Hiflorica; Cap. X. 



6i 



(it ftcllis' S: pdriMt» niiori^, Sc m:i<;nitii(liiic , qii.iiKum ad vi- 

 fum omiics cam eriaiiKs (.iii.iin rixas (u|icrct. H.vrct immo- 

 bile iu co ca-li loco.iii i-uo ptimum ctfullit,& h nohh coiirpe- 

 clumefl:. Nos alitci qiiam Comccam nomiitnc non poIIlI- 

 nius.et fi iiondujn (atis h.ihcmus cxplicacameius naruram & 

 condKioncm. SicPeuccriis. SccunJa tuit conrpccllaaiino 1^76. 

 de c]Ua mtegrum volumcn rcripfic Tyclio Brahc. Tcrtia in 

 pcftote cyj;iii ccrnicur , inde ab auno 1600. Q^arto aiuio 

 1604 circa principium Oclobris in 1 8.grad Sagictarii fuit con- 

 (pecla. Acccnlcntur autem ilb corpora , non comccis , fcd 

 Ucllis , ob molis cjiiaiicicatcin , magnitudiuis .cquaiitatcm, 

 duracionis diuturnitacem , inotus rcgularitacem , loci alcicu- 

 ■ dincm , luminis puricatcm & crirpationem : quemadmo. 

 dum accuratc hic dc re difputat infignc Dani.c llix: lumen 

 Cejpar Eartholinus p.tg. 14 4. fjyfLqucntib.AftrclogUfuj!, Mc- 

 rito itaqucexploditur corum lcutcntia , qui in clcracntari rc- 

 gione c.K maccria elcmentari cas produci affinnant. Tycho 

 exirtimat rteilas iftas elle opcra naturx , ita vt pcndcanta pe- 

 culiari cougreiru planetarum. Alij a. Dco immcdiate crcari 

 exillimant, vt (iiit nuntia; futurorum. Multi dcnique ceu- 

 fent ftcllas iftas in principio crcationis a Deo proJuCtas cf. 

 fe, fednon apparere nili illo tcmpore , quo D e v s vult mor- 

 tales pra:monere de fuis iudici|S Noltram fcutcnciam di- 

 ximus fupra/»^. 11. Vrf.nometr. cap. 13. GaliLirus alhologus 

 Italus nortra. xtate circa Saturnum fe dicit obfcruallc quaf- 

 dam ftellas; quas ipfe quidcm appcllac fvdcra Mcdicca , a- 

 Jii autem contcndunt cllc hallucinatioiiera Opcicanu Ad 

 hiftoria! Geographicas defcendamus. Hic oportet ortuni & 

 progreflum Gcographia: coufidcrare hoc modo. Princi- 

 pio oportec cognofccre defcriptionem aquse , terra: & para- 

 difi , vcapud Moien occurrit. Dcinde ex vatijsGeographls 

 pctendaeft harum & illarum terra: pattium defcriptio : quam 

 fupta lib. II, piopoluiinus. Pra;cipui fcriptorcs funt Ptole- 

 wifBUs, Strabo ,"McIa, Plinius , .Mercatot , Oitclius, Mun- 

 fterus , Bertius. Hiftorii, Op;ic£ ortum & progrcifum huius 

 dilcipIiniE docent hoc modo. lacuuabula huius artis dcbcn- 

 tur pii5lura:& plafticx , qu.E vtraque cll: valde antiqua. Prje- 

 cipui lcripcores , apudquos hitlorix apotclefniatum Optico- 

 rum occurrunt , func , Euclidc-s, Vitcllo anno Chrilfi 9 10. Al- 

 hazcnus , & Rifnerus. ^/«/"''«^'^^'"''«occurrunt apud Eucli- 

 dem , Boetium Pollcuir.um &: alios infinitos : .'irchiielionici. 

 apudHeronem, Vitruuiura , Poireuinum,Pontanum, & Leo- 

 nem Baptiftam Albertum. 



V. Phibfophia praElica hahet hiftorias duplices: 

 i/idelicet de aiuhoribus, & relius pratiicis- 



Authores praftici oftendunt ortum & progreflum difcipli- 

 narum prafticarum:qua de re diximus fupra lib. 4. cap. 1 4 Kcs 

 prxftici', quantum attinec adhiftoricamcognitioncm, in fin- 

 gulis fyftemacis explicaiitur , hoc niodo. Hiftoria; cthicx,CE- 

 conomiGjE, politica; , &:fcholaftica;petuutur partim ex fiorile- 

 giofententiirum &exempIorum, partim ex cthica, «xcono- 

 mica, poHtica & fcholaftica fpeciali. Ad Hiftoiicos huius phi- 

 lofophiae quod attinct, illi fupta funt propofiti cap. f . 



VI. Hiftoriinphilologica^qHtt. fmt Lexic<t,Granimati- 

 cs,Rhetoric£,Poetic£,&Oratoria,tratiant deortit, 

 incremeto,decremento,& renomtione Unguaruprin- 

 ctpalium,qm iftis in artihnt explicantur. Hic igitur 

 agedH ftterit de Ungtta Hebratca,GrAca, & Latina. 



Principio atates lingux Hebtaicx ftatuimus quhique 

 Vrima eli: antc diiuuiuin : quo cempore hxc (bla lin"ua fuit 

 natiua , vtcolligere eft cx nominibus propriis Adam , Abel, 

 Cain , & fimilibus. Seciinda xtas eft a diluuio vfque ad con- 

 fulionem Babylonicam : quo tempore ha:c lingua manlic 

 pura & immixtn. Tertia jEtas eft a confulTone Babylonica 

 vfque ad deport.rtionem Ailyriacam & Babylonicam. In 

 tonfufione ifta Babylonica ha:c lingua cladcm aliquam cft 

 palfa^quiaplures lingux tum ccrpcrunt. Maiifit interini pri- 

 miua ifta lingua puraoi: intcgra apud pofteros Scm , /qui ab 

 Hebcr didi fuctunt Hcbrcei; quani voceni nonnulli flcdtunt 

 ab Abraham , ita vt Hebr.ri dicantur quqfi Abraha:i. Puti- 

 tasiftafuit conftrtiata a patriarchis , Mofc , regibus ac pro- 

 phecis : Scmanfit vlquc od deportationcin Allyriacam & Ba- 

 bylonicam : vbiincipir j«o!r/«huius lingu.-E octas ,qua;gemi- 

 nam attulic mutationem. Priino enim decem tribus pcr Sal- 

 manaiTarem rcgeni Allyrioiuni abducli funt in Aflyriamvi- 

 cinafque regiones , &inIocuni ipforum deduft.x fuerunt co- 

 loni.-Ediuerlbrum populorum. Quani raiitationcm , &Iingux 

 & religionis mira (ccuta eft confulio, ita vt hac occalione na- 

 talitlingua Syriaca: qu.i;nequca defcrto Sure , nequc a Sy- 

 to ApoIIinis flIio,nequc a Schirion , quod eft nomcn montis 

 Hermon apud Phccnices, fed ab Aflyriis ita dicitur , vt re- 

 ftcobleruauit Ufefhtis Scitliger animaduerf. in Etifeb. Abdu- 

 «Sisica decem tribubus , hngua Hebiaica iutra anguftias tegni 

 Tom. IV. 



ludaici fuit coada : vbi «iara noli potult fixam retinere (c- 

 acm. Nam & inde poft annos circiccr cencum cicda fuit iu 

 cxiliunr B,ibyIonicum , in coque ica cft cotnipta , vt deinccp* 

 nuiiquam pviftino nitori & loco fucric teftituta. Abintcri- 

 tu nihilominus eft vindicata per prophctas quofdam & viros 

 Sanhedrin fiuc Synagog.x- in.-igna'. In prophetis illis fueruut 

 Daniel, Hagg.-Eus& Zacharia-^i.ln viris Synagog.c niagux pta:- 

 cipucihnt Ei;iras,Nclicmi.is,ZorobabeI & lofua ben.lozadab 

 anno antc Chrilium 3 47. Etli autcm puritas huius hngu.E poft 

 captmitatcm Babylonicam fuerit retenta in libris faciis:in vul- 

 go tamcn ea,quam in captiuitatc didicerant,obcincie cccpit, in- 

 flc.xa nonnihil ad vicinum Syiorum (crmoncm:vticolligciec!l 

 exvocabulis, quibus Chriftus &apoftoli, vtpotcvernaculis, 

 luo tcmpoie fucrunt vfi. S)!iinta xtas huius liiigux eft a Chn- 

 Ihnatuiitatc vfquead cxcidium HierofoiYmiMnum , & inJe 

 adnolham vfque cEtacero. Hoc tcmpons tracfu linoua He- 

 braica varios paroxvfmos cft pcrpcira. Poftquam cnim ludii 

 fucrunt hinc mde difpcrfi , ficri non potuit, vc lincua ipforum 

 pur.a manerct, Suppetias tamen varias vanj tlilermic , & primo 

 quidcm compilatores Talmud hoc modo. Anno Chrifti i . c 

 Ralibi ludas Simonis filius , quem ludii vocant Rabbenii 

 H.-ikkado(ch,tonusIudaicx fynodi decreto , leajs propheta- 

 rumquccxplanationes ac fcripta omnia, qu.T: cxteridocWs 

 tum ante, tum poft Chriftum ad ipfius vfque xtatcm fcnpfe- 

 rant, in vnum tedegit volumcn, quod rajtro . rd eft, iteratam 

 lec^ioncm nuncupauit. Anno Chrifti 1 ?o!r. lochanan.afl-um- 

 ptislibiquibufdamcollcgis, Mifchneh&aliafcripta quxha- 

 berc^potuit . in vnum coliigcns , Talmud Hierolblymitanum 

 contccit. Annodcnique Chrifti 367. R. Alfc cum Rafinafea 

 RabAhna omnes fuperiorum commentaiios in vnum red-". 

 gens, TalraudBabylonicum, quo nunc tota ludxorum rcai- 

 tur (yn.igoga , contexuit Sed morte prxuentus non abfolmt 

 Marautemeiusfihus vnScum Mare Mat operi colophoncni 

 impofuit. Diuiditur infex onno , ideft, ordines^ quoruna 

 primus cft feminum.i. feftorum.^.mulicrum.^.damnorum r 

 fanaihcationum. 6. purificationum. Vidcris hic de rc Petrnm 

 Ga'atin!4m Iti:^. de arcani, Catholic&veritatn cap < Ex-^his 

 patet.duplex cfle Talmud, Hierofolv mitanum & B.ahyIonicum • 

 e quibtts illud impuriorc. hoc punorc ftylo cft compofitum -R. 

 cut ex limihcausa Targum dici folet Babylonicum & H^ero- 

 folymitanum. Talmud Hierofolymirauum pro ludxis in terrj 

 Ifraehs . Babylonicum pro ludxis inBabylonia & alibi exte- 

 rarum cerrarum viuentibusfuitconfutum.' Hicrofolimitanier- 

 2p mmor vfus fuit , poftquam lud.Ti ferecxtra t.-rram fandain 

 degermit. Cxtcrum Talmud Babylonicum diuiJitur in Mifna. 

 (vt quidam Icgunt(id eft.^dCT^j^^, tanquam tcxtum authcnti- 

 cum,&inGm«r;j, ceu commentarium. Anno Clirifti roo 

 Ta muJiftudBabylomcum fuitobfignatum. Poft compilatores 

 Talmud prscipuam in vindicandi lingux Hebraici: puritats 

 laudcm meretur cntici Hcbrxorum.Iudxi Tiberitx.qui exem- 

 plaria Bibliorum V. T. quam diligentlinm^ intcr fc contul- 

 runt, liteias&apices numerarunt, &priuarisexcmplaiibus 

 punc^a adJidetimc , cum antea folum publica excmplaria pun- 

 ftis ellent mfignita. Labor iftorum ludeorum vocatur vfitate 

 rnton n^-iDO & ipfi appeUantur m^csn nTicn iSva , 

 & ^r \ic^^ viri fynagogx magnx. Hoc .m"tcm contigit cir- 

 ca annum Chnfti 476. Hos fecucifunt vani Rabbini, qui Bi- 

 bia commentariis illuftrarunt & arammaticas fcriplerunt. 

 Nonoics fcnptores funt R. Schelomoh larchi Gallus , qui 

 commentatus eft in tota Biblia & Talmud ; Ahen EzrrR Da- 

 utd&MofesKimchi fratrcs, equibusille opusfuum Gram- 

 maticum infcnpfit bbap ; R. Ifaac Ifraelita:R. Lcui bcn Gei- 

 fchom : & R Mardochai Nathan , qui fcripfit librum hoc ritu- 

 lo lllnminans femitam , id eft , Concordantias Hcbraicas , in 

 quibus luxra (eriem alphabeti fingulorum vocabulorum ra- 

 dices , & fignificationcs pofuit , & liis exemplaomnia , qux yo. 

 Bib iisrepcnuntur, fubiecit Ex Chriftianis pcr annos plus 

 millc a Chnfto nemo fermc hanc hnguam cxcoluit, (\ excipias 

 Vnumatquealtcrum. Nimirum ludxitantoeranc inodio , vt 

 ipforum quoque lingua vilipendcrctur. Excinc Oricenem 

 Alcxandnnum.qui a ludxo Huillo.non finc mofcftia & pibli- 

 ca Cclii cxprobrationc,hanc linguam didicit. Hieronymus quo- 

 que Stridoncnfis, monachus& prcsbyter, Bethlehcmi hanc 

 linguam aJdiJicit, ijque noaurno maximc tempore , a ludxo 

 popularcs fuos metuente , cui Bavnabx nomcn : vnde Rufinus 

 ex amico cius inimicus fadus , calumiiix publicx occafioneni 

 fumpfit.cique obiccit , qu6d Chrifto dimiflb Barnabam fequc- 

 retiir. llle vcro lulque Jeque habens i(bm cahimniam ftre- 

 nueperrexir, multalque rcligiofas virgines hanc linguam Jo 

 cuit,vcp(aImosHebraicccanerent. PoftHieronymlim qui 

 clarmtannoChrifti 38 f. lohannesDamafcenus^q^i vixitan- 

 uo Chnfti 750. e ludaifmo fuit conuerfus : & Nicolaus Lyra 

 Anglus, anno ^lhrifti 1 520. Hcbraice fuit dodus. Poftca Pau- 

 lusdeS.Mana, epilcopus primo Carthaginenfis . pofteaBur- 

 acnfis, vnacum filio fuo Alphonfo I. V.^D. Dccauo Compo- 

 Itellano, ex ludaifme fuit conuerfus. Atque h^fuitfandx 

 Utiiis hnguae fors Yfque ad anuum Cbrifti 1 440,4^0 tempore 



f typogra 



