254 Encyclopa^di^ Li|). XXXIV. 



Colum 

 quale eli. 

 gendum 

 atchite- ' 



panem efficit ; !n qua cderitcr decoquuntur legumma i qiiae 



citoconcalelc.t; qu.Tp.irum ponderola i qux alucura quo la- 



bitur, & faxa , qu.valluit, mafco non prxtexit. ;. Fnle efl aU 



aquam rrobandam confideraretemporumfiguras, ^ imeaincn. 



ta hcminttm tUam bibentiam. Si cnim iili tuennc validi.colore 



nitido.rcdiscruribus, acrioculorum obtutu , yaitreneqi obc- 



fo, nequenimu'in] caftigato , purameos ac (alubrcm aquam 



biberecrcdendum eft. In liiftotiis eft , quod R.omani funda- 



turi oppida , & caftra ftatiua metaturi , pecudura exta folicitc 



rimati fuerint. Q.u6l1 (i iecmora liuida aut vitiata inuenirent, 



quoniamid malilm aquarum vitiocueniire fibi perluadcbant, 



titra cunftationcm alibi caftra faciebant Vfque adco ingcntia 



in aquis funt momenta ad bonam corporis temperationcm. Si 



quid enim in iis vifcofum, cralfum , impurum& crudu admix- 



tum lateat, homines qui iilas bibunt, aut ftrumis detormantur, 



aut calculiscxcarnificantur , autaiiis inualctudinibus diucxan- 



tur. 4. Aqu/ifontans. proba hstc eft optiina. Si fons nouus tuerit 



effoltus atqueindein vas Coiintiiium liuealtcrius generis, vel 



etiam sneuni aqua fuerit illata , qu.e fparfa maculam non in- 



uflerit.caeritoptiraa j. Nulla ejt aqua falubrior, qnam quA ex 



imbribits coUigitur : i:\nippc qux, aiunt, gignatur cx fontibus 



leuifTimis , fubtilibulquc tcnuitatibus i deindeper acris cxcita- 



tioncm pcrfufa tempeftatibus , liqucfcendo deiluat in tcrram. 



6. Aqua refesjd el.vbiqjimrtfota e/I infalubris:rejiaqnans au- 



tem teffima eji ilLi, qua. hirundines alit , i.ibi ■vero angitiU/i in- 



natant , non adi •■/i noxia 7. Jiqus. ai orientem SolemfitA, 



funt falubriores hH,q:ts.ad feptentrionem,^ his quoque,q:is.ad 



ealidos ventos Jit£ funt .etiamji Jiadiiim dumtaxat mterfit- \\\ 



prioribus enim illis elt moderatior caliditas & frigiditas 8. 



Aqui. palujlres ferunditm mare .jpeciantes ad feptentrionem, 



aut inter hunc ^ orientem , ita vt paludes excelfiores fmt lito- 



remarino ,non nocent Idcm iudicium de muris & munitio- 



nibuslinsin paludibus. Ratio theorematis li^ccft. Ex maris 



tempeftatum red.indantia , vel ciim in mare patet exitus , fit vt 



paluftrium venenatorum gencra in foilis non natcantur.vcl vbi 



fucrmt nata , inluct.i fluduum fal(ednie necentur Sin autem 



fecundura mare ad meridiem vergant aut occidcntcm.ea: vtique 



haud tuerint filubres, quoniam ai^ftatc coeium meridianumca- 



lefcit Sole exorto , mcridic ardet : quodque fpciflat ad occidcn- 



tem,id Solcexorto tcpefcit, meridic calet,vcfperc feruct Plura 



deaquis vide apud Vitruvium libr i-cap y fy Leon. Ibert 1. 1. 



f.4.f. vbi ait, '<egionem dcligcndam , vbi arbores nafcantur 



multx, refta: , non autem cx latcre vno cadentes ( quod indi- 



cium (it ventorumcontinenter eas agitantiumjcopiofx.magnae, 



vberes ftuftibus , pulchra;, guftui grat,T , vbi nalirantur homi- 



nes pulchri , multi, gtaciles , bonx ludolis & humani. 



I V. Terra , fue folttm, exploratur hoc modo. 



I. Non extruantur idijiciain montibits inaccejjts,nifiexi- 

 gat necejfitas. Munitiones tamen & propugnacula ibi coiio- 

 care licct. i. Vitent:ir folitudines- Ibi enim confcruationi noii 

 daturlocus. 5. "ditusfnt complures : vt\m^on:ii-i Sc expoY- 

 tariqucantnccetlaria, 4. Solumfit folidum-.dzcx (cilicct humi- 

 ditate; &humida liccltate. Debent enim fubftrucitiones ficii 

 locis quamfolidiirimis Si natura non prxftct illam firniita- 

 tem , confugiendum erit ad artem . vt quam creberrimis palis 

 ac Dftucationibus adaiftis muniatur. Excauationibus crebris 

 folum eft pertcntandum. id quod non magis .ad aquam cxi- 

 mendam , quam ad finnitatcm cxperiendam valet. PaUad- lib. 

 I.C.7. Barbarusl.i c.i.Albertus l ^.c i.^.'ndiciafoli h&cfunt: 

 Si ibi herbi fucrint , qux humidis in locis enafcuntur , luto- 

 lum id erit. Sin arbores qux in ficcis regionibus proucniunt, 

 ibi adoleuerinti .(iccum crit , adeoquc aptum cxxdificationi. 

 Si faxa , foliditatis erit fignum. Contra fcatuviences aqux , fo- 

 nitufquc terrx ex grauiumrerum cafu (iue motu , fabricam 

 non admittunt. Si iteni vafa aquarum plena, vel membra- 

 nx tympanorum humi ftiatx, graui aliqua rc decidente non 

 trepidaucrint, aut fonitum ediderint , neque vero aqua dif- 

 luudatur . firmitatiserit fignum. H.ccvbi extrinfccus innotue- 

 rint,iam crcbris cxcauationibus natura foli interiiis penctran- 

 daerit. Acquidem natuia multisquafi cutibus,aut coriis fo- 

 lumcontexit, vel cr.atriorc fabulo , vclniinuca quadamarcna, 

 quandoquc creta vel argill.i , nonnunquara topho vcl cccno, 

 atque item permixtionc qu.idam rcrum diuidicur , ita vt non 

 cadeinloh qualitas fit in ruperficie , fed alia fubcute, alia 

 in ima cernatur patte. Ab omni igitur arenofo , glarcofo, 

 molli , pahillti atque co.igeftitio folo cauendum c-ft Soli- 

 dmspoiio fucntfolu,n,quodferro magis obfillet . cumquc 

 macletadlum tuerit non dilloluctur. 6 lafilojheaand, funtfru- 

 0US 6- homtnes. Frucl,t, hoc modo : »ifctii,^ putrcfcant.lalu. 

 titcrx ccrrxeft expiratio ; fi fccus fiat, ciufdem foh aftiatus 

 eruiunoxiiifincmpcfinges fruaufquc. qu.vm granariis & 

 apothcas reponuntur cito corrumpuntur Homtneshoc padfo. 

 S multi ibi lint fcncs, valcntuli, viuaces , fuccplem pucrii fi fa- 

 f e formolx inembia robufta & vegeta , optimum elt folum. 

 S tem animaha finnitnmis teperiail^ur membris. vifcenbus- 

 gue f,ms. &„um eft folum. 7. Mdtjiciafcabra ^ cartoJam.U- 



^nitatem foliprobant. Ecavbores, fiin vnam partem vclutcon- 

 fcnlu proclinacx aut refradtx vifjntur. Etcniin hocimaiodc- 

 ratorum ventotum eftindicium 8.W convaUibtts abftinendum. 

 J<.aciocfti quia niuibus talia xdificia obruuntur , cluuionibus 

 intctcipiuntur, humorem imbibunt nimium , quo & valetudo 

 hominis, & nitcgtitas tiudluum Ixditur. Solcnmiium calcnrc 

 propemodum exuruntur qui eo loci habitant , ob radios vndi- 

 quaque rcpercullos. Si .a (olc delcrantur , pciruna exiftit acii^ 

 conftitutio. Vcnci in hujulmodi locis conliiitli vchcmcntiiri- 

 mc fxviunt & difturbant oinnia.'^i paulum /ilcant, acr contra,- 

 <fla Ipilfitudinc xgrcfcit<)uafi, nec cft: ibi aliud quam l^agnum 

 airreum , feu lacuna aeiis. Scligantur icaque loca editioia , vbi 

 alliduitate motionis aerexcitecur & velut exerceatur. Id inpri- 

 niisdifpiciendura,num complanatio foii,lifit .Tiontuofius,vt lo- 

 quuntur,vel expletio, ^\ fint in co valles aut prxcipitia, fit fura- 

 tuofior. 



V. Ornamentn regionU facinnt ad, (edificij or 



pulchritudtnem. 



Superiora requifita faciunt partim ad fanitatem hominis, "'^ 

 partim ad xdificl) firmitatem. Orn.amenta pcrtincnt ad pul- j.,, 

 chritudinem & vcnuftatcm , tum regionis, tum xdificlj , & ad 

 hominis voluptatem. Huiuimodi ornamenca func animalla 

 rara.plancx (mgulares,locaamcEna,vc hortl,& finiilia : de qui- 

 bus prxcipcre nihil attinet,qu6d ferme ita peiidcant anatura,vc 

 ars non multum momenti point hic adferre. 



VI. .ArciC videnda eft cgnditio & partitio. q 



ar 



Area eft pars regionis , certum nempe fpatium xdificatio- "^" 

 ni dcftinatum. In hanc conucniunt ferme omnia ea , qu.t de 

 regionc diximus. Speciatim vero in ea oportet conddcraie 

 conditionem- & partitionem Condiiio are& his continetur 

 tlicorematis. i. Alialoca requirunt aliam aream. Videndum 

 itaque quodnam opus fulclpiatuii Publicuin aii priuacum , fa- 

 cium an profanum, curianc an (labuluin , aia vel hara,aula vcl 

 cauia, teinplum an thcatrum. Alius cnim arc.e modus & fitus 

 alibi defideratur. 1. rea efi iingularis,vel circularis Anowhiii 

 dcfinitur lincis iciffis , vel partim rciflis , partim flexis, Com- 

 modlflimi ccnrcntur anguli redi :acuris , nlli iieccflari6 , noa 

 vtlmur:obtufos non mdccoros iudicant. Rotundaarea cft ca- 

 paclflima , ad quam , fcu aggere, fcu muro circumdanda nilnoi: 

 rcquiritur inipenfa. Sccundahuic , qux plunmos habetangu- 

 los proic(ftos i. Anguli cuiufq^ are£ compares omnino,ati^inter 

 Je reSpondentes atq^ squabiles effe oportet. Inter lineas eciam pro- 

 portio exlgitur, In angulis & Imcis fit qu.tdam varictas , & pa- 

 ria parlhus relpondeant. Hicnotandi lunt quidam arcliitettis 

 faniiliarcstermini.Llnexfunt extremaprsferiptio,ve\,vt atij Ic- 

 gunt , perfcriptio , qua intcgr^ aif (patluni circumcludlcur. Li- 

 nearum alia r' (ffa , alia flcxa. ReBa , qu.T xqualiter inter fua 

 pun(fla extendicur. F/cv;? eft pars circuii , qu.x dlcltur arcus. 

 Huc pcrtincnt ifti tcvimwr.diameter, raditu, fagitta, chorda:de 

 qulbus (iipra in Geomctria.4. Area efi natitraLi6,vclartijiciofa. 

 Vtraque debet cfle finiiilfima. Eapiopter foflione vna vcl al- 

 tera , Interuallo intcrccdcntc, dcnfitas, rarltas& inoilltudo (c)li 

 indagandaeft: vtqiiam idoncum fit ftrucflurarmn oncrlb. pcr- 

 tcrundisjintclligatur. ^.Area artijicialis aut plano ponetur loco, 

 auaccliui. In pLmo exaggeranda cric , & quafi podiumfub- 

 iternendam. Conclllacenim hxc rcs d|(;nlcaccm : &, fi omitta- 

 tur,ab alluuionibu', iluminum & imbtium limus & rudcra coii- 

 vehuntur in plana , ex quo tumores (eu tumiili paulatim cxi- 

 ftunt:& circuni ea loca cardul , lappx-, & alie inutilcs hcrb.T na- 

 fcuntur, 6. Syus teHo cperiiintitr ares., ad libeUam i.quabitntur: 

 fub dto reltcin. tant um deprimenturMitantum fatu efi, vt cxle- 

 flium aqttartim iUapfns immittant. 7. Arei ornameta.ftnt vel 

 naiuraiiavel artiliciofa.'^xtai3.\\a,vt^xo\T\o\^tom,co\\es,:\\Mt3, 

 fontes,vcteiii rerum vcftigia. Artificiaiia. vt fi columnx, obeli- 

 fci.arbores ftatuantur.&alia.quorum alpedus pofteris admiia- 

 tioncm inliciat. 8. Ad authoritatem loci confert ,fifplendidtsm 

 ei nomen imponatur. ^ecYiitar partitio are.a. , qu.x toani aicam, 

 c]uam vocant primam, in minorcs are:^ (ccernic, ftatucndis x- 

 dlficiis mlnoribus, vel xdificlj parcibus. In hac cotam ingenij 

 (ui vim architccius confumct , (iuc fic ciuicas , fiue domus ex- 

 truenda. Ciuitas eaim cft maxlma domus , & domus minlma 

 ciuitas. De hac partitione funt ifta theotemata. i . Aptafit oin- 

 niii membrornm fyminetria. Q_uemadinodum cnim in animali 

 nicmbca nicmbrls: itain xdificioparrcs partib. rclpoiidebunt. 

 Hinc maiorum xdificiorir maiores conucnit cflc c\\\3.'i\ artiis. 

 z.Accomodatiis cuiq^ parti fit!ts.^xt\^ccs vociit poiicura.l</e««r- 

 nattir:(c'\\ non amplior, quam poftulat vfiis, nec artlior. quam 

 poftulat dignitas : nec loco alieno, fed luo, atque ita proprio.vt 

 alibl partein quaraque conimodius conftitui potuifle neges. 

 Noji fit honeftilfima & publicaxdium futura pars loco abdi- 

 tiore, & in rcceflu. ncc, quxpriuaca magis.in propatulo.5 Tem- 

 poris ratio habtnda, vt alia hybernii,alia &fiiuis defcribantur 

 locu:qaox\i illis foles, his vmbrx & vcnti cjebentur: & ciim illa 

 comprclliota fjant, bxc magnirudine luxuriant. 4. Fartilia 



opiimn 



