^6 Encyclopecte Lib XXXVIH 



gnguVti parietHm:!\\i'Z conim 



iunrturadifToluicar: Si nuUo 



locoaEque validani 311*^ 



nrniatam rtruLluia ellc conucnit, 



' I . „„ r, vcl viius viLuim tccerictorii a-ilibus 



j " ' i„niieDiUiicMtcrantiuuiangulis roaicrcm 



damuum crcitur.ltaqut pi"^"- i S' ,, 



i;-,n„r1edeiecra lituJiucm.y Fffzc//:)-^ w.T/iir« 

 quam parictircliqu"acac:ici..a _,,,.'■' , 



r ' „„/. 7.««,?res<fWM?«.Sic oltia iria]ora ciuadian- 



• minoraarcuatainxdibusprobantarchiteai. AntKi.:i 



tigiiationes, concaraerationes , & tjuidquid latum & lon- 

 gura cll fupta habiraiuiu.-n caput. 



fcncltras quadrangulas plcrumquc intcrfcpto , & aricd.no 

 illud iplum intcrfccantc in crucis Ipccem aillingucbant:no- 

 nunquamduobusarrcaariis.quamvocanc crucc.ri dupli- 

 cem Loco arreflanorum folent ponerc hodic columclUs 

 Stoiciprobabanrfencftr.isarais,Epicur,iilaushiminibus.De 

 rcUquhatertionihns hxc funt i\-,zotzmiiz.i Scnph^fiat in pa,- 

 riete : qu;c fis^nis & tabulis locandis lcruiunc. z. ScaU -vnde 



C A P V T VI. 



De Forma tcdijicij, 



Pr^ceptvm. 



SAtis ic matcria aedificij : jam de forma ipfius, 

 quae ell ipfadilpolitio congrua. 

 Ea colideratLU- vcl vt introduceda vel vt iiitrodudta. 

 Forma introducenda efl: exemplar in mente archite- 



fiina & fumiis cgrediimtnr , vt fimt pittci , cloacs., guU cami- 

 J(^cuUai,pr4!inii.i&i/l!i.ryia-,ficfiant-i't(:^proportio!3em ai.quod exprimitUl graphlde leu typo. 



■"'■—■■■'■■■''■■■■-■-■■-■■"'■•■—- Gvapiiiseftdelineatio futiirixditicij ; eaqiie-eft vcl 



generalis , vel fpecialis. 



Graphidis generalis trcsfunt partes: videlicetlch- 

 nographia , Orthographia & Sciagraphia fcu Sceno- 

 graphia, 



^r . . , ,. ■ ,-^^ ,^,, ■^,^.^ :.,,.„ Giaphisfjecialiscfl:deh'neatio fadta juxtaquinque 



ie.^/'«OTfc^r/^/?;8Wf»«iz. Subdioqui lunt , puriorem aquam , ^ / ,. ■ r rj /- K ■ 



prxbenr. 4. &uacu>iqHe tn parte ^dtum^Mtpttei , Mnt cloacs. coUimnas liue ordmcs ; qui iunt Hctrulcus , Doricus 



fucrint , aitt a<l!ict dijflliet , illic plurimtnii aerisfe pcr aper- lonicUS , Corinthins , LatinUS feu miftus 



fdiiim non turbent , (y. vdeltidini homi^/ns s.dttimque integn 

 tatinonobfmt- l-Iinc architeai . Fumo , inquiunc. & aquis 

 paranduseli: talis cxitus , nc confiftant , ne cxubercnt , ne 

 inquincnt,ncofFcndinc , nc pcticulum^adfcraar a:dificio. 

 Ttaqiiegulafoci kingius .abciit a materia , ne vcl lcintillis 

 dillilicn^tibus, vd coiicalefaaiouc trnbes , aut^ligna proxima 

 flammam arripiant. j. Vtitei ma,xirrfe -in f!t'ol>ca& patenti 



fionesob id laxiores , ingerat n^ejfe eft. Haccnim racionc, 

 ciim vcntorura afflifj , tum aeris impulfu alTiduo , humid.E 

 pauimcntorura &cra(rx cihalationesdcpellcutur. 



teaoPi^:- 

 11. ■ ant 

 arctiite" 

 ftiJ 



■Vt^l 



IF. Tecinm efi fiiprema adificij pars 



runt matena , Jpecies , ornamei-ita, 

 & cognata. 



occur ■ 



T)e materiatc{\'\ haec fut^t theoremata. i. Materia teHi [it 

 it» comparata,iit n/ifiat temfeftatibtu.T cClnm ell fublimis & 

 extrema sdiarn pars quaimbres ,u;ues .grandincs cicipi- 

 untur. Itaque tcfla funt ariiia nollra contra impctus,hyber 



. n :'.! 1 /-1... H..1 



Forma introduda , eft conucniens Eedificij ordo: 

 cii]i.iscaufaexemplaiis eft conucniens ille ordo vni- 

 uerfitatisrerum, conftansccelo tanquam tedlo , ter- 

 r.i ranquam bafi , reUquis elemcncis intermediis ran - 

 quam parietibiis, quem ordinem primus ilie archi- 

 tedus Devs expreffit quam fapientiilimc ac po- 

 tentiffimc. 



R E G V L 7E. 

 /. Forma lidificij eft ipfius velnti anima. 

 Atchiteifli tradunt fcx mcdia , perqunepoflic obtineri fi- 



naruminpnmis tempeftatum, totiulque d.imuslalus. .Mul- nisarchitcdo propolitus. Mcdia illafunr. Oidinatio, D-f- 

 tum igitur diligcnti<i;adhibcndu;n , vt tecta fiut .'irma. Qua poficio , Eurythmia, Symmctria.Decor & Diftributio feu 



xtii 

 cft 

 ani 



ad rem •Juoconfctunc , bonitas fcil. matcris , ipfmfqueido 

 nca compa2;cs. 1. Materia teBorum peffima efl ftramen, opti- 

 fnalapisfiftilis ^ teguU. Matcriaolim erat lcandula .liuevt 

 ahilcgunt apu-3 Vitruvium ,fcindula :qnonomine vocan- 

 turalTctculi fcililcs feu tcgulx quacdam lignex. ScanduLx h 

 roboreaptiflimx , raox e fago : facillimK ex omnibus.qu.c 

 refiuam fcrutit.fed minim(;duiat,pr:ctetquam e pinu.Hodic 

 vtimOr tcgulis, iifque vcl planis , vcl cauis & bamatis :qui 

 ita collocantur ab officinatonbus , vcduos fingulx inibriccs 

 Conjungant.Imbiiccs autcm lunt tcgula: canalis in formam 

 dudlx, & velut fcmitiibuli. Vtimur lapidc fcilfili , qui etiam 

 atcr dicitur. Hicferradcntata , vti lignum ,injaminas fcca- 

 tnr& allulatim frangitur. Ex co teda , templorum pr,ifcr- 

 tim turriumquc pugillares & abacos.fieri mosefl. Tcfta 

 hujusmodivocant pauoninaiquod lapidum fctliliumcrufta: 

 feubradcir , aliae kiper aliaspofitx , caudam pauonis refe 



OEconomia. Alij tria faciunt mcdia vidclicct Matcriam.Fa- 

 bricam & Ratiocinaiionera. Nos^sCoJ^xsIttjoi/ piogrcfli, 

 dillmde ptopoluimusprincipia & afl-'ci5lioncs .edifici). Inter 

 principia illa facile primas tenet forma idificij : quxid 

 eft ui domo,quod anima in corpotc. Sicut enim anima cot- 

 pus regic & continct , atque gratiam ipfi concilat : fic eiiam 

 forma a:d'ficij , qu.e pofita cftin lcgitima difpofinouc, 

 a'diticiocouciliat dignitatem & amabilicaccm. 



/ /. Nnlla domtis xdificetttr finegraphide. 



( 



ilis 



Graphis dicicur >in "S y^itpett alias typus. H^c nihil efl a- 

 liud , quam apta rerumcollocatio , rcpra:fcntata ab atchi- p-'' 

 tedo vcl in charta , vel in ligno , c.i£hib;ns futuri operis fpc- "5" 

 cimcn. Hujus tanta cll; neccffitas , vt fine ca nullum lauda- 

 bile pollit cxtrui adificium Hujus igitur modum prjcftan- 



rant. Gcrmani primum genus vocant lcl^intfl/ fccundum tia ingcniadcbcnt probe perdifcere, vt ne jaflura fiat pccu- 



Jutcltleni/ tcrcium fcijlffcr/ flCllV Adlttamiuea te£Ia quod niie , temporis & txKWmsxionis Grap/jidis iftius pa>-tes funt 



atcincc , illa vno vcrbo funt Itraminca. Species teciorum func tiumero tres. i.Ichncgraphia ; quae eft arcs iaccntis dtfci iptio 



quod aliafint fubdio, alia non. Illa funt , qu.radnullos futuri opens fpecimen cxhibcns.Vuigo/i/a??^?» /Qi)-»;<j?« ap- 



ambulationis vfus , fcd adcccli prohibcndas iujurias ponun- pcllanc , qua: circini Ji regula; fic adminiculo. lcali vocant 



tui ; ifta vocantur pauimcnta , quibus fic vc .xdificio quafi plantam.q.A. vcftigium fabrica; : Gcr.mani , ^cil firuiK 



aliuda;dificium fupcrimponatur. H.rcolim magni ficbant,& frif; Hinc phrafis , in ^xui U^iV.. r. Orthographia ; qua; eft 



erant fupcrba in palatiis diuitum & ptincipum. Hodic ftontis ipfiusmet crcdio , cum iam ron planum (jpuS,& ima 



fiunc pauimenca lignca , lareritia , aut e glarea- Principio opcris veftigia imaginamur, fcd fronrem ipfam , id elt adi- 



poftca x,ji,-^vm , lapillis firata , fucriint lcclihbus etiain ficiuin (ubreC^um , & trontcm attollens. Hinc oithogra- 



tcfleris , id ell , paruis ctuftis colorum variorum opere phia vocatur eretfi aduerfique operis defcriptio. Ha;c]igaur 



niufiuo , & quadratis grandioribus. Fiebant & pauimcnia etcfla frontis imago , modiccque pifta futuri operis figura 



fpicata tclfaccalaterculiscoiSilibus junftis , & in iatus prn- magis ponit ob oculos extcrnain ajdiiicij ditpofitionem, 



clinatis , ad fpicarum fimiiitudinem. Ficbant & fcutulata, qua mterna.Italis dicituryVow/^iGcrmanis, tcr aufn(?.Exe- 



fruftisrotundisfcuci figura. Suncporio teciavel fiifiigiatit, pluin vtriulque, ichnographia;& orthographiie , vide pau- 



vt apud nos ; vdplana , vti erant tcda Syroium , aliorum- lo polt iii templo Salomonis. ySciagraphia \t\i fcenografhia. 



quc P.ilxftinorum , vbi non. qiie non tantiim veftigiaria , ncc froiitalis aut aducrfaiia 



Sffe ruit dsnfum tacitarum ■vellus aquarttm. futuri opei is e!l eftormiiio , fed etiam lateralis, id cft,fron- 



Hinc intclligcrc e(t , &quare Deusinlcge inandaric , vt ti.s & laierumabfccdentium adumbrano .ad circiniquc ccn- 



hujusmodi tcdtacircumcirca lignis altiotibus quali include- tiuin omnium Iincarum rclVonfus. H.vc igitureft vti »er- 



icntur :nc fcil. homuies ibi obambulantcs , vel cibum capi- fi tccli , quoJ Gr.rci fceiiam dicunt deformacio , id eft , in- 



cnccs ^azciAz^cznx.Ornamcntatcciorum his continetur ihco 

 rcmatis. 1. Inculminibus , pinnis, metis fy fitmmis &dium 

 lemplorumque ftfttgiti ponanturfig.^iaareawn funt pyiami- 

 dcs,quxornatus causa ponuntur : itemquc tritoncs , vti 

 runcbradc.cfiucpctala , qnc auctfa vcntonim fignificant 

 flamina cxpcdito ciicumaftu , fiucfint vexilla , fiuc gaUi, 

 fiuefcmilunt, U\xe%o\zsi.v,rtrimius Itb. i c (<.i. Delicts. 

 contignatinnum. tefluUinattoniim ^cruftationiim pofiint cfte 

 ■vari^L. j. Vttri , aiiri , iris .plumbi Mdri fy- marmoris inter- 

 lexlttr» valde orn^t tHium. Teuorum cognata, fimc con« 



terni pariis fedio : non fiontis rantiim , vt orthographia, 

 iiccaicc tiintum , vi ichnogtaphia. Ha:c imag-iiaria lceox' 

 cxcitatio Italisdicicur^rii/?/» , Latinis piofilum , aitificibus 

 ;»(7//.'W.'/j ,& magis Latiiic niodulus. Ilte niodcllus varijs fit 

 moiiis. Nam quidam opcris futccpti fimuiachrum & for- 

 mam fabiefaciunc e ligno, eo finc , vt futuracrrara ucpre- 

 hcndant , paruoquc ncgotio iis anteucrtanc. Alii e cera fin- ' 

 guuc,& cam vocacur/)ro;>o/y/>/<OT : aiij e cera formant,& 

 turn vociriji ^ro/j/ay/»*. Ipia "Cio ars tvporum iftorum vo- 

 mm pliiftice Hi froplaftice. Magnopcrc faiie laudandus cft 



inos 



