

 Grxcis ciuitatibus .naximc Athenis , atque Laccdx.nonc §. 0« 

 non ineleganter.ic.lnftit.de I N.G. ^ C. iuraatquc Ieges,qua: 

 ftatui rci Ro.nan.x vidercntur conucnicntidima- , pctcrcntiir 

 d l.i.poftea 4. H.Tciura atquc has leges indc allatas ,Decem- 

 viri decem tabulis xneis comprchenfas , anno ab V C. 301- 

 pro roftris pofueiunt. Cu.nque iftis aliquid deefle ani.nad- 

 uertcrent anno (eq. alias duas ad ea^i^lem tahulas ad.ecerunt, 

 ficqueex accedentiaappellatxlunt L L. 12. tabb d.l.i.i. foftea 

 ^, verf qui ipfi Qj^dS Cic lib.i.de Orat. Fontes omniumdil- 

 putacioiium ,quxin iurcciuil. & L L. continentur, Liu.lib-j. 

 Fontem omnis publici priuatique iuris vocat. Et harum Icv 

 gu.n antorem priina.ium, ait fomponius fuitfe Her.nodoruiii- 

 Ephcfiu.n d. § pefteafuhfinem His L L. latis ccEpit,vt naturali- 

 tcr euenire (olet , vtinterpreratio defideraret Prudentu.n au- , 



Codicem lulliniani repctitx prxleaionis 

 tentiaertCuiacij.eaque veriffima. Nam a Grxcis .ntcrprcn- 

 bus appeliantur.i«p«j ^tm to. y^^y.-*, id eft. NoHelU, qtie Co- 

 dicemfiqnuntur Al.as dicu.itur .tuthenttca ,non c\noA Um 

 jnaior.s authoritatis , fed quia lulianus Patntius Excof Con- 

 ftitutiones n^^u Afiatica quadam luxutriadiftufas, nimifque 



rolixas tranftulent Latine ftylo Attico& compendiofiori , & 

 s appellaverit Authenticum , quoniam exipfoGr.cco 

 oricuiali ad literam traduaum erat. Atque hoc eft lus, vt vo- 

 caiuluftiniancum ; quod lohanni Sichardo ratione cecono- 

 mix, qua.n hnpcrator obfeiuauit ,nonade6 probatur. Dicit 

 enim.Codiccn Gregorianum Hcr.nogenianum, & Theodo- 

 lianuin ,& Romanum candorem . & maieftatem magis fapere, 

 nuam quos luftiniani mandato libros in Codiceni colleaos 

 cernimus : & extollit Thcodolium , qui omniuin fcriptis col- 

 le(ais&inmed.oreli.flis,Conftitutio.ics adiccit, qux eficnt 

 inftar ovaculi refponla edentis : tandem concludit , his verbis: 

 CuiHi ( nempeTheodofij J hene merendide nobis ftudium^vt 

 itire extoU.imiis,ilii, culpa, eximere Iu'lir>ianum non [offHmtit fi 

 vel obmxe ftudeamns Contraimmplanc teftatur Imperator lu- 

 ftinianus taepift.de ratiene iurts docendi.^.t i. his vcibis:Inci- 

 pite i'ncur lcffuin dodrinam eis Dei gubernatione tradcre ,& 

 via.n aperire, quam nos inuenimus , quatenus fiant opti.ni iu- 

 ftiti.t&reip miniftri,'V vosmaximum dccusinoinnc (cculum 

 fequatur : quia veftvis tempovibus talis legum inuentacft per- 

 mutatio, qualcin & apud Homevum patrem omnis virtutis 

 Glaucus & Diomedcs inter fe faciunt , difljmilia perniii- 

 tantes . 



Xeil«« ^>,Keiav, \i(^TcftQci» avtlccQatat , llOC eft, 

 Aurea s.reis, centena nouenariis. 

 Sed fatis de adolefccntia vegetoque iuris roborc fub lufti- 

 niaiio.-vidcamus iain &tatem iuris ingrauefcentem. Duo autem 

 funt eius interualla , vnum hemiplexix , altcrum hygieix. He- 

 miplexiaeftmorbus, quiiusciuile exercuit paul6 poft lufti- 

 niam teinpora,inde a Phoca vfque ad Carolum M. id cft , ab doritate neceirariam difputationcm fori ; Quod ius fine fcri- 



anno Chrifti 600. vfqueadSoo. Nam interea tcmporis ia- ' ■•-- '■■-'"■■■:' " ■"•■■-■ 



cueruntftudia, partim ob motus Saracenicos, quos inOriente 

 excitauit Mahomet , partiin ob varias turbas , quas in Italia 

 dedeiuntExarchi, Longobardi , & Pontificcs. Hygiciacft fa- 

 nitas , quain ius ciuile recuperauit fub Cavolo M. qui vaiias 

 fcholas inftituit , & l.teras bonas illavumquc cultores vnice 

 promotum lu.t. Hoc tempus rurfus (ubdiuiditur in «se^axjniJ 

 & aixi^!jy\ ripcay.uii feu prxparatio eft ab anno Chrifti 800. 

 vfque ad 11 50 Hoc en.m te.npore tametfi luris diiciplina 

 non iacuevit : celebres tamenipfius Dodtores non extiterunt 

 Ax^tiii eft ab anno Chrifti iiyo. vfque ad nollram xtatem. 

 Hocenim anno & Gr.itianus coinpilauit Dccieta, dequibus, 

 vt & toto fyftematcluris Poncificij,vide (uprain Politicis:& 

 Irnerius Verneriis Germanus , piimus in Italia ius publicc do- 

 cuit Bononix poft luftiniani tcmpota. Hicauchor fuic Locha- 

 rio hnp. vt libros iuris ciuilis publice cxponi cuvavet , Auditor: 

 Ivnerij fuit Placentinus Hunc fecuti (lint Eagaroddus Godfre- 

 dus, lohannes Bafianus , ^ Antonius Lyas, an. Chrifti l iijo. 

 ite.ii Martmus , qucn lalon ait , nil vnquam fani dixifle : tu.n 

 ./i^jcivca anuum iioo. quidocuit Bononix & Montcpcilu- 

 lauo, vbi anno 1 196. Acadcmia recens erat inftituta: Accurfiu4, 

 fub Friderico 1 I. Petrus Vinea , alTertor Imperial.s dignicacis: 

 Bernhardus ^Odofredus anno 11.^0. . Hoftienfis , ann. ilj-f- 

 qui Innocencii IV. duvasopiniones rep.obauit,dic(us Henricus 



oeScgufia. Speculator,Ce\i GuilchnusDurandi, anno 1161. qui 



fcripfit Speculum Iuris:Hunc (equiitur Eartholomius Brixien- 

 fis, Albertus Galeotti , lohannes de Dea , lacobus de bello vifu, 



Ipho. & Dynus MageUanus, quia Bonifacio VIII. cuocatus, 



fcxtum Dccretalium libru.n confcripfit, mortuus Bononix an- 



no I ;o;.Atquehoc(eculum dccimumquavtu.ii,ab anno Chrifti 



t5oo,vna cumfequentibus,fuitvevc luvidicum. Naminde ab 



aniio Chvifti i joo. vfque ad 1400. vixevunt celebrcs ICti ^i.in 



'■•jib' exccUucrunc Bartolus, momas anno 1 5 f j,& Ba/i/»4J,Bar. 



lol.auditov.duoilli lur.fpvudenci?occIli.B.iIdus obi]tan. 1410. 



ciic.tcv Ab anno 1400. vfq; ad 1 500. innu.ncriquooue flovue- 



'"1" J*"" ' *" 'l"'^"^ celebr.ores funt, Francifiui de ZalareUu, 



leh. de lmmoia,(iu\ Baldum fcncn audiuic ; Panormitanus.Ceu. 



N.colaus Siculus ; rantus de CaHroiGuido Papa,(\ai floruit an- 



ro lyi.Ioh.Bapiifta. Caccmhipus, qucm qu.dam falw gcnevu 



Bavtoh putant ; Kartholomnm CapoUa ; Marianu.» Sof/aa!j,pater 



Bartholonixi ; lacobus de futeo ; lohannes Maria ; Andreas Si- 



eulutBarbatia, (cnex dclivus diftus ; LancellotHs Deciu.s. K\, 



anno i roo. v(quc ad noftvam .-ctatem cclcbrioves ICci funt 



loj,. ScbnetdtHuein, Fhdippus Decius , Euerhardips de MiHel- 



ptoveniens, communi nominc lus Ciuile appellatum fuit, 

 d.l. 1. fi.his U. Deindeex his 11 eodcmtempoie ferc adtioncs 

 compofits funt , quibus inter fe homines difceptarent , quas 

 adiones ne populus , prout vellec , inftitucrcc, cercas (b- 

 lemnelqucefle voluerunc, & appcllata fuit hxcpats, L. adfio- 

 nes , idcft, legitimx adiones , d. l.necefjarium 1. §. deindei, 

 Augcfcente autem ciuitate euenit, vc plcbs in dilcoidiam cuni 

 Patribus pevuenivet, & in montem Aucntinum (ccedcict, libiqj 

 iuva conlKtueret , qus: Plebifcita vocabantur. De quibus» 

 cum iiiultx dilcordi.c , plebe reuocata , nafcerentiu : placuit 

 LL. Hortcnfia,veI, vt alijs placet, Horatialata, eapro LL. Cgt- 

 uari, & omncs Quirites tcnerc. d. 1. 1. §. deinde 8. Sed quia dif-^ 

 ficile in tanta tuvba hoininuni, plcbs conucnhe ca-pit, populuj 

 cevcc mulcodifficilius , ncceflitas ipfi curam Rcipub.ad Sena- 

 tumdeduxit, vt isicincciponcrec , idque ius quod confticue- 

 bac , Senacufconfultum appellabatur , d.l. 2. §, deinde qiiia^, 

 Eodem tempore & .nao.lharus , pe.ips quosevat lutiUiidio, 

 vtPr.xtorcs& ^Ediles ,iura reddebant, & vt fcireiitciues, quod 

 iusde quaquc re quifque didfurus cflet , fcque pvxinunivet, 

 Edifta pvoponebant , qux ius honorarium, ab hono.c Ptxto- 

 runi ficdiftum, conftituerunt,</./ z.ij.eodem tempore lo. Qua 

 cdifla Prxtoruiii,proutipfianiuii, ica& e.i annuaerant, donec 

 L Cornelii facla (int pevpctua. Tandem nouillime , cii.ii re- 

 bus itadidtantibus necclluin clTct Reipubl. pcv vnum confuli, 

 conftituto Pvincipc daca cft ci poteftas, vtquod confticuilfec, 

 racumeirec, d.l.z.§. nomjfime 11. VndePrincipis conftitutio, 

 fiue Principum placica Qj,'i poftea lutiiconfultis licentiam re- 

 fpondcndi conceflciunt folcmnioicm ; vndcrclponla pvudcn- 

 tum : qux omnia iuris ciuiiis .appcllatione gcneraliori conci- 

 nentur. 



Tauta auteni infuper legu.ii acceffio fafta cft;vt Liuius im- 

 menfu.n aliarum (uper aluis aceruatatuin LL. cumulumvo- 

 cec Qiiare C. lulim Ciifar ius ciuiic ad ccrcum modumrc- 

 digere, atque ex imincnsa ditFufaquc Icgu.n copii ,optiina 

 quxque & ncceflavia in pauci(Ti.iios libros conferre delLna- 

 rat ; fed vc Suetonius ait ; talia aricntcm atque mcditantem 

 mors pr.cuenit 



Tandem Adrianus Imperator , qui imper.ire cocpit anno 

 Chvifti iiy. opevaSaluij lCti Pr.Ttorum Edidainvnum volu- 

 nien , non ica per magnum digcllit & coinpoluit , vt vidcrc li- 

 cetinl tanta z.^.jed quia iZC.de vet. iur.cnuc.l pen.Cod de 

 condici. indeb. Quod poftca intcrprctati funt. & co.nmcntaiits 

 fuis illuft:raruut Papjiiianiis,Vlpianus , Paulus, Caius, Scxuola. 

 aliique qui poft ea tcuipora vixcrujit, lC-ti collcgerunt poftci 



inipcrtiit'' 



