Architeft. Cap. V 1 1.& Cap. V III. 237 



mo'; iflc , vt fcil.non lineis tantiim & picTuia, fcJ figno qnoqiie 

 alijvc ni.itai.i xiliflcii inllituendi cxcinpl.u taqu.iinpropljrm.i 

 cfiiiigatiii:in quo vniuuilum opus , fingul.iqutrpaitc.s & carum 

 ciinu-nfioncs, numcti , oiiio , omniiimquc tciiini adxdificiuin 

 luie conftitucndiim, liue exovnandum (pcftantium , panccum, 

 ccdotum, conclauium, columnaiuni , capitiiloruai ,bafinni, 

 coionanim , faliigiorura , ciuliationum , (fatuarum,&c. fjcics 

 pcrpciiditur & cxaminatur. Nam iii iflo niodulo , nulla cuin 

 ]aC^in.i adiuiigerc,detralicie,immutaic,perucrtcre crt integrnm. 

 Impenfirum cxplicatior inni potcft ratio.dutn in huiufccmodi 

 iimuladiro propolita: a:dificationis latitudo , altitudo, crallitu- 

 do, amplitudo, tornia, fpecics.qualitas antc confideratur.Dcbec 

 aucein modulus carcre cxquifitiore artificio. Non erit politus, 

 coioribus fucatus, piduris dccoratus , fcd nudus & fimplcx : vc 

 ncmpe c6 niclms ludican polTicde totoopcre. I'oir6 graplus 

 fpecialis rcfpicic quinque illas decantatas arcliitcdorum collii- 

 nas, Hctrufcam , Doncam , lonicani , Corintliiain & Latinam 

 fiue iniliam.Vicruuius conliituit tria ipfarum gcnera.Doricuin 

 Corinthium &: lonicum. Sed receiitiores addidere Hetrufcum 

 fiueTufcanicum.&Latinuni fiucltalicum.Qii.ic columnae re- 

 uera funtcolumn.i:arcliite<auix:funtquc id arcliitcdis , quod 

 niodifuntiVIuficis &canninum gcnera poetis.Siquidcnimipfis 

 aftabrc fit extrucndum , opoitct vc ad vnam cx his columnis 

 lefpicianc. 



Capvt VII. 

 De Affeciionibiis iedijicij. 



P R^CEPTA. 



HJ£.c de principiis jedificij^fequiintur afFeilioneSj 

 numero tresividelicec Eurythmia,Symmecria& 

 Dccor. 



Eurythmia eft venufta fpecics £edificij,commoduf- 

 que in compofitionibus membrorum afpedlus. 



fpcclandaacgio &: arca .partimfupctnrudio, caqucparictuni, 

 apcrtioiuim , & tccTi. Honoraria eft variorum ornanicnto- 

 nini acccliio. l'roporcio cll tiVpvf/ici^ &c cvfif.i.ii^ia,. H.i:c cfl: vc- 

 iiulb partium omniuni inter lc congruciitia:illa , venulla Ipc- 

 cics ,commodufi[ucliiiguIarum paiiuim afpcdus. Atquc lioc 

 cfi exanicn atchitedonicum gcacralc:cui deinccps fpccialc liib- 

 iungidcbct, quod inllituitut luxta pr.ccepta S; rcgulas fcqucii- 

 tiuincapicuin. v.gr.fi examcn Ipccialc vrbis vel tcinpli lit inlli- 

 tuenduni,illud ctpcdietur iuxta rcgulas dc vibe, dcque tcmplo 

 propofitas. 



C A P V T VIII. 



De Vrbe. 



Pr.^cepta. 



HAdenus de parce architedonices generali : iam 

 de fpeciah', (\ux Ipccies a:dihciorum cxcquitur. 

 .(£d;ficium e(t togatum vel bcilicum. Vndc archi- 

 teduracft togata, vel militaris. 



.(Edificiura togatumeftpublicum,vel priuatum. 

 iCdificium publicum eft vniucrlale,vel particulate. 

 .(Cdificium vniuetfale eft vrbs,quam inhabitat vni- 

 uerfa ciuium multitudo. 



R E G V L .^. 



I. ylrcbiteU:us inpri.mis contefnplahitnr vrbes ma- 



£>njice extr/titas , edfque Jibi propo/iet 



tanquam tdeam. 



Contemplabitur , inquam , vibes illas piacfignes , quatenus 



& ab hiftoricis defcribuntur , & a chalcogtaphis depin^un- 



-. ,, . ■ r 1 - • ""^' ^^•^'lli^c viliintur in fuislocis. Sic v. g. proponec fibi vt- 



Symmetria eft operis iphus membns conueniens bemfanaam Hierofolymam , cmus typum tibi hic cxhibe- 



COnfenfus,ex paltibufque fepacatis ad vniuetfje figura: f"^s : item Romam veterein : item Monachmm in Bauana,Vc- 



fpeciem rats partis refponfus. ""'^^ ■■} ''^*''^» ^ 'ic deinccps. Nominanm diligencer infpiciec 



r-, /ij -rn I- ^'■'"eni fandam : quippc qux ab in2:eniofiHimis, architefti'; ell 



Decorefteinendatuscorporisafpe£tus,probatisre- ni,r,mf„n,io., „. .■ , ^ imis, arcmtecns eic 



, ^ . , f r-'^ 'r paitimtundata, partiinexornaca, partim amp]if]cata:qua:nuc 



bus compolltis cum ZUlhomue. rttrmio dtcitnr egce- non potuit non elfe vrbs perfeai/lima, quod typus cffet Eccle- 



^35 milicancis & criumphancis. Vide cabulam fub figuo Q. 



ticulo. Vris Hierofolymn. 



Quas vr. 

 besinpti- 

 iiiis con- 

 tcmplati 

 debeat ar- 

 cliite&us! 



giaxdificij authoritas 



R E G V L j5. 



I. ^jfscliones adificij pendent ab ordinatione & 

 graphtde. 



Ordinatio apud arcbitedos efl: , quando incmbra futuri 

 operisfepjrati comparantur inter fcle. /'tincipiocnimrequiti- 

 tur , vc archicedus lingula a:dificij membraconfideret fingilla- 

 tim,ancequaiTi eadifponac. Ec hincdidaefl ordinacio quodor- 

 dine fingula fint inlpicicnda Hacracione fic,vc nihil elFugiac ar- 

 chitedum. Quidfitgraphis,dii2:uineft cap.anceccd. Quod fi 

 ha:c duo diligentcr & prudenter ab architeao fiaiit , afFeitiones 

 fiue ptoprietates .«dificij vltro fequcntur. 



1 1. EHrythmia fittcum membra operis funt 

 canuenientia. 



Cum nempe aititudinis ad latitudincm, latitudinis ad loiigi- 

 tudinem ca elt ratio, vt omnia refpondeant lymmetrii. 



o 



1 1. T)e vrbe teneanttir i(la theoremata, 



-" . Arcliite- 



1 . Vrbes ad Solem orientem, ■vnde Ewi -vcnium , eomterf, bium 

 egregtijunt [alitbrey,a^\x\2, fcilicet in parcc ifraccEluin calore ac cfualib ? 

 ftigore tempcratius , nec toc indc auc tam peiiculofi morbi. 

 Quae ad lepccnttionem refpiciunt , fclicius cenfcntur pofit.T, 

 quam qujE meridiein intuentur : a quo mundi laccre fpirat 

 Aufter, fiueNocus,,Gra:ce»(!ro,- , quafi loV®-, idefl: morbus, 

 quia variosinuehitmorbosivelanomine >6T(j, id eft, humorj 

 quia humeclus & nebulotiis eft , adeoquc morbocum quali 

 parens. Porr6 vrbes qu:E occafum verfus xdificantur, obiiciun- 

 turque vcntoriiminde rueaciuin flatibus, plurimas corpori- 

 bus zgritudines adferunt. Hic obitet oblcrua , vrbcs anciqui- 

 tusin orbein fuillc factas, vndc vrbs ab orbc dicta pucatur: 

 nifi malisderiuareabvruo , parte aratri , quo muridcfigii.iban- 

 tur. Quadereilluftriseftapud Catoncm locus: Qui ,inq!iii, 

 vrbem nouamcondit, tauro & vacca arcc:vbi araueric, murum 

 faciat:vbi porcam vult clFc , aratrum fultollar, & portet, & pot- 

 tam vocct. Quod attinetad 



^-- - 1 dilcrimen iiitcr vrbcin & ciuita- 



III. Sjfmnetria fit , qttando efi proportio legitima tem , Scruius ,Nonius, & Ifidoius tradunt , vrbem elfcmuros 

 partitim cum toto, ^ partium tnterfe. ^^" mccnia, ciuitatem habuatores fcu incolas. Vidcmus tameu 



vrbem prociuicate, & coucia , cap. i. Loci editiores iy fiiilt- 



Nimiruinin fymmccriaduplexartenditutrclatio:vna totius rrtioresjiatmmtnr Jalutares .-quia totipaccnt vcntis , qui cuni 



& partium, alteripartium inter tefe. ai;rem continenter cxagicciu , ilio niodo purum & ccnucni 



pi'a:lianc. ^. Locns eft del!gendt(-s,qHi fn^^feditat necelfaria,qui- 

 I V. -^ principiis & affeSiianibus ^dificij pendet exa- quefinibtts efl ita muniti^, i tfit liofli noufiicilu aditiis:Al]j ma- 



men architeUomcum. 



Exmen archicedonicum ( alias analyfis architcdlonica ) efl: 

 quo brcuiterexpcnduntur principia & afFcdtiones a:difici) vel 

 confitudi, vel conflrueiidi:vidc:l.<^^"e/Ji,vt eft architcclus,;^»«, 

 qui ell defenfio ab iniuniscccli & limilibus, eaqucfirma, vtilis, 

 & Atcoix,materia,c\\ix eli parcnn in lapidibus, lignis, & fimili- 

 busipartim iii tundamcnco, parietibus , apercionibus & tedlo; 

 ftrma , qua: conliftit in idea & perfectione idcam fcquente ', & 

 dsniqac ajfecticnes , qua: pollunt venire noinincproportionis. 

 Breuiiis hoc cxanien fic expcditur. In domo fpcdlecur oecono- 

 mia & propoicio. OEconomia eft cominpda difpenfacio:eaque 

 velnccellaLia, vellionoraiia. Nccefraiiaellpartiinfundatio,vbi 



lunc vrbes cxcicare iii locis dclcrtis , ad qu.x holtis non quear, 

 vel velic vcnire. Sed hoc efl pra:cer racionem , qu.i; iiibctpcr- 

 pendere id quod eil lecundum nacuram. 4. Inloco, qiti ■vrlem 

 capietft aqnarHm,fontiu!n,riuorii>nq:ie cofiiafinon uatiiralis, 

 arte co deducia per alueos ,cifi ernai , 0> ttibos. j. Vrbs, qm abeji 

 a maridecemplinminks milliaribus , eft optima. Sieniinfit 

 maricima , pitatiseft: cxpollta, & alliduis negotiationibus & 

 aducnaruin nuiltitudine ininime quista. 6. Viigiendum , ne 

 mons lontiguiii immineat, vnde hoflis uehementer vrgeat. Jn- 

 primis cauendum , ne circumiaccntialoca ita fe habcant , vt 

 hofti prodcfic queant. 7, ^-mbitm vrbis mediocrts efloptimus. 

 Attamen amplior augufliore melior. 8. Muroritm i^ tur- 

 rittmhiceritratio. Tcrrx multiplices func quafi cutes. Ali.E 



quidcm 



