68 



'Encydopxdlx Lib. XXXII. 





limbiis Sc ten-a Adamah. Euafuic 

 doniiiia aiic iciuaiiueili- 



S::^r"SeUAaa.,,none 



V - r o Xrimica eiu5 ,non doniuia auc lciua uueiii- 



de iphus vt ^?"] j;™ 7/-LV d. vita .• polba E«. , id e ft 

 !:r vi ennunJ^^i Autel co.h ,,l! peculiaoter a Deo 



nunieius coftarum Adami diminutus, 

 d fals("> oiniiatui- , miilicrcs 



mater vmencuni 

 «■nndira , uon autem 



vtivu^uspcrfuarum lubet , quod talso opnxatur, muucrc, 

 u .^^^ft K 1 1 viros I I i quam opnnoncm m,nuit piax,s A- 

 S m.^o^m. Orq. vtnu%. hon^rims ft.uus fuit perfca,-.s 

 Ambo enim fuerunt conditi ad ■m,.g,ne,n D . . , qu.-c crat 

 Litualitas inanimx ellentia , mentis perlpicaat..s fiuc (ani- 

 rvolunratis puntas fiue fauditas , corpons d,yn,tas. totius 

 denique homiuis immortalitas , &momiics crcaturas (uhlu- 

 Mrcspoceftas. Etfi autcm ambo piotoplalu a Dco pioto- 

 plafta fuerunc couditi ad ipfiusimagmcm : ifta ta.jien m.ago 

 fu.tpotior in Adamoquam iu Eua, qucm..dmoJum m co- 

 dem corpore dcxtia manus cft foitior fimltra: 



Topogta- I V. ift hlfloria faradifi occurrunt tria : iociu, pi- 



phu paia- fiij QT arbores. 



difi. ■' 



Locum fearadifi huncinmodum circumfciibimiis. Paradi- 

 fus fic dicitur voce Perfica , non auccm Gr:Tci , quafi f.t ex to,- 

 ^SahU, fcnbique debet ■,w.(^U<n>i , quia eft a cnns : hccc 

 vul"uscorrupte fcrihat.ctiam in N.T. Hcbraicc dicitur/Aim/5 

 ^den: qui vo.it eft appcliatiua , fignificansamocnitacem , vndc 

 Gra:cum ,;^.J. Scd in fcripcura "accipitur tanquam nomca 

 proprium :& ita fuit duplex Edem , vnum in Telaflar, id cft, 

 ruperioreChaldxxpaitc, 1. Reg. lyt^. izEfa.ij.v. ii.altc- 

 rumin Coelefirii ad Damafcum , ^mos i.v f. Paradifus fuit 

 inEden Telaffar, ideft, fumma Chald.Txpartc, qu.vdicitur 

 Auranicis adEuphratem , couterrnina Mcfbpotami.ie : cui op- 

 ponitur Chaldxa mediaua ad Arabiam defcrtani , & infima, 

 qua:dicitur Armodacia, ad finum Petficum. Fuille autem E- 

 denemeo loci quem diximus , pr.ctcr nomcnclaturam Aura- 

 nitidis, qua:putatur dictaquafi Audanitis& Edcnitis , hxc ra- 

 tio cuincit. Paradifus terreftris fuit fitus loco tcrcilillimo & 

 amacniirimo. Talis autemcft Aurauitis : quiatcfte P/jkjo/ i>!. 

 e. 17. ^Solinoc. jo. fegetcs quotannis ibi bisfecantur ,tern6 

 dcpafcuntur; tcrra cum quinquagefimo fccnoie rcddit mcf- 

 fes , &diligentioribus cum centefimo quinquagcfimo ; gleba 

 ^enique iftuis foliadco cftpinguis &fcrment.ita, vcEuphra- 

 tis&Tigtis cxundacionc fic opus ad dcnfani illam vbertacem 

 diluendam atquc cuchendam. Porio defcriptio huius horci 

 apud Mofen hoc cuincit Nam vnus fluuius fontis inftar in 

 quacuor veluti brachia fuit diuifus:qujc res nounifi Babylonix 

 fummKcompctcrc poteft, quodeuincitur hoc modo. Fluuius 

 vnus ( vtconftacexGen.i. j qui cft Euphrates, proceflit ex E- 

 dciie : & inde, ex quo procefllt cx Edenc ,diuific fc inquatuor 

 capita , id eft oftia vel principia alueorum , in quos alueos Eu- 

 phrates quadripartitus cft in rcgione Auranitidis. Rede igi- 

 tm Lxmberlui T>ans.m inAntiqiiitatili. ait, quatuor iti.^flumi- 

 na fuiflc vnius & ciufdcm aqux , fiue fluui) tx Edeneregionc 

 nafcentis diuoitia feu brachia. Et addit, fontcm iftum ilc flu- 

 uiuracxeo emanantein in Edenercgione , ancequam le indi- 

 vortiailla quatuordiduceret, hortum illum terrcftrem iirigaf- 

 fc,&quidcm totum adhuc &nondiuiluin : poftquam aucejTi 

 locum hortu.m irrigaucrat ,tunc fe infra hortum in quatuor 

 ifta flumina diuifille. PoriQ primum capuc feu flucntum Eu- 

 phra'iscft P«/5:/;o?2 , quidicitur Euphrates infciior :quiad Apa- 

 nieam mifccturTigri , & indead finum vlque Pcriicum ab in- 

 colis dicitur Pafitigris.q.d. Pifotigris. Finis ipfius eft rcgio Cha- 

 vilx, ideft, Sufianes. Sccundum flucntum cft G(VAo«, vuigo 

 Gihon , Gcographis N.iharfares Finis ipfius eft regio Arabirc 

 defert.F, qux dicitur terra Cufch , a fiiio Chami Cufch , cuiuis 

 pofteritas illum tta£lu occupauit. Hxc rcgio eftinfevior Cha- 

 vila fcu Hcuila, qu? cft Parapotamia Plinii, vicina Sufiane pro- 

 vincix pcrtingcns ad finum 1'crficum , in quo , vt & vicinis re- 

 gionibus , nafcitur aurum optimu& copiohifimum .vnacum 

 gemmis plurimis &bde!lio iifq; longc prxftantioiibus, qu.ini 

 qunein Saba regionc nafcuntur. Tertium caput Euphratis cft 

 Childdekel , id eftTigris:qui Chald.tis dicitur Nahjt-malcha, 

 Gricis /3ar:>r,(^ 7n:h-ff3S,regium flumen, & olim coirupce Dt- 

 glito ,pro HLdclito ; hodic ab accolis vocatur Diglath. Hic flu- 

 vius Mcfopotamiam ab Afl^yria , & Suhanes principium a fu- 

 periore CliaUlx.i: parcc fcparat. Q^nartus fluuius Euphrates 

 nomcn Euphratis rctinet xKr'e|o;ij/t« : quia rcliquis pr.xcel'it, 

 mcdumquercgnncni fccat,& Babyloiicm permeat. Vide ai- 

 curacamFc 'wnj differtationem dc paradifo inannotat. fnper 

 Gen. 1. Atque hic eft hortus Edenis, in quo Eua fuit condita. A- 

 dam vbi conditus fit , ig^ioratur. Quidam in agro Damafceno 

 P'^"'" condicum , qui Edeni cft vicinus, & ipiis videcur di^us 

 ab Adam :quidam in montcMoria, vbi ccmpluin poltca fuic 

 extru<ftuin : alij alibiconditum elVe opinantur Ad arborcs pa- 

 raaifiquod attincc,du.-E ibi exccllucrunt. i. .-/ri^o»- -viti, qu? crat 

 partim fyinbo!uni& facramentum fclicitatis , & fimu! rcmc- 

 cium aducrfus omnis gcncris infirmitatcs & dcbilc fcnium 

 pro.utiendura, ita vtvc! peculiarisvis medicata ipfi cflctiiidi- 



ta,vel cius efiis & afpeclus ex fide fugaturus efletomnem dyl- 

 crafiam , ficuc afpccSus fcrpcntis .xnci exfidetollcbac alioruiu 

 fcrpcntum vcnena Num 11. 1. Arbor fcientii bont ^ ««//.qu-E 

 fuam nomenclaturam habuit ah euentu tranlgrcflioncm fc- 

 cuco. Eratcnim fymboluin maliin Adamo & poftcris eius fu- 

 turi, vt aic Vannts in antiquit. At(|ue hoc cxcrcitium fuit ho- 

 mini a Deo propofitum , in quo fuam obedientiam declararcc. 



V. Prima crtaturarum mmenclatttrafiiit Hebraica, !„-, 



profcU:a ab Adamo. w 



Ethnic! philolophi mirantur fapicntiain primi ivo/^^rn. 

 Is autcm fuit Adam, vt doceniur Cen. i. Hic cniin tanquam _ 

 dominusrcrum in hoc mundo vifibili impoluitnomina iis re- 

 bus,quibus vtifruidebuit. Ncque enim Deo & Angclis nomi- 

 iia impoluit , tanquani le iuperioribus. Impofuic autem ifta 

 nomina cuiq; rei pro naturs ipfius proprietatc, qus-fluic a for- 

 nia, quain noraclurainenaturali. Abfq; hac cognitione fi fuif- 

 fct , pcrfciia l.apientia ipfi dcfuilfet. Porro impofuit rcbus no- 

 mina inlingua lanifta , qu.r poftca diifta tuit Hebrxa, & Cana- 

 nxa. Hoc liquet ex nominib. propriis, Eua, Cain, Abel,Seth,& 

 iimilibus,qux omnia funt originis Hcbiaicx. FaKus igitureft 

 Goropitis Bi'c««.'{<,hoinoalioquin exadi ingcni|, qui contendic, 

 origines nominum in fcripcura occurrenciura efle Cinibricas, 

 hoc fcrcmodo Jdam Aiafai quafi (jat 6anv ideftodium&: 

 aggcr :quia monebatur vt fortitcr inuidix fcrpcntisicfifteret, 

 non aliter quam aggcr Occani fluiTlib. pcrperuo verberandus. 

 Itahoc noincn fuit vaticinium de lapfu. Nifi vclis dlccrc^S» 

 &iim q. cii,|": bam/ id eft ex lcrra Zna ,Q^ (Jo/ id eft CDiij/ & k>m/ 

 id eft vas totius (cculi : vcl cx i5/|id cli iuramcnto, & i.Mt : quia 

 fuic vas iuraiucnti, id eft promilTionis dc fcmine. Cain fignifi. 

 cat malum fi:icin,quem ipfc fortitus fiiit. Cal cnim inatu,n,& 

 CJint fiiiem iiorac, Abel q. Ijat frclgcn. Tlat eft odium , quod ha- 

 buic commune cum pacre. 'JSclijcn cft irafci, pugnarc: vndc 

 Lac. bellum. Significac igicurcum .cuibellum erac fucurum 

 cum inuidia & odio. Lamsch q.iiim/ id eft mutilum , & cdjt/id 

 cft coniugium. Nain matrimonij legem fua bigamia inuci- 

 lauit , & cartifllmi amoiis incer duos conftituci oinncm vim 

 pnmus encruauic. Seth^vd a. fitu , fcr,<:n/ quia repofitus fuitiu 

 locum AbeKs : vel a fc|V id clt fcnarib: vel q. fc&ich/ id eft tran- 

 quillus. Enos, quafi (£ / id cft Qicraincncum , (eu iuramcntum: 

 Scnoch/ id eft adhucq. d..adhuc durac (acramencum &iur3- 

 mentum illudde femine : veletiam q.ttc/idcftconiugij :nof;/ 

 idclt nocumencum : quia cum oiniiia contaminabancur Jibi- 

 dinibus. Mathufalem q.m»it(j ue faliclj/ id cft,fac ce faluum,qua- 

 fi hoc nominc hoinines monercncur , tantifpcr tempus fore, 

 quo Iiccretad meliorcm frugem icrecipcre , atque ca fefer- 

 vare , dum Mathulalem nioreretur. Noach quafi not/ id efl 

 ncceflitatcm, ac(;/ id cft cnra ,q.d Proractheus , fcu curam ha- 

 bens Scm q ©cmdut/ id eft dccorc : vel q. tcm/ fcmt/ id cft 

 dccet. Eftcnim in roftcris Scm (eruatum decorum. C^<j?wq. 

 clja/ideft malus, & amt/id eft magiftratus:quiaChamipofte- 

 ritas pcflimos dedic iinpcracores. Nimrod quafi ncm/ rapio, 

 troS/ ideft pancm. Eripuit enim panem corporalem & fpiri- 

 luilcm. Iap/>et q. 'Jap/ id cft liberis dare opcram , & tcl) fiuc 

 (loct/id cft: capur. Fuic cnliii primarius in libcris procreandis: 

 vnde Hcbr.ei latitudincm ipfi in fua lingua adfcribunt. Gomer 

 q @o/ id eft bonus, & n-.cr/ id cft fama vel augens : vt fit diftus 

 vcl abon.x finia, vela bonorum augmcnto. Afcena7lj\ af; trVn 

 (laft/ id eft cibum nofccns celcritcr. Nam Gcrmanicelerrime 

 norunt fibi arccin comparare , qua vicflus parccur. Babel q. ta* 

 frclcn/ id eft tam confusc loqui, vt non intclligatur. Hxc & fi- 

 milia colligi polfuiic ex Iibris Goropij : qux dum recicantur, 

 rcfutantur:qucmadmodum & illa Tyranntes q. bur(;an&/id cft 

 pencrrans manu : Turcaa. tniclrcn. Almanus tamcn q 211* 

 mann/a forticudinc , (eu a(tcv(ci; mann/ a collcdicia Gei- 

 nianorum , Sc Cermanus (]. CSar mann/ rcdlc dicuntur , quia 

 lunt vocabula Gcrmanica. At Baal & Bel a ^iilc : SagA a 6^f 

 <5cn : & fimilia , iiou leifte deducuntur ; quia noii (unt iioniina 

 propria Gcrmanica vt illa , Pharamundus, J^tarmnnb/ Ario- ' *' 

 viftus, !Jrn*ocfi/ Caftigus & K«?-e/.:fc , quafi ©aftrcicl; : "Hjei- 

 f-z^Z q- GvcnireKl; ; 'tsJ.hj;^^, q- Sr.^rcicf) ; non aucem Fede- 

 ricus quafi a focdere. iic Bodoiiiancus apud Plaiium quafi 

 SoiJcnmangct. 



VI. Matrimonium inflitutum fnit proptermutuum '3 



auxilium & propagationern 

 gcnerif hmnani. 



Prior illc finis cxprimitur Gcn 1. poftcrior colligitur cx a- 

 liisScriptur.e lotis, & ipsa rci natura. Poft lapliim ahj lincs 

 acccflcrunt : c quibus hic non cft poftrcmus , qutjd con'iugium 

 fic rcniedium vagx libidinis , & figura coniugij fpiricualis iii- 

 tcr Chrilium &" Ecclefiam. Conuigium itaquc eft rcs facra; jjftin 

 quod Pych.igorci (igniticare voluciunt , quando feptcnarium, flP* 

 nunicrum illuT myfticum , fcceiunt fymbolumconiugi), vt- 

 putequi exipforuiii mcnte conlinet quaternaiium vclutima- 

 icm , & tcrnarium vclutiiaminam. Porro.quo die coniugium 



fuciit 





