Hirtoric^ Cap.V III. 



51 



iiwpcrantc Diocletiano, ICri Grcgorias & Hcimo^enes, Con- 

 ftituriones l'rincipiim prxlcvtim Etliniconim in ciiios Codi- 

 jes, CcA priuata potius , quaiii publica autlioritate : Vniic Grc- 

 poriani & Hermogeniani quoquc codicum priuaca nomina 

 "retinucrunt 



Hos fubfefutus efl doclilTimus Princeps Tlicotlofius Mi- 

 jior , qui ConftitQtiones Principum, prxcipuc Chrillianorum, 

 qui Dioclcnanum & Maximianum ad luam vfque a:taccni 

 lublecuti funt, Conftantini fcilicct Magni&; poftcriorum , vno 

 voluminecrtcomplexus rquoJab ciusnomine CoJex Theo- 

 dofianus eft apptUatuni. 



Etfi autem n.cc pr.rclara fuerunc opcra, quibus 5; Edifla 

 Prartorum, & Conuitutiones Ptincipum conipiehcnla; atquc 

 defcripta: crant; maxima tanien parsiunsin prudcntum re- 

 Iponfis &lcriptis polica, & pcr inuumcrabilcs libros, vulgo vix 

 rotos, (parfa ,ad integrum luriscoipus perficicndum dcerat. 

 Multa quoque in trious iftis Codicibus l.cpc iterata , mulca 

 inter fe pugnantia , multa dcnique vfu vcl lcgibus poftcriori- 

 biis abrogata contineb.uitur. Dccrant quoque uouell.x con- 

 ftitutioncs Thcodofij Minoris , nec non aliorum lublcqucn- 

 dum Principnra Conftitutioncs- Vnde lull. Imp. onini laude- 

 cumulatininius occalioncm accepit pcrticiendi iftud quod 

 C. Iiitius Cifar, aliique libi dc iure in artem rcdigendo , pro- 

 pofuilTe fctibuncur , & ius vniucrllim , quod tum temporis ni 

 «uo millia librorum & criciescentcna millia vcrfuum ("ideft, 

 paragr.-.phorum.fccundum Duarenum, vcl linearum , lcciin- 

 aum Contium ) fuo tcmpore cxcreucrat, in corpus quoddam 

 certum, certis voluminibus diftindlum, redcgit. Quorum vo- 

 luminum conipofitio & promulgatio fuis tcmpoiibus dili- 

 genter diftinguenda eft ; vt ncmpe cdicionis CodicisPandcda- 

 rum, Inftitutionum , &'Nouell.irum hiftoriam tencamus,& 

 qu£E in his priores vel poftcriores (int , cognolcamus. Dc qui- 

 bns omnibus breuiter lic habendum. 



Delureluftinianeo. 



Tuftinianus in confortium impcrij abauunculo fuo luftinO 

 feniore Cal.April. An.a nato Chrifto f 17. adoptatus, & luftino 

 mox quarto menfc ex quo Imperium cum co adminiftraue- 

 rat. exafto, nimirum Cal.Aug. defun(fto,folus fuprema rerum' 

 ^bernacula tenens , ftatim anno fequenti , qui fuit annus 

 fchrifti fig.Idib. Febr. omnes priorum Conftitutiones , qux 

 ttibusiftis antiquis Codicibus, Gregoriano fcil. Hermogenia- 

 no, & Theodofiano continebantur, vna cum iis, qu.t: a Thco- 

 dofio pofteditioncmfiii Codicis , aliifque ipfum fcquencibus 

 lmpcratoribus,im6 a fe ipfoad idvfque rempuslatcc eflenc, 

 invnum codicem componi mandauit, rcfecatis tamen obfo- 

 letis, fuperfluis , fimilibus & contrarijs , mutacis etiara vetbis 

 ac lententijs priorum faniltionum licubi opus cllec, In quo 

 Codice componendo annus canciim confumptus fuic , cum 

 pofteroanno , qui erat anuus Chrifti J19. Idib. Aprilis, iam 

 compufitum lulr. edcndum cuiauit; cumqucfuo nominc lu- 

 ftinianeu.m feu luftinianum Codicem appellauit. De quo Co- 

 dice accipiendj. funt dua: ill.T: confticutiones , qux in Codice 

 quo hodic "limur, extancquarum vna eft de nouo Codicefa- 

 ciendo , slrera de lufliniane» Codice confirmando. 



H'jius autem Codicis vfusnon admodumfuit long;tuus, 

 nimirum ex 16. die Calend. Maij an. fij.vfque ad 4. diem 

 Calcnd. lan.anni <34- quodie pofterior Codcx authotiratcm 

 accepit .dequo mox dicam, vbidc Digeftis & Infticucionibus 

 pauca prius attigcro. 



Confci.^o lam Codicc maius longe opus reftabac de Pru- 

 dentum refponfis componendis , &: Codici Conftitutionum 

 ita accommodandis : vt nulla in ilhs mra obloleta aut pugnan- 

 tia relinqucrentur. Erant enim tum tcmporis illorum volu- 

 mina propcmodom inffnita, ita vt impombile eiret hominis 

 statcm iftorum voluminum lciftioni fufficere. Multain ilhs 

 eratobfcuritas , partini ob fcribendi rationem , pattim ob vcr- 

 borum & rcrum antiquiiratcm ac difficultatem , multaini:s 

 interfc pugnantia,& intcr iplos prndcntcs coutroucrfa , mulra 

 denique non modo a diucrlis lCtis, led ctiam ab codcm f«p^ 

 iterata. His tamen aliifquc id genus grauilfinns difficulcaci- 

 bus luft. non decerricus, anno quarco Impcrij fui , qui erac an- 

 nusChrifti y30,l8,vel lccundumalios ry. Cal. lanuarij, uiuo- 

 catoNuminediuino , atquc x v i viris dignitate , vfu, &iuris 

 potiffimumfcientia pt.xftantibus, Conftantinopolin in pala- 

 tium fuumconuocatis , opus ifthoc aggtelfus eft ; & vniucrlb 

 operi Quaeftorem fuum Tribonianum , virum acerrniii ingc- 

 iiij, prajfccit. Tanto autcm ftudio hi ledccim viri in id vnicc 

 incubuerunt : vt intra triennij Ipatium id ipfum perfccerinc, 

 atque ex bis millc Piudcntum libris quinquaginta tantum- 

 j modo Pandedarum fiue Digeftorum tanquam Eclogas enu- 

 clcarint. 



Eodem temporc & Inftitutioncs iulTu luftiniani , a Tribo- 

 niano ca:cerifque illuftribus viris , compofita; funt , ci omni- 

 busantiquorumlnititutionibus, pr.xcipue vero ex Caij com- 

 mentariis, vtin procEmio Inftitutjonum §. quas ex omnikus 6. 

 viderc licet. Quamuis autem mandatum quidem de compo- 

 nendis Digeftis , eo , quod fuit de Inftitucionibus confcriben- 

 Tom. IV. 



dis, prius fuir; ipf.cquc Inftitutione.? poft Digefta (cu P.in- 

 dcdas dcmum CDiiipolict: liinc , vc innuic ipfc Impcrator in 

 proixm. lnftit.§.cumij.hic. ^.ill.c tanicn prius,qHam lia: in pu- 

 blicum cdit.x tuerc : Inltuucioncs quippc ii.Cal Dcc.anno 

 anacoChrilto jn- Digcfta vero fiuc Pandeclx 17. Calcnd. 

 lan- .-;nni ciuldcm pubiica: fad.T fucrunc. Nec tamen illa: 

 prius iii foro valerc, Iliumquc robar obtinerc iufla: func, nifi 

 exquodic & ha: valcrcnt 5. nimirum dic Cal. lan.anni pra:- 

 didi. Confttt. tanta. (> fenult. ^ vlt.de confirmat.D.<\\.\i: hodie 

 elt/. 1. C.devet.iur. enuc. 



Ciini autcm Pandcflis vna cum Inftitutionibus fic cditis 

 luft. Inip. animaducitcrct, multain priori Codicc contineri, 

 Conltitutioncs fuperuancas niultas e contra a fcpromul- 

 g.'tas, extra Codicis corpiis vagari , quasLodici fubcompe- 

 tentibustitulis inferi , nectllarium foret acvtilc: Idcirco Tri- 

 boniano aliilque cruditis vuis luiius ici curam impofuit , ac in 

 mandatis dcdit, vcpriorem Codiccm paulo ante a fc cditum 

 recognofcercnt , purgarent& cmcndarcnt, fupciuacuas in co 

 extantcs conltitutioncs tollerent, nouas veio a Icnonita pri- 

 dcmpromulgatas.cidcm inlcrcrcnt, atque ita Codicem melio- 

 rcm,magifqueabfolutum, & cum l-^andetlis iam editis coii- 

 gruentem reddeient. 



Q_uo fadto eundem luftinianus oiftauolmperii fui anno, 

 quicratannus Chrifti J54. 16. Cal. Deccmb. publicauit , qui 

 ex die 4. Cal. lanuar ciufdcm anni autoritatcm accepit, & 

 priori illo Codice lultinianco fublato folus in foro rc<'nauit. 

 Acquc is cftCodex,quem nunc habcmus , concinens qiiinqua- 

 ginta nouas dccilioncs ad iuris vetcris , lcgumquc P.indcdta- 

 rum cmcndationcm comparatas , qux vci ex fublcriprionc, 

 qua: habct Cofj'. Lampadio (yOrefte,vd poft confulatum Lam. 

 padij & Orcftis fqui anno j 50 adcoquc aunis duobus poft Co- 

 dicem priorcm compofitum , anno vcro vno pofc cdicum eun- 

 dem & confirmatum , Confules fuaunt) vclcx infcriDtione, 

 qua: habct ad lohannem Pr&feHnm pr&torie , vcl ad l ulianum 

 PrifecJum pntorio (qin)^ol\ conluiatum Lampadij ^ Oreftis 

 Frifeiii pntorio fuciunc ) cognolcuntur : quod ad antinomia- 

 ruin quarundam conciliationem cumprimis diligcnccr obfer- 

 uandum cft. 



Cxtcrum ne nouis fubindc conftitutionibus, quas vfus po- 

 ftularet, foEpius Codex dcinccps retradarctur : acquc ita vim 

 &autoritatcm fuam crcbra mutatione amitterct, confticuic 

 luft. vt qux dcinceps Principis nomine edidta cxircnt , ea noii 

 in Codiccm , fed fingularc Nouellarum volumen rediwcrcn- 

 cur. l.vn. §. huigitur ^. infin. de emendat C. Dotn.Iuft, vnde 

 liber Noucllarum.quidiem non habct, fcdvarias luftiniani 

 confticutioncs nouelatas, dequarum cempoicex fubfcripcione 

 iudicari potclt , continet. Et anuo quidcm Impcri] fui nOuo, 

 qui crat annus Chrifti y 5 f . fcxtendecim priores:annis vero fub- 

 fequcntibus poltcriores, co ordine quo nunc funr poficx , pro- 

 mulgata: deprehenduntur. Vide yuh.in prolegcm. turisRo- 

 mani. 



Et has quatuor iuris luftinianci parces. i. Inftitutioncs 

 fcilicct. 1. Pandcdas fiuc Digcfta. ;. Codiccm. 4. & No- 

 ucllas , corpus luris ciuilis voaiic folemus ; quod rum tcm- 

 poris fcholae in Gnccia a luftiniano conltituta: colerc.magnaqi 

 voce profitcri cocperunc, vndc cleg.inciirima Gracorum inccr- 

 prccum fcripta prodiciunt , dc qiubus hodic fcrc nihil , nifi 

 quod poftcriores, quafi exnaufragio confcruarunt.extarcie- 

 pericur. 



D« iure pofl Iuflinianum , Corpore Leonis, 0> 



eiufdem Nouellu. 



Vcriim enimuero luftiniano aiuio Chrifti jfij.Imperij fiii 

 39. dcfunCl:o , mox cum dignitatc Impcrij Romani etiam lc- 

 gum ftudium atquedilciplina labica'pit,ica vcannis vixqua- 

 draginca , a lultiniani mortc ciapfis , in Occidcntc quidcm 

 nulla, in Oriente vero, non admoduni magna , earum amplius 

 habcretur ratio. Hinc cum tcmpoic Lconis Impcracoris, co- 

 gnomcnto Philofbphi , denuo lcguin totiufquc ReipublicE 

 contulio eirc cocpillet, nouam illc vniucrli luris conipofitio- 

 ncm, excmplo lultiniani , aggrcllus cft:cuius rcicaufain ex- 

 ponit mprooem. Nou. fuis adieclo. Nouum igiturcoipusluris 

 lub aniium ferc Chrifti 890. modb didus Leo condidit fex 

 voluminibus & libris fexaginta diltinrtum , vndc& e|)!!(jito- 

 £ns>,o» appellauit, poltca vcrb Bafilicd'» nomine appellari coe- 

 ptum elt,qua(i Iropcrialium Conftitut. Hoc niox inlccuti 

 funtciuldcm Leonis Noucllx , quxnon ita pridcm cx infii-ni 

 Fuggerina Bibliothcca prolat.? c .x 1 1 1 typis funt dcfcripcx, 

 Ethoccorpus iuris a Lconc confcclum, &ab eius filio Con- 

 ftancino Porphyrogcncta paululum cmendatuin, in Oriente 

 diutinimc obtinuit , Pandtdis lultinianipenitus contcniptis 

 ac fupprciris:quamuisNoucllae Lconis.vt in obfcruat dcmon- 

 ftrat Cujacius, nunquam vfu fuctintreccptsE. 



De reflauratione iuris luflinianei. 



Tandam Lothaiij 5axonis temporibus, anno Chrifti I137. 

 Irnciius lurifconfultus ( qui vt putatur, & authenticas Codici 

 luftiniaaeo cx Nouci, inlperfit ) fingulaii D e i prouidcntia 



E 1 atquc 



X 



