Architedonic^e Cap. I V. 



^35 



eptima efl , quA non efl interrupi» , non confiifa , non dijfolnta, 

 non exmale connenientibm romfnfla metnbru , non nimiitm 

 mii/tis non nimiiim paruis : in qiia denique omnia pro vii- 

 iilale rerum agendariim. 



lifi. 

 uoi 

 lis 

 ida 



C A P V T V. 



De IntcgrAlibHf adtfcij. 



P RjtCEPTA. 



PArtesxdificijiiitegralesfunt principales vcl mi- 

 iius piincipales. 



Principalcs funt tres: Fundanientum, Parietcs 

 cum Apcrtionibus , & Tcdum, 

 Minus principalcs lunt rcliqua;. 



R 



E G V L yT,. 



/. Inddipcio frincifaliter duo jpcBare oportet \vi- 

 deltcet fmdatioriem & fnperjlruUiofietn. 



Ftindatio refpicit rcgionem &aieam. Superftrticiio eflpa- 

 rietum , apertioiium , & cedi. 



//. In parietibtts oportet JpeBare partes , ornamen- 

 ta j & genera ipforurn. 



Qui diximus cap. pioximo cie rci^ione ac area, illiirtranc 

 dcxflrinam de tundamento xdificij , & proinde Inic facile po(l 

 funt accommodari. De parietibus igitur & reliquis partibus hic 

 agendum. Ad parietcs quod attinct , lUi funt ihutlurK , quac 

 ab liumo altius attolluntur tcfto fullcntando ; qu;tquc intra 

 rrdiricium inllar fepti & valliper vacua ducuntur. In iis opor- 

 tet cxpendcre partcs , ornamcnta , &genera. De partibus li.xc 

 * funt tUcoKmdt3..i parietumprimari^funtties //w<r,quae illico 

 fupra fundamentiinfarduram furgit ; quam appellant podium 

 feu fuggeftum. Media qua paiictcm cucumambit atque am- 

 plcctitur ;qux dicitur prodndura. Suprema , qua: vltimum 

 parictis illaquementum h3bet,quam coronam nuncupant. z. 

 Farietumpartes etiamfunt column^ feu piU tnfert^ ; qui 

 fi fint marmorcsE , fic prxleruantur .i vitiis. Marmor contadu 

 calcis non modocandorcm amittit ,fcdetiam obfco:nis macu- 

 lisfcrdatur. Fumosdedignatur , oleodeJibutum pallefcit. Nu- 

 daigiturmarmora , (ine calcis illinimento obdudo prsftant. 

 2. Varietes funt ■vel littei , ■vel lapidet : & hi dicuntur muri, in 

 quibus funt prominentix , & tcftudines. PromincntiA funt co- 

 ronx, fiueproteda ("alii vocanc projefta tanquam fupercilia 

 illorum , & (ugarundula: arcendis ftillicidiis. Tciiudinum fie- 



r • ^S^ -i r 1 ■ I ■ ■^ ■ 



iiera lunt tria : Tectum Iphxricum , quod jmponitur parieti- 

 bus , a circulari area furgentibus : Camera , qua: quadratis de - 

 bctur arcis;Fornix ,quo teftudinisgenere operiuntur arearan- 

 gulorum quatuor. Orn^OT^^?'^ parietum funt columnatio & 

 crudatio. Columnatio ci\ ,qua parietes columnis exornantur 

 _ Columna eii.RrmaSc perpetua parictis pars , excitata ad per- 

 pendiculum a folo iino v(que ad (urairium , tctii ferendi gra- 

 tia. Columna igiturcft parictcdignior. Niliil enim eft iiivni- 

 uersa rc ardificatoru , quod tantum opcrae impenfariimque 

 defideret , nihil , quod intuentes mafris alflciat. Quid ? Ab ipfis 

 intcrcolumniis , feu intercolumniorum fpat.is & di(iantia do- 

 niusnomcnfortitur.vti tradifVitruuius. Dicitur enim Pycno- 

 /lylos, \bi cicbrx-columnrE : S)y?y/w,vbipaulb rcmi(Tiores:D^<j- 

 yZy/tfj , patcntibus . Anofiylos latiasc^iMm oportet interfcdi- 

 dudtis . Euflylos intcruallorum iulfa diffributione conftat. 

 Theoremata de colurr.nis notentur ifta i.Qjiibusqiie columnis 

 fundamenta debent fubflitui. z. Tundamentis ad areafuperfi- 

 eiem planamcoitqnatis mitrulus faferjrjiituriquivotaturaru- 

 la ^puluinar:(^ fupraeam bafs : inde columna. 3. Cohimns. 

 funt s.net,-vel ligne&,vel lapides.: ^ omnes vel rotiidAjVel qua- 

 dranguli. Ligncaram & fapidcarum c.ipita fcireis annulis 

 vinciuntur , ne mole ponderum tatifcant. 4. Columnn por- 

 tam,parietem, genus omne apertionis,plateas denique ^fimilia 

 cohonejtant. 5. Columns, rrionnmenta fimt pnjleris. Ideo prifci ■ 

 tam fplendidas creierunt-fi. Column& funt mediiin& , vel nn- 

 gularcs. 7 Loca columnis vndiqite claufa,vocanti4r peri/lylia.S. 

 Paries ad columnarum rationes tciletur,vt eiu< altitudo coliim 

 capiiulum djuet : crajjitudtnem ohlmrat , quantam in tmoco- 

 (lemna. fcccaturitaque. fi panes , vci tcnuior , velcraftior, vel 

 aenfior , vel (ublimior fit , quam ratio modulque pof^ulat.Ma- 



fis autem tolerabilis eft error , fi pcccetur is exccilu , quani in 

 efeftu altitudinis. Non tam matcri.r prxftantia , quam pro- 

 portio hic (pettanda eft , vt paria pavibus , dcxtra finiftiis,fLim- 

 ma infimis confcnciant. Nonnunqu-am materia ignobilis ar- 

 te tcadtata amplius , quam nobilis temerc coaceruata placct. 

 Cruftatio eft.qua paries tanquam vefte ornatur. Eftque alia in- 

 <iufta,alia adaila. Induciturgypfum autcalx :adigiturlapis,vi- 



gcneta 

 quam Va- 

 iia. 



tnim ,&huiusmodi priorisgcncfis funt albaria, pura ,infigni- 

 ta , pidoria. Pofterioris obtabulata , fedilis, tedcllulata , vitia, 

 & qua: ex hi.s mifcetur. Thcorcmata dc crufbtionibus h.vc 

 liint. 1. ( rtiflationibiisnon minhslres tiinicx artn^tionum^ft- 

 ite cutes adigends. Primarum ofticium eft.paiictis fuperficicm 

 prehenfiire ardinimc reliqiiafquecontinerc. Extremarum ,ex- 

 promcrevenullatescxpolitionum, colorum, &lincamcntorum 

 Mediarum , vitia vtrarumque enicndaic,& prohibcie. friin.t: 

 Iint acrcs&moidaccs : vltiiiia- (int molliores. Si enim vltims 

 & fuprcma:fuerint acies & moidaccs , quales primas clfcde- 

 ccc , propter acrimoiii.im dum ficccdiint crebis rimulis inter- 

 fcindcntur. Si prim.t: fuerint molliores , qiialcs dcbent e(lc vl- 

 tim.r,noncomprehen(abunt tcnaci moriii parietein , fcd dc- 

 (tifcent, t. Murus , quo erit recentior & ajpxrior , eo arenalio- 

 nes denflits coKtinebit. Q^iarc i\ (ubinitmm , dum cxtruitur 

 Opu.s , priinain quainuis tenuem aienationem induxcris , cap- 

 tusiuperinduceudistenacespr.vftabit. 5 Poft Aiiflros commo- 

 dijfmeomnecrtiflationisgenus inducitur.Vtx: Boicain , ftigus F^tiwum 

 &a;(lum indudafcabrciccnt, prefcrtim cutis vltiina. Parietum 

 ^«•»i'r;i (ic reccnfenc architedi Efl paries i. Cratitiiis , qui .id 

 fimilitudinem cratisex arredis tranfvafisquc cannis , arundi- 

 nibus , petticis , llignifvecomponitur. Huiu(inodi parictes vi- 

 tuperac Vitruuius l. 1. c. 8. qubd fint parati ad incendia. i. 

 Concratitius; qui intcr duosconfines conftiuitur : ali.is inter- 

 gerinus,intergeflus ^ intergerrias. 5. Marmoreus. 4. C/imen- 

 tittus. <j. Teflaceus; qui ex latcre igni pcrcodo conficitur. 6. 

 iafcWfiKi ;qui ftruitur ccrudislatciibus, fole tantuin codij 

 & duratis. Eft.n.apud Vitr. latcr alius crudus, alius coilus, 

 idcmque teftaceus, rigcns&fbnans velutitefta. Crudi latcrcs 

 duriffimx funt foliditatis & ad diuturnitatcm .xdilicioruni 

 cgrcgios priftant vfiis. Ca;tcrum larcritij parietes runt.vel 

 diflmthif , vel triplinthij , i. e. duorum aut trium ordinum la- 

 tcrumin corij latitudincmliratorum. n-^uS^-quippcIarer.y. 

 J"Drw«rf«i ; qui duabus tabulis circnmd.itis tanquam in for- 

 maminfarcitur Kidoro /()r«<i//o , (m formatius S. Maceria; 

 qua: c fblis csmentis , fine arcnato , temere congcftis , fundis 

 viilis , hortis , vineis tutandis aptus paries. ^.StyUbata, Intfle- 

 r&obata, ; pariesfiiftentans columnain. 10. Stdens , feu euani- 

 dus; ciim arena & calx humorcm parietis exliccant. 1 1. C£Cf.!i 

 qui teneftratus non eft. Hinc l'arro i. de ling. Lat, vocat, cu- 

 biculum c£cum ,(]uod fcneftiam non habet. 11. Commuitts; 

 quem communiter vicini a:dificant. ij. Direcius; cuiusex- 

 trcmum attingit alterum parieteiu. i.i.Rudis\ cui nonduin 

 indudumeft tedorium. i f. Ventrensfaciens; quiinmedio 

 euadit prominens , aut turgcns , extra perpciidiculum. 



///. Apertiones fmt , qtta rebus & hominibm Apertio- 



tmtns & e.xttHs patet. Sttnt-que vel maiores , vt 

 oflia , intercohimma & fcaU: vel miriorcs , i]narum 

 altit. luminibtu ventifque admittendis , vt fenefira:, 

 alia rcbtu domeft-icis feruiunt , vt fcapPu & fcaU 

 fitmarid acfimiles, 



Ve cfiiis (unt hxc theotemat.^. i . Ofiia pro vfu loci , maiora, 

 minora ,plt{ra,paueiora erunt. Sic in puhlicis & fplendidi.s a:di- 

 ficiis maior earum erit numcrus , quam in priuatis. i. Ofiiii 

 erunt magii alta quam lat^i. ; . Oflia ihi conflitttentur,vnAe In 

 cmnem s.difictj partem commodijfimus fit adittis.^. Cauendum. 

 ne muri ofliis , (^ reltquis aptrtionibits debilitenmr. Itnque ab 

 angulis&columnis longiiisrccedendum. De ini\''co!i1ni!s hxc 

 funttheoremata. i. Intercolumniafic ponenda , vt c4umna- 

 rum , qtii teilis fuflinendisrelinquuntur,diligentijfiwa habea- 

 ttir ratio : nc fcilicet iftx columnx fint graciliorcs auc rariore.s. 

 quam vt tedum fuftincant , neque crailiorcs aut frequcncio- 

 rcs , quam vt atex lpatia& aditus adretum tcmpoiiimque 

 vfus expedita relinquantui. r.Cunitrebtx fuerint cotur/tn.i.trabs 

 citm ran.arcus fuperponendus csl. De /(-/i/as hxc funt thcore- 

 mata. i. Scaln toto s.dificio quo ertintpauciores , qii:i minus 

 are& occupabunt,eo ccmmodiorcs cenfvbuntur.i. rrf.cipiiii fca- 

 larmndecus , primaqtte gratia esi ,fifint luminof&: ttim am • 

 pl&,areolts intercepta : in quibus fcilicet fclii a coidccndcnti la- 

 boreic(pirent;quoquc minus accliucs fiant. ^.Adiiiif fcala'um, 

 qui lolet vocari os iplaru fit ffeciofus if,ln fcalis requirittirfe- 

 neflra , fer qiiam lumen intmittatur. Solct dici (calarum fciic- 

 ftra. Defeneftris hic (unt theotemata. \.S)itilibet drmus pars 

 fit prs.dita feneflris : qub fcil. rcnouctur aer, qui inclulijs cot- 

 rumpitur &nocet. 2. Teneflya.fint accommcdata. ad loci vflim, 

 ^ parietis amptitudinem:tot ncinpe & taiituiii lucis cxcipiant, 

 quot & quantum opus forc viilebicur. ? Eenejlrs. , qns. ventos 

 falubrcs fpeBant,quam apertifjimAfiant lllaium ctum Ipond c 

 humilcscrunt , vt ciim apcriuntur, corpora incolarum aftkn- 

 tur. Qu.x verb ventis non valdc faluhnbus obiiciuntur , ira 

 in fubhmiponentur , vt paries iiucrcedens vcntum a corpoii- 

 bus pioliiUcat. JEfiiuis crnclauibns ,fi ad feptentrionem Jpe- 

 {ient.ffneflrs anipiiores:me'idtants ariiteres propterScl. mc 11- 

 ueiitunt.^. Tencjtrn, (^ rmnes apertiones, qun luminumcaus^ 

 fiunt,fublimes potiiis quam hiimiles fint : quia vultu fpedamus, 

 lumma , non pedibus : & alioquin vniusauc alceriushominis 

 inccruentuloca obfcurantur. e.Feneflmaon fu*t coUocandg. m 



V 4 angul^ 



ncs quara 

 vaii.x. 



Archif^- 

 (.'tiirj tt-. 

 npftrarii 

 qualisi 



