ENCYCLOP^DI^ 



LIBER TRIGESIMVS 



Q V A R T V S, 



I N Q__V O 



ARCHITECTONICA. 



boa 



lAt- 



C A P V T I. 



De SuhieBo Architecionicx^ 



PR-ffCEPTA. 



RcHiTEcTONicA cft benc xdifi- 

 candi fcientia. 



Eiiispartesdui funt ; vna gencra- 

 lis, altcrafpecialis. IUaetiaracommu- 

 nisjhic ptopria dicitur. 

 Pars generalis agit dc fubieiSto architedonica: , & 

 de fubicfti principiis atque affeclionibus. 

 Subieiflum architciftonica: eft zdificium. 



R E ?; V L ^. 



I. Architecionica ejl colophon totiui Aiuthefeuis. 



Nam praxis Iuculcnti(Tima , eadcmque vtiliffima, difciplina- 

 rnm matliematicarum.cerniturin architeftura, cuiusrationem 

 explicat Architeftonica. 



1 1. SiibieBum architeEtoniex ad^ejuatnm efi lidifi- 

 ciptm, cjUQcHnqne veniat nomine. 



Hoc icieo monete opoituit : quia vulgo vocabulum a:dificii 

 refhin^turad sdes , quas homo inhabirat Hae fiquidem ifji?' 

 ea-tv"» veniunt hoc nomine. Sed in hacdifcipHnagenerahdime 

 accipitur illa vox, pro quocunque loco.qui nrmitatis, vtihtatis 

 & venuftatis ^ratia, vei adinhabitationem, velad defenfionein, 

 Tel ad deleftationem exttuitur. 



C A P V T II. 



De Cmjis Aclijicij exterms. 



Prj?;cepta. 



PRincipia fubiedli, puta aedificij, funt externa > vel 

 interna. 



Principia cxterna funt efficicns,& finis. 

 Efficienseft princeps.vel organica. 

 Efficiens princeps eft architedus, & is quidem tri- 

 plex : videl.SumptuariusJngeniarius, & Manuarius, 

 vc Jta doccndi causa loquamur. 



ArchiteSus fumptuatius eft , qui curat aEdificium 

 cxtrui. 



Architediis fumptuatius cft , qui cuiat jcdificium 

 principaliter. 



Tom I rr. 



eqm- 



Archite6tus manuarius, fiuc fubfidiarius eft, qui 

 adificium extruit miniftetiahter. 



Efficiens organica eft vel racione architcdi inge- 

 niarij.vt Circiniis, Norma, & fplendida sdificia : vel 

 rationc manuarij.vc funt variainftrumenta fabriHa, 



Finis a:dificij eft firmitas,vtilitas 5c venuftas. 



R E G V L vE. 



I. Archite^mingemarius fit virbon}i6,iidificium con- Archlte- 

 ftituendi rationcm do^m. ^„3 



Archite(ftus eft principahs , vcl fubfidianus. PrincipaHs eft 

 ahus,quifumptustacit,ell:quefinis cui :aiius,qui xdificium ex- 

 trdit principaliter.Subfidiarius ell officinator /eu miiiifler.vt fa- 

 bcr lignarius,ferrarius,ferrarius,item pidor, lapicida,laterarius, 

 camentatius, fiiftor, materiarius. De architecio ingeniario hic 

 agere oportet. Is igitur primo fit vir boniif : quemadmodum 

 Cicero idem requirit in oratore. Profefto ni(i atchitedtus (it vir 

 bonus , non foliim priuatorum opes exhauriet , fed etiam ma- 

 gnatum regiones & prouincias abforbebit. Nam extruet xdi- 

 ficia.vcl nimis fumptuofa, vel inutilia, vel inftabiha, vel defor- 

 mia. Talem igiturrequiro architcftum , quihoc fecum rcpu- 

 tet,itafibi exttuendaseirealterius idcs.ac fiadipfumfpedent. 

 Deinde rcquiiitur,vt .iichite(flu<:pcrcalleat rationeni bcnexdi- 

 ficandi. NccclTe igitureft, vt fcqi-entia obfcruentur in archite- 

 clo. i.Pr£ditusJit ingeniovinido.^jtperqnam acri.Atqae hanc 

 ob caufam architcftus vulgo dicitut Iiigcniarius , & miniffer 

 eius officinator. Vide Vitrnuiumlii.i.. circafiiiem. z.Teneat 

 principix, Ceometrica. Nam atchiteftus a Geometra mutuari 

 debet vfum circini &'euthygrammi (^ Dcn fciicfcllinb will^ 

 Cfclf)actctl3 normarum itcm, librationum & lincarum dire- 

 dliones. ^Optices non fitignnrui. Dibet emm architeilus lu- 

 niina a ccrtisccEh fpatiis per Opticen in ccdificiis vcluticapere: 

 idquod fingulare ert artificium. ^. Jtrithmeticn gnartu. Sine 

 illa fiquidem nulla inftitui poteft fymmetriirum prob.itio. 

 f./4«//<7««/'«^«w/?ra//i/o)'.Hiftoria:namqiievtaliisartificibus, 

 itaarchitedismaxmiamadferuntvtilitateraquatcnusiudiciuni 

 fitm3.w.(>.l'hyficAperiitti Obiiciuntui enim far muka;quxftio- 

 nes naturalcsde aquarumduflibus, deaiiris tcmperie, de foli 

 vaiictatc. j.MuficA gnarui Nam c foni proportione fxpenu- 

 mcro capi poteft firmiirimum argumentum dcproportione &: 

 amplitudine Xocx.^i.MeditinA cullor Scm namqtsc dcbct archi- 

 ce(3us,qu-ilocafintfalubria,quiinlalubria, & alia roult3,qux 

 concernunt fanitatcm. ^.Rejponfa ICtorum doBtn.Dcbet enitn 

 fcire architcd us , quinam parietcs fint communcs, qux ftillici- 

 dia,qui cloacx.qua: lumina, qua: fenellu.x, qua:dcmolitiones» 

 qui dcniqueaquarumdu(5lioncs. 10. Afircnomiam d'.'cim. Ar- 

 chite(3us cnii^i orientis, occafus, fcptentrionis, mcridici , aftro- 

 rum , xquino(ftiorum & fblftitiorum rationcm pcniofiedebcc. 

 Has omncs fcientias in archite(3o ineirc poftulat Vitruuias, 

 quem,velut Cicero perfeiSum oratorem.defcribit. Hanciraquc 

 architc(Si ideam fibi proponat , qui tam plaufibili archttcCli 

 titulo gaudere aliquan(.fo cogitat. Neque tamen aichite- 

 ctus erit Ariftoxenus in Muficis , in pi(Jhira Apclles, in Me- 

 dicina Hippocratcs , iuArtionomia Ptokmius, Q^idcrgoJ 



V % Nou 



