26 1 Encyclopedia^ Lib. XXXV. 



'fapientil^us tra,dita, circa tcxtum facrum HclMxum , -;cmian« 

 iplius lcdloni inferuitns , & ab omni corru[nionc ipfum con- 



fcruaiis , , -. 



Atquc ita iiiiitiem -vfitate (yftriat: acciptur vox hjc Ma- 

 foraii. Vcruni no ; lioc loco illam ampliamus, feu laCe accifi- 

 mt!S , Si Mafcram definimui criticam lacrara , qui occupatur 

 circaCanonisvetcris&noaiK;')^!?^»^^^'», quantum ad iilius 

 conftitutionem & dirdnflionem gcminam. Lata: luiius fignifi- 

 catioiiis cxemplum cll apud autliotem , quiSciipfit Maforeth/ 

 inTargum. 



Mnferah iHa eft 2;eneralis,vel fpecialis. 



MaforaU ^ener.ills,kvi communis.explicat naturam S: vfum 

 fuum.fpectntiuqucin protali,cpitafi, &cataftropiie lua. vbi k- 

 qucmur. Bnxtorfi-an in Tibcriade er Clata Mafar£. 



ffrotjrfsSea prinir>rJiuin,A;<t/o'f .cocpit lub Ezt.r. Ille fiqui- 

 dcm anno L-ptimo Artaxerxis Mnemonis,c|ui cft niundi 3151. 

 Hicrofilymam profeflus , ibi aggrcirus eft reformationeiii 

 vtriiifquc poIitiar,ciuilis&: ccclcfiafticc. Inter alias vcro rcfor- 

 mationispartes pr.-ccipuafuit.libros ficios conquirercdigerere, 

 a corruptelis vr.riis aiTcrere, &: vno verbo Canonein conftitucrc: 

 idque partim ductu Spiritus fancli, partim ope virorum raagnx 

 lynagoga:. 



Duaiim SpirittM fancT-i quod attme!:, i!ie non obfcurc colli- 

 oitutex E>.7.i;.6.io. VbiEzra dicitur Xcriba,fcu legisperitus, 

 promtus in lcgc Mofis- Et vcro cum illc reformaueritccclefiam 

 & rcmp.Iud.xorum ex Babylone reducum , necclle habuit .^nte 

 omnia ipfis prof(nccrc de Canone fidci.feu religionis : qui peri 

 culofamcciipfinpairascrat toto exilij illius tcmporc. Confcr 

 'verf.xo.c^ i^-i^ d c. 



Virimagnn fynagois. fuerunt primorcs , fapirntiores , & fe- 

 iiiores, quos tzra fibi adfciuit coUegas & p^aftatas in vni- 

 uerfo rcformationis negotio. De quitius probj^bilitcr ifta dif- 

 ferimus. 



I Q^uiaEzra huiufmodi coramiilionem, vt vocant , acce- 

 pit ab Artaxcrxe Mncinonc , vt conftiiueret iudiccs & caufa- 

 lum cognitorcs.cx omnibus peritis Icgis Dei, ^'{r 7. z i. veii- 

 fimilccft, ipllr.Ti poftiiniinio rcftituille magnuni illud conci- 

 lium,quod Mofcs primitus inftituerat,authore Dco. Ntim.i i 

 t/.iy.it. 



II. Sicut ergo Concilium Mofaicum conftabat viiis fe- 

 ptuaginta, quorum caput & prxfes erat Moles:ita nohis vidctur 

 Ezra fclcgillc totidcm viros , quibus iple,tanquam alter Moles, 

 pricflct.Atque hoc cftilliid Sa»hedrin,c\\\oA tcmporc Chrifti 

 &deinccpsetumnum floruit. 



III. Qnia vcro politia populi fuit numerofior , quam vt 

 L X X. illi & Esraelli^nt reformando, fine dubio adfciuerunt in 

 hoc collegium alios quofdam , ira ncmpe vt intcgrum conci- 

 lium , fcu vniucrlus ille fenatusecclcfiafticus, numcrum com- 

 plcietCXX. virnrum. Hic enim numcrus pallim apudanti- 

 quilTiraos iudtf.Muiii fcriptorcs traditur. 



I V. itaque viri in.i:j,n > fynagogxfucrunt partimaflefrores 

 SynedriJ,partirn ilioium paraftata:. 



V. l-^r.ccipua membra iftius concilij, fiue niagnr fyn.agogir, 

 fuerunt Ezra , Nciicmias, Zorobabel , Haega-us , Zacharias, & 

 Malachias. Illi fiquidem coniundis opeiis vrferunt inftaura- 

 tionem politis luH.iicrE poftcaptiuitr.tcm. 



VI. Ezra& viri magna: fvnagoaa: fuerunt prlmi Maforx 

 authords , indc ab anno M. 3 f f i . vli-]uc ad an. 3 f 77. quo Ne- 

 hcmias ablbluit reformationcni fuam. 



VII. A^aforah illa heroicafnit occupata ia. hifce tribm: 

 in Canonis facii vindicatioiie a corruptciis qu.x iircplciaiit, 

 fandioneillius , &pra:fetuatione a corruptelis quxirrcpere in 

 poftcrum porerant. 



VIII. Vindicatio facri Canonis acorrupteLs.qu/iirrepferant, 

 in eo vcrtcbatur vt libri .Mofis, & rcliqyi lam ante a Dco (m- 

 ^iiicati,priftuio fuo nitori reftitucrcntur , vtpotc quemamife- 

 lant toto illo cxilij Babvlonici tcmpore. 



IX. Sancliofacri Canonis ita f.ida cft a viris maiinx fyna- 

 gogx , authotcEzra, vt Cnnoncm Mofis.qui mandato Dci in 

 jacrariumfuit illatus , ab ipfo Molc , & iuxta arcam poficus 

 Heut j i.i. ante omniacommendarlntpopulo:& illi, fccundo 

 loco adiunxcruncpro,.hetas , tcrtio pfalmos , & reliqua hagio- 

 grapha Conftat enmi cx Matth. \.\',.c.v t j^o.Luc. i 6- 19 t* = 4- 

 4+ c7,is ij.aiitiquiffimani Canonis vcterispartitioneni clTe, 

 iiunc in legem & l'iophetas ; nunc in legcm,t'roph.jras, & ilal- 

 nios luli quibus reliqua hagingrapha contincntur. Hxc itaquc 

 partitio fiiicdubio fadaellab^Ezri .' 



X. l'oftquam vctus ille c.inon hoc modo in ccrium fyntagma 

 fuit icd:.ftus , esiftimarunt viri niagna: fvnago-JX fibi ad vi*i- 

 landum.nc dcuiccps pr.TcIarum hoc .--^^«'Atv.Vonumpcretur':' 



XJ. Pr^ferMatio ergo Canoms ita faachi , fcu prxmunirio 

 eiusaduerlum corrupalas , quu: itcrum irrepercporeraiu , ita 

 fuic iiv'.ilura a viris lynagogi- magnx, vc nc vcl minimus apcx 

 m pofterum pollec excidcrc. 



X 1 1 "id autem vc confequereiituc , textum f 

 fectiones diftinxcrunt, & accuiatis notis inft: 



XI I I. Dislincliotexttis facri in f,:a,mes, tuiii maiores,tum 

 nnnorcs , fuitplanc ncccllana. Namcx hac rationc obuiain 



icrum in ccitas 

 ruxcrunt. 



ifini fuit corruptioni , & lcftoribus confultum. Oratio fiqui- 

 dem accuratc dillincia, non tacilepot/^ft corrunipi , & non iu» 

 tcipuniSa.eft prorfus infii>ida. 



X 1 V. Not£, cjiiaappo/itii fiierunt textni facro a primis illi.i 

 Maforethis ,i\.Kn\Vil\t3. coniparat.r , vt inftar fepis &loricx 

 niunicrincpublicaexemplatia. Fcrtinent huc ifta tiia. i. Nu- 

 nicrus verfuuminlibris fingulis- i. Numerus iilerarum in iil- 

 dcm libris. 3 Aftecliones ccrtje litcrarum quarundam. 



X V. Huiu^ Mafors.,zani\\i\R\VL\x vtique & mafcui.i: , reli- 

 qmas folum hodichabemus : A: quibus paulo piill:. 



Bpitafis , fiue progreflus , Ma/orsi e!l inde a Simeone iufto 

 ( qui fui: vltimus ex viris fyu.igogx magnx , ■V claruit adhuc 

 tempore Alcxandri M.hoc cll:, aiVno M. 361C ) vfque ad cxci- 

 dium vrbis per Titum.hpceft.anno M.+oiS.fcu Chr. 6i>. To- 

 to hoc temporeprilca iiia Matora dili^jentiilimc fuit conlcr- 

 lutaa Scribisillis , ijUcLcgispcritis , quoruin lit mcntio in hi- 

 ftoria cuangelica:norainacur"vcro Af*5///y y.iy Ltic ■j.^o.i^-' 11. 

 4^. Diligcntix huius r.ionumcntum -TrzHuit i;;<:«;.o> ««.»■/ 

 cft M.»<//?. y.-iJ.lB.vbiicruatoraic : .■:men dico ■vobts .vf/jue du»> 

 p-itcrierit ccclui/uy terra, tota ■vnam, aut vnus apex nequa- 

 qu.imprxtc-ierit e.x lcge,vfqi!e dum on^nia facia fuerint. Vide 

 uccuratamhuius loci cxplicationcm apud Hitgonem Brughto- 

 num fupcr Dan 9. 



CaiaSirophe Mafori eftinde ab anno Chrifti 69. vfijue ad 

 hanc noftram xtatcm. 



Hicoccurric Mafor.-c propagatio apud ludaros , & illius imi- 

 tatio apud Chriftianos. 



Propaaacio M.ifbrxapud ludxos fiucHcbrxos , tiibuscur- 

 riculisdiftinguitur. 



Primumcurricuium eft inde ab excidio vrbis per Titum; G- 

 uc ab anno Chrifti 69. vfque ad an. ^037. Fucruiu autcm poft 

 excidium vrbis rcliquijc Iud.corum vclin lud.ca.Icu Palxftma, 

 rchiSx^velin varias terras cieiflx. 



ludii qui manferiait in Fahsliva , lcholas & fynagogas iii 

 locis commodioiibus pauiatim u.ftaurarunc : nominaiiin m 

 labne , ( qu.e luxta vulgarem pronunciauoncni dicitur lafiic ) 

 Tzephoria , Cxfarea & Tiberiadc. Nam fchoix iliorum loco- 

 uiiii cclcbriores funt reddit.E fapientum aliquot non:ioi- 

 bu5. N\ir\h\^a\ fchcU labnenfis ,C\aei lafnenfis, primus ici.Tijr 

 fuit Rabban lochanan , filius Zachxi , qui cx ruinis Hicrolo- 

 lymorum euaferat , & lafncn pcruenerat. Huic lucccillc 

 Rabban Gamaliel fccundus . Rabban Gamalielis fcnis , Pauli 

 apoftoli pr.xceptoris, filius , & deinceps diftus fuit Kabban Ga- 

 nialiel lafncnfis.T^/'/.'crM fepultus cftR.lehuda Hakkadofch. 

 CAJ^f^ichabitauit Rabbi Abhu , vulgo Afhu. Ttberias his om- 

 nibus fuit celebrior. Eo enim tranflrtum fuitSanhedrin , tran- 

 flationc decinia Pars magna iftius Synediij eo in loco tuit 

 R lehuda Hakkadofch , qui apud Talmudicos dicicur Kabbi 

 per exccllcntiam. Hic Rabbi lchuda floruit anno Cluilli 19 ;. 

 fub Antonino Pio Imp. qui euni lariiiflim.a cleincnii.i piole- 

 cucuseft. Huius Imperatoris indultu ifteR.HakkadocIi (alMs 

 R.Iehuda Hannafi ) annoChr. 190. collegit onmium fupcrio- 

 tum Rabbinorum plarita & conftitutiones in ccrtos aphoii!- 

 mos,& ccrtis libris&partibusdiftinxit, quibus in lud.ra coiii- 

 munis iuris authoritas attributafuit. Hichberfiiit appcliat.is 

 Mifchnah , quafi lex iterata , vel fccunda.qui ctiamnuni hodie 

 iutis ludaicitcxtum conftituit.Hic idcm libcr deinccps lcqucn-j, 

 tibusannis in lcholis ludx.v publice pi.rlcftus,& variis DolIo-V 

 rum dilputationibus illuftratus & autlus fuit : ex quibus con- 

 iundfis au Chr- 1 30. piodiit Talmud Hicrofolymitanum : fic 

 dirtum,nonqu6d in vrbc iftaefiet faflum, lcd in lud.T.a , cuius • 

 caput fuerat Hicrofolyma.Publicato iftoTalinud Hiciofolymi- 

 tano,R.ieliuda,codem an.aut fequenti,obiit :poft cuius obituin 

 fchola& fapicntes Palxftinx magis magifque decreunuiu , & 

 fcholx in B.ibyloniam ttauflats fuerunc. Manfcrunt cdiiicn iu 

 Palvftina , fiue certalfratilis ,aliqux IchoLr & illarum icctorcs: 

 puta R. Amnii & R AlTe, anno Chiifti 3.50 & Hillcl Hannall 

 auchor Computi ludaici ; fub quo dignitas promotionum ma- 

 giftrallum in teria Ifraclis dellit. Iplecnim fuic vlcimuseo- 

 rum, qui ibi promoci func. Magnani igicur cclipllm paflx lu nc 

 fchol,elfraclis fiib Hiilclc. Vndc Chronica Hebrxorum niliil 

 amplius de fcholis auc fapientibus Palxftin.r refcrunt. Vnicut 

 Hicronymus, quiobiit an Clir.410 iiicminit in piologo in Pa- 

 ralipomcna , ft: affumfiHe qucndam legis doc^orcm dc Tibc- 

 riade , qui apud Hebr.ros admirationi liabcbatur, & cum co 

 coiitulille. tt hxc quideiii rrpud vctcres lcgunturdc fcliolis & 

 fipicntibusHcbra:oruniin teira Ifraclis. R. Abcn Elra, Hilpa- 

 nus.qui claruit an. Chr. 1 i 50. & Eiias Lcuita , Gcrmanus , qui 

 floruit an.Ch. IP7. authorcs fimr, (.ipicntcs Tibcrienfcs , fiuc 

 vrbisTiberiadis,an.Ch soo fuilledilcrtiliimos, fapicntifiiinos, 

 & excrcitatilHmos reliquorum ludxorum , cofquc inucnilfe 

 punda vocalia & acccntus , & conlccillc Mafuram totam, 

 quanta quanta cft. 



Inter luds,o,s,qui eiefHftieruitt i.n vari.is te-rra>,{M\e primas 

 tenuetunt Babylonij. Nam illico poft mortcni K. Ichuda H 

 kadofch duo primarij eiusdifcipuli, Raf& Saninel, in Cal 

 loniam migrarunt,vbi ftudia ca-pcrant cllc lo::gc cultiora ; cu- 

 cjuc inaximam partem doccntium & difcentium Ilcuui ex ' ! 



