240 Encyclop^dte Lib XXXIV. 



ArcWte- 



fturapor- 



ws. 



JHaurelt. Ifti enim muri flammas intercipiunt. fi foite incen- 

 diuin exortum fucrit. 



V. PortPtiynauigi] velnti ftabttlum,ftc extmitor. 



I. Porti4s , (Itu fn nxturalis (iue ariif.cMis , hahfat Utera 

 njalidn &aim.i. lHe pcr:us pnfnrendus, c/ai venfs cftfnhie- 

 £?(« niitiorihu,qu!q, fundo efi purg-ito.non herkofo. 3 Cr.hrifla- 

 tunntur fcrnices , qitibns importaia condantnr.^. Bxciteniiir 

 turres; 1/1 ex lis nanium aduentut priLuideanfir , QrnoSfurnis 

 ilKibiis cerit nauris ingrejfm m^nfireni ur. 5. Adduntur propu 

 tnacula: tum ad nauigia locioiuni tuenrla , ruin nd hoUium 

 jmpedienda & arcenda.6. Addanlur tranf ttrjji cateni : qui- 

 bushollis cxcludatur. 



vel infra terram,vcfandamentum,cella Sc cloaca,vei 

 fupra cerram,v: paiietes & tedum. 



TheafYa 

 qui ex- 

 uuenda: 



C A P V T XII. 



' Pe JEd/fcto amaeno. 



PRitCEPTA. 



EXplicatiim ed; xdificiLim piiblicum necefTai-ium: 

 fequitur amoEnum liue iucundum , idque vel in 

 vrbe,vel extra vrbem. 



In vrbc funt thcatrum (S^' b.ilnea:. 

 Extra vibem funt vacia : vt ciux pahEftr^E aliiltjuc 

 cxercitiis militaribus, itemquecorporis deputata. 



R E G V L ^.. 



I. Tncatrorum architcSiura hxc efto. 



I. Thextra erig.tntiir locrifiluhri:c\<i\ noii fit oppo(itus Sol 

 meridrano. Is enim vbi thcatri roninditatem implcueric 

 aercm condufum caicfaciet , & humores corporum exco- 

 quct. i. tocus the/itri ne fn furdiu: : vbi vox vaoar; nequcac 

 cum fonore. ;. Theairit fiant ferc firma hemicycli,(j' dtame- 

 trt p.trte qrianji. Si enim abfcindas eit inte<»io circuli ambitu 

 quartam partem, cjuod maius cft reliquum , theatrura eft. 4. 

 iartes thcjttri ftnto quatnor:\\Ac\\ci:t fcena, frons theatri :p)o- 

 yfe»/«?«,locusaiitefcenam ad agcndum.omnium (pecftatotia 

 oculis obicdus ; Peflfienium , locus po(l fcenam , lubdu(Sus 

 afpe(flui fpeflatorum : crcheftra, locus fenatorum & hono- 

 m^Rimorum.^.Amphirheatrwnfi t ex duohus theairis innBis. 

 6, Scenarum tr:j erant genera apud p rijcos: J ragicum , Comi- 

 ium.Sxiyricum. 



II. Bitlftesftrn.tntur hunc in niodurn. 



I. 'BiihjCAcon''ilu.intur in loco calidijfuno , a Septenlrione 

 fy Aqiiiloneaiierfo.i Caldaria, icpidaria.cells. y" /idifcia liimen 

 capiant ab octidcnte hlherno. Quod (1 natiira loci obllitciit, 

 a meridie. Nam tcmpus a mendcad vcfperam Icuationt ma- 

 ximc cft deftinatum. ^.S^ianta longiiudofuent,tania,terlia 

 parle AemialaUiudoerit, pr/iter fcholam Ubri fru alnei 4 Bal- 

 nearum aniiquarHm hac fuit ratio. Prrmo loco crat frigi ia la- 

 liatio. in qua pifciiia ad ieuandum slium. Deindc fri^ida- 

 riiim, alia cel'a , iis i:omparata , qui ftatim poft exitum e te- 

 pidario.aut calidarioai-Temfrigidum quircbaiit.Frigidarium 

 excipicbat /fp(J«Wr<7;7, fcu cella tepidaiia. liam intrabant.Vt 

 per tepidum tanquam medium ad altcrum cxtremum, cali- 

 dum fcilicct vel fiioidum , acccderent. Caldarium, quo vte- 

 baiiturar! (udationcs.alias dicebarur Lacoiiicum,qubd l.acc- 

 da;mones hoc gencreplurimum vtercntur. Caldario vicina 

 trat Calidn Ituario, inqua erant iabra cum aquis calentibus. 

 His quinque b.ilneum conftituebatur. Extra hxc fucrunt 

 alia loca tria; hypocauftum.wi qiio foxnacula ad aquani calc- 

 facicndam : ^fjM.airiKOT , cclla calida: lauationi acliiinifta ; & 

 rvafariamiybi vafa fetuabatur, vfibuslauantium comparaia . 



Amcem- \\\, Loca pubUca eimosna e.xtra vrbem collocentur 

 tia vibem '■oco vmbrojo, patenti CT aquts vicino:& 



'^"'"'^''=- tie fint fitmptmfa. 



arfttue J J r J 



Ratio priorised, quia hic omnia faciuntadamrenitatem 

 Tcl maxime, Ratio pol^enoiis e^l i quia iftiirtmodi loca ho- 

 ftium & pcregrinoruinuiiuriis funt cxpo(ita. 



Balnes 



quomodo 



fiiuendx? 



conipaia 



R E G V L 



A. 



C A P V T XIII. 



"De Mdiyciis priiiatis, 



P K^^C E PT V M. 

 ' Atis de sdiiiciis publicis : fequuntur priuata , in 

 ^quibus occurrunt fitus , &:paites} &hxquidem 



I. Situs adiftciorum priuatorum his cmtinetur theo- 

 rematis. 



I. Triclinia hyherna ify balnearia in tdibus verfui occ'den 

 tem hybernum collocentiir Ratio eft; quia opus c(t vtilumi- 

 nc vclpertino : & Sol occidcns aaucrlum habcns fplendo- 

 rcm , calorcmqueremirtcns, adncntante vefpcra regionem 

 tepidiorera cHicit. %. CHbicida ^bihliotheci.in domo fpeclent 

 ad crientem. Ratio c(l: ; quia v(us po(cit lumen matuiinum, 

 & Iibri non putrelcunt. Si vcrii bibliothccae ad mendiem 3t 

 occidcntem (pciflent.in iis eiuiit (piiitus humidiores , vnde 

 tinei jlibroruin vaftatriccs. ^.Trulinia verna Qr Hiitumnati» 

 re^icteni orientem, /tftiuafeptentrionem. 



ll.Partestediumprinatarum hoi habent reguLu ar- j 

 chitetionwas, 



I. Vomin in Ires partes primarigf diitidi folct , nimirum in ' 

 ihio-ytx , aiiii;ix ^ xiai^^if-m. 'fTTOi iac luiit loca infima , (iuc 

 fubtctranea, vt cella. 'Avayix funt partcs medis:qu2 dicun. 

 tur crenaculaiquud in his vetcrcs cccnitarc (oIerci)t;item coe- 

 nacula meritotia.quodconducercntur ccrt.i merccdc a pcre- 

 nrinls;item tridinia, a forma ritu ditcumbentium. Sunt ta- 

 men & biclmia &: hexacl:nia & odoclinia apud authorcs \a 

 vfu, Vnde illud poeii: 



OHo capit : veniai quifquisarnicus aiefl. 



Tertia pars fdium continct i ^rijii^ , & dici poteft vTii^yicr. 



Vidc Be/ieitici:im AniiumleB.x. de cxn. Dom.pag. i j, Solc- 



bant autem vettrcs « ay:o.' inrtcrnerc aulxis purpura & Cul- 



citns, quas infarciebant herbis, foliis. Hmc lifc/jSjuav aiaym, 



canaculum culcitris paiatum :<iua; vox occurrit Mrfrr. 14. 



1). I j. Atque hac ert tnchotomia iJificiorumi quam reuoca- 



b;s addichoiom^am, hoc modo rartes sdificiorum priuato- 



rum aliae (unt infia terram, vt fundamcnt{i,cella .Tioaca : alise 



fupraterram, vt parietcs & te(ftum. i. Fundamentum domttt 



dehet ejfe fotidum. 3. CcUa eflvd vii.aria , vel penuaria , fe» 



promtuaria. Illius feneltrac in Aquionem obuerti dcbcnr, 



abelfcab ea ftcrquilinia, & quidquid eft odoris tetri. a. Cloa- 



ca fubterper mediMvias ducendaefl Triplex autcmeftcloa- 



ca ; piwwo dijfuforia , qux immidas aquas in fluentuin,in !a- 



cum.aut marc dcuehit : Si hanc fubitrata c(Tc oportet ftratu- 



ra decliui.prona, (oIida,qua Iiberrime /ordes dcfluant;itcmq; 



(ublatam a fluuio,ne alluuionibus compIcatur;aut limo ob- 



(truatur : deindcyjiW/»^, qua conccpt.E aquarum fordesnon 



alio euomuntur.fed qua(i tcrr.r; aluco inhaufti fideiido coa- 



ficuintur;deniquc vrinarta.(]\ix excipit vnnam. Et hanc pro- 



cul a parictibus abelfe oporter. Ardoribus quippe Solis 



acrcs inde& faKos fpiritus cuocantis maximc inficiuntur 



& vitiantur. ^.Parietes funi ex remi vetmediani. I|li donium 



ambiunt, ideoque debcnt c(lc firntiores ;hi domum inter- 



fecant & di(lini;uunt,idcoquc debent elfe ornatiorcs. Vtrif- 



que his panctibus includuntur paitcs intcriores & cxterio- 



res. Exieriores (unt podia pendlia, & cxcdrx. Podium peniile 



cit locus ad fpeiflaculum extra parietem inftar fug;^cfti , vel 



pulpiti proiciSus ," & mutulis fupenfus; alias mccnianum & 



perji;ula. Solcntautem illiufmodi podia fencftcllis cingi , vt 



incedcntesa cafu dcfcndant. Exedra en locus partim cxtta 



panetcm proicftus, (artim intra a:dificium conliriens.forma 



hemicycli, Cill crctcr Partium tnleriorum alii comparnls, fuat 



ad lnmen immittendum vtfeiicltrx, quibus obiiuntur cju- 



cclh.lcu clathri,adaiuniendum,efcrro vcl ligno ; item ttanf» 



enno.- , ad tegendos prolpicientes ; alu ad acliones dowejlicaf, 



c\ai: (erumnt vel a(3ionibus (ordulioribus, vt fclla: farailiari- 



CiE (eii latrin.ie , vel honcftls , qu.E vel eundi grati.i fiunt, vt 



olti.:ii vel habitandi.vbi cl^habitatio mferior.vcl (upenor In- 



feriorts hiibitationis partes funt in ingielfu vcftibulum, in me- 



dio atiium. I"fy?/i«/«»j elt locus anteianuam, Ianu.r. partcS 



funt poftcs, liniina & fores. !'oftcs funt latcra oltiorum, feil 



arre(rt:.ria,vndc pendent. Alias dicuntur antx,iSc antepagmc- 



ta, Graecis 7i:,.ga.r«ltf. Limen cft fuperum vcl infcru.n. Illud 



hyperthyrum hoc hypothyrum dicitur. Vacuum in ianuadi- 



citur inanitas & lumcn. Forcs (unt ligna ipfa, (ic duSa, quoil 



fons apetiuntur.Ktae voluuntur cardinibus,clauduntur fcia, I 



pcllulo.obicibus Si repagulis,claue referantur. Oftium po(ti- ' 



cum dicitur pleudothyium , Latinis faKum oftiuni. Atrium 



eft primus aditus intra cedcs , vbi culinam antiqui folebant 



fttucrc.Partesipfius funt porticus & causdium. Porticui cft 



locus in atrij aditu , vbt feruorum & concurrcntium turba 



Qiuerrir.C.iH(i>i<rt»j eft locus (ubdio vacuus, ciniftus vndique 



porticibus ad communem omnium vluniiq.d.cauum «dium 



Alias impluuium. Circa caundiiim loca varia sdificabuntur^ 



pro rcbus tum animatis, tum inanitnatis. Animacx funt ho- 



minc» 



