2?! Encyclopa^di^ Lib. XXXIV. 



Qugt in- 

 fltumenta 

 fufficiant 

 archite- 



Finlszdi- 

 £cij tti- 

 plcx. 



ea fciet e finguHs aitibas qus facmnt archiceauia lationem, vt 

 fcite ait I;»<:5/« Pontanu^dMos. -volumA.part i. Utx. Aear- 

 chit-aon. Hmc patet, arclntedum optmio ,urc collocan intcr 

 liberalium difcipUnaium profeiTores ,non autem interopihces. 

 Etfienimquidam cxiftiment , quod tabrirat.o architeaum in 

 opificibus elfe coaat.ratiocinatio eum iildem cx,mac:hoc tamea 

 jionfatis inc^eniose dicitur : quia,vtPIato ait.nullus architedus 

 ^rtitiir ipanuum opera.fcd vtetibus prxeft. Hoc intenm danius, 

 vulao architeaum dici . quimanum opcn admouet. Sed iiinc 

 noif fequitur , ahum architeftum non dan, qui adnumcrandus 

 lit hbeiahbus hominibus. Confidercmus iUos, qui fe dicunt de 

 Socictate lefu.Qu,id vero ilh ? quid? Annon funt architeai pra:- 

 ftantilfimi & ingeniofilTimi ? At iidem funt profeflores humani- 

 tatis. Et fanc optandum eflet, in finguHs Schohs ali huiulmodi 

 architeitlos s qui principia laudatilTimje huius fcientia: inftilla- 

 lent iuucntuti, Hocenim fi fieret.minus tencbro(arum,fumo- 

 fatum , ruinofarum sdicularum cernere d.iretui- : miniifque 

 fumptuura iu aedificia profunderetur. 



II. Norma & Circinw fujficimt ferito architeBo. 



Difcat icitur rationem circuH probe probcque : quia circulus 

 cft fons omnis proportionis , qus quideir archicefto eft necef- 

 faria. Infpiciat deinde vatias variorum Kdificiorum hiftoricas 

 & £rtaphicasdefcriptiones:putavrbem fandara, templura Salo- 

 monis,& fimiha Vidcinfrahacdc rc.Cxtcrum pcr^nontiam hic 

 ■vel inpnmis intelHge illam, quxdicitur ticr maf!(w&. 



III. Finls adificij femper obnerfetur arehiteUo 

 ante oculos, 



Finis quippe mediis conclHat ordinem & menfuram. Finis 

 autem ad quem avchitedus colHnearedebet , fit hrmicas, vtiH- 

 tas.venuftas : eaque vel ratione defcnfionis ab iniuriis cccii auc 

 hoftium.velratione obledacionis. Hunc enim ad fiiicm omiiia 

 funt priparanda :nimirumvtacdificiafint firma.vtilia & venii- 

 fta, Tt ait PolfeuintM lil>. i 5. biblioth. c. i 8. Si quid enim eoruin 

 defic infirma, inuenufta & inucilia erunt , ideoque .rdificia vere 

 non erunt. Proinde grauiter hallucinantur, qui vel folius firmi- 

 tatis , vel foliusvcilicacis, veldenique folius venuftacis habent 

 rationem. Nam oportet tres iftos fines coniungerc, non autem 

 facere diuortium.fi quisvelit habere sdificium omnibus nume- 

 tis abfolutum Primo autem habcnda racio firmitacis.cum vcili- 

 tatis tandciTi venuftacis Et firmitatisquidemratio habetur, fi 

 probe folideque iaciantur fundaraenta,omnifque felecla raate 

 ria (eduloparetur : vcilitatis autem,fi locorum membroriimque 

 apta confidcretur difpoficio : venuftatis denique,fi membra fuas 

 habuerint fymmecrias,proportionifve refponfus. 



Capvt III. 

 Be Mdteridlibtti ddi^cij. 



PRjECEPTA. 



Lincipia idificij intefna fimt materia & forma. 



Materia ajdificij eft prEcexiftens , vel cocxiftens, 

 lllam appellantmaterialiaxdifici),hanc integralia. 



Materia ptiicexiftens eft , ex qua sdificium fit : vt 

 funt ligna, lapides,latcres, calx & arena. Nam etfi re- 

 quirunturquoque fcrrum, a'S, plumbum, & fimilia, 

 lamen architedo huiufmodi res non eft tadlio. Hic 

 &fimiliafolenc appellare copias xdium. 



R 



E G V L ^. 



Qjid de 

 maiecia 

 feu lignis 

 tencdutn 

 in arclii- 

 cedooica! 



I. Ligna dictintur materia iia.r i^o^lua : de cuim in- 

 aolefmt tripUcia theoremata ; (juortm alta locjiiun- 

 tur de ternpore , cjho cdtdcnda eft fnatcria , alia de 

 modo, alia de qualitAtibiis. 



Quando matetia fit cadenda , patet ex his theorematis. 

 •S.Materiacs. lenda efi a nouo nHtnmno , donec ftiire incipiant 

 Tationi), nempe circiter fextum Idm Feirttarias. Racio cft in 

 promptu : quia vere pra:gnantcs rcdduntur arboies , fuccum- 

 que tranfinittunt ad ramos : per autumnum vero , duni ma- 

 «uritatc frudtuum fiondes motiuntur , fuccus c tena in ra- 

 diccs venit , mdc roboii fuo aiboics rcftituunrur , & ad pri- 

 ftinam fohditatcm rcdennt Dcinde coclum hybcrnum cas 

 confti.ngit&comprimit. Atque hacc regulaloquitur de tem- 

 porc m gencrc : m fpecie de eodem tcneantur fequentes re- 



guls. i.Materia ci.datHr decrefcente Luna. i.In cedendamA- 



tcria. dies fereni pr.iferaniur nubilis. Caufas vide fupiaiii Vra- 

 nometriapart.^.cap.i). Q_uon)odo macena ficcicdenda , docent 

 ha-c axiomaca. i. Craffitudo arbcru ad tnediamifque medul- 

 lam incidatur,^aliquamdmfuh dioreltnquatur quo pervul- 

 ntu illud humor juccus tanquam fanies depleatur , Qi^ de- 

 Jlillet , arborque ficcefcat. Intus enim rclidi hdmores cum 

 concreuerint , putotem concipiunt , & maceriam vitiofam 

 cfTiciunt. Si materia hc euacuccur , quandam open futurope- 

 rennicatem pra:ltat. Videinus cnim ilantes adhuc in fylua , & 

 viuas arborcs , fi humorcm fuperuacancum fcrro , eo modo, 

 quo diximus , vulneratjc exludauennt , nullam ficccfcendo ad- 

 niittere ienec^utem. i- Arbores. antequam fccuribus fternan- 

 tur, to.ndeantur,ramii fcil.circumqHaque amputaiK. Hocenim 

 ad maiorem facit ficcitatcm. ^. Ma^ena ctifa reponaiur loco 

 vmhrofo: qui icii.vadiis folaribus & vcntis non iitcxpofitus. 

 4..6hi£uis materia adhuc virens, humido defoffa, Attrnat Ca- 

 to eam amurca iUiniri iuadet, vt ne teredinofa cxiftat. j Ma- 

 leria nonnijipoft trimeftre adhibenda ad 'vfum. 13enlari enim 

 eam piiris , & maturam adijiifci firmitudiuem oporcet , quam 

 ad opus accommodctur. Ad aircres valualque conficiun- 

 das ante triennium (atis ficcam forc matcriam non pucauic 

 Theophraftus. 6. Alatena educi.i iion debet trahi per rorem.fed 

 pofl meridiem. Qua:nam arborcs xdificiis pociirimum fin: 

 idonc^ , docent hnc thcorcmaca. i. Materies a. -ventis de- 

 ieBa ne adhibeatur ad tdiftcationem. Nani partim aii-ix 

 arborcs dciiciuntur , partim vchemenci dcieclione corrum- 

 puntur. i. Arbores infoecundA funt firmiores foecundis,fylHeftres 

 horlenftbtts (^ Jaiiuis. 5. Arboresferttles pncoces fimt injir- 

 fi/ioresferotinis. 4. /^rbores diilces funt mfirmiores acutts , qu& 

 habent fifuEiui acerbiores. Exemplo lunt fagus & quercus. 

 f.Arbores , qunTjentos (y tempeftates fiJiinHerunt , funt qiti- 

 demfirmiores ^ craJfiores:breutores tamen ^ nodofiores, quam 

 quA in vattibm loctfque vento inaccejjls venerunl. 6 iV.ate- 

 ria qtinque quo breuier , hoc fiagilior : qrio crijptor , eo ajiri- 

 ciior. -j ig«<e arbores vius. diutiiis vigent , e&dem firats. feriits 

 corriimpuntur. 8. 6)itb tninm mcdutti. ineft in qiiouts ligno, 

 eo tlli natura robujtior : ej> qut partes /unt meduUn propicrcs, 

 cnterts duriores ac denfiorcs inuentuntur ; qun cortict vicinio- 

 res neruo funt tenaciore. Ecemm in arbonbus locuni cu- 

 tis obcinct extremus cortex ; carnis , quod fubeft cortici ; of- 

 fium , quodmcdullam proximecucumdat- 9 Arbores &difi- 

 ciis pi^tijjimtim idonei ac vtiles cenfentur ifls. : qtierctu , robiir, 

 £fcultii,popultts,tilia,f'.lix,.'<lntts fraxinu^,vlmiM.pintn,cupref- 

 fui,eleafier,tuglans,olea,caftanea,larix,buxiis.cedru-, ebenum, 

 vitts . cerrus. Ex his patientiflima humoris cfta/««*Ji fluuiali- 

 bus ac paluftribus fundamentorum palacionibus omnes vin- 

 cic : fed in aperco aere & fole non durat. JEfcnlu.s humoris eft 

 impatiens. VlmtH in propatulo denfatur , aiibi pandatur , nec 

 perfiftit Picea c^pintn fi terra opcriantur,ad acrernitatem pro- 

 ficiunt. Robur (pillj,neruofa,compad:a humorcm rclpuit. ideo 

 ad cerrenas habicationes cft appofita , feruitque pertercndis 

 oneribus, & in columnas aptari poteft. Olea , ilex ,olea>ier 

 funt robori limilcs. SlH^rcits non lenelcit. Fagtts ^iugtans 

 ab aquis non ]a;duntur , idcoquc defodiuntur FraxtniM \n 

 opere omnium eft dunflima. Vlnuf , Fraxinu4 , itiglans, 

 aireribus parum funt idoncx : quia facillime franguntur. Cu- 

 prejftts valet a:dibus contignandis : quia cariem vctuftatcm- 

 que non fentit , nmamque fua iponte non agit. Hinc prouer- 

 biura : Digna cupreiro. Lari.x ftruflurarum moles firmillime 

 ac diutillime fuftcntat , cariei icpugnat. 10. ' olumnis vtiles 

 funt fuber , ptntu fylueftris , morti<, acer , ^ vlmiis. 1 1 . Tra- 

 beationibus Qf ttgnis longe optima abies. Suftinct enim sjrauil- 

 fimaonera,necparietibuseft molefta. Lcdis , vahiis fellis, & 

 menfis feruit. 1 x. Nux adajferitia cpera admodum eft tracla- 

 bilts.x t^.Scalarum gradns ex orno ^ acere fabrit antur cptimc. 

 I j^.Tubiducendis aquis expinu,ptcca,i!^ vlmcftunt. 1 5 .Simiila- 

 chra,figna, tabuUftuni e larice focminii, buxo,cedro, ciipreffo, 

 populo alba ^ nigra.falice, fambuci^ficu. Pluia dc materia vi- 

 deapud Vitruuiumlib t.cap.^. PaUadtum lib.i c.i.Leon Alb. 

 Iib.i..cap..^.y6. 



1 1. In lapidibus oportetJpeElare locum, fpecies, ^,! ' 

 er proprietates. con : 



^cn< 

 lom diciturlatomia , lapicidina& faxifodina, quareft vcl »«' ■ 

 mo!!is, vel tempcrata . vcl dura & filicea Ex inollibus faxifo- "" 

 diniscxempti lapides faciliiis in opcre traftancur , & iii locis 

 tcftis laborem fuftinent , in npercis & patentibus , gelicidiis &z 1 

 pruinis afFedi fiiantur & diiroluimtur , itemquein locis mati- 

 timis lalfugine e.xefidiffluunt '>pecieslapidum Canc vnix. Sunt 

 enim lapides quadiati vel cxmentitii. Alij funt rcdiuiui ,for- 

 tes & fuccofi, vt filex , marmora & onincs qui funt graues ' 

 &fonori : alij exhaufti, lcues , furdi , vttophi& omnes fa- 

 bulofi. Ah) funtcertx figura", puta planis (upetficiebus, Hneis 

 &angulis : aut varia mulcipiiciquefigura,quos dicunc lapidcs 

 incerios. Ali) funt pra'grandts, quos fineciaha , ruculo&gc- 

 rulis nemo trafbat:ah) ininuci , cpos vel vna manu tollas: 



alij 



